I SA/Wa 1829/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w trybie uroszczonym w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia J.S., L. K., A. M., J. D., M. D., P. D. oraz J. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], powiat [...], dawne województwo [...], obecnie Ukraina. Decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] maja 2004 r. J. D. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. S. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych przez J. S. poza obecnymi granicami państwa polskiego, w miejscowości [...], powiat [...], dawne województwo [...], obecnie Ukraina. W toku postępowania został on uzupełniony o wydane przez Wojewodę [...] poświadczenie obywatelstwa polskiego J. S. z dnia [...] sierpnia 2008 r., postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., sygn. akt I Ns [...] /10 z którego wynika, że spadek po J. D., zmarłej dnia [...] listopada 2006 r., na podstawie ustawy nabyły dzieci: L. K., A. M. i J. D., po 3/12 części oraz wnukowie: M. D., P. D. i J. D., po 1/12 części każde z nich. Akta sprawy uzupełnione zostały również o plan sytuacyjny fabryki szkła w [...] datowany na wrzesień 1933 r., oraz zdjęcia "[...] " [...]. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] odmówił potwierdzenia J. S., L. K., A. M., J. D., M. D., P. D. oraz J. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], powiat [...], dawne województwo [...], obecnie Ukraina. W uzasadnieniu wskazał, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości była osoba prawna, tj. "[...] " spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...]. Niezgadzając się z powyższym J. S. złożył odwołanie, po rozpatrzeniu, którego Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. wskazując, że wnioskodawcy nie udowodnili, iż spełniają przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Z 2014 r., poz. 1090), która nie przewiduje potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby prawne. Jednocześnie podkreślił, że prawo to może być potwierdzane wyłącznie w odniesieniu do nieruchomości pozostawionych przez osoby fizyczne, jak również przepisy nie przewidują potwierdzenia tego prawa udziałowcom spółek prawa handlowego, które były właścicielami nieruchomości, pozostawionych na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu stwierdził także, że znajdująca się w aktach umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia [...] lutego 1935 r. nr repertorium [...] /35, której odpis wierzytelny sporządzono w dniu [...] września 1943 r., nie może stanowić dowodu na pozostawienie przez J. S. przedmiotowej nieruchomości, gdyż z jej treści wynika jedynie, że J. S. jako jeden z osiemnastu współzałożycieli spółki "[...] " spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...], był pierwotnie współwłaścicielem dwóch parceli gruntowych Ikat. [...] i Ikat. [...] oraz budynku szklarni (huty), znajdujących się w miejscowości [...]. Nieruchomości te stanowiły jednak aport na pokrycie udziałów obejmowanych w kapitale zakładowym spółki i zgodnie z wolą umawiających się stron miały stać się jej własnością. Organ wskazał, że do powyższego przeniesienia prawa własności nieruchomości będących współwłasnością J. S. na rzecz tworzonej spółki doszło w dniu 5 marca 1935 r., co potwierdza wyciąg hipoteczny z realności objętych whll. [...] i [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...]. Minister podniósł, że z jego treści wynika, iż z dniem 5 marca 1935 r., na podstawie umowy o spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia [...] lutego 1935 r. nr rep. [...] /35, prawo własności nieruchomości I. kat. [...] i [...] intabulowano na rzecz firmy "[...] " spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...]. Organ odniósł się także do znajdującego się w aktach wyroku Sądu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] maja 1993 r., sygn. akt IG [...] /92 ustalającego, że J. S. był współwłaścicielem w 1/18 części i pozostawił na terenach niewchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną obronną w 1939 r. w miejscowości [...], w dawnym województwie [...] majątek nieruchomy składający się z: [...] ha gruntu, budynku szklarni, murowanego, krytego papą, z żelaznym kominem, przybudówek połączonych z budynkiem szklarni zbudowanych z drzewa, krytych papą oraz z szopy z drewna i desek krytych dachówką. Wyjaśnił, że zostało ono wydane w oparciu o znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty, tj. wyciąg hipoteczny z realności objętych whll. [...] i [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...], sporządzony w dniu [...] lipca 1943 r., oraz odpis wierzytelny dla zbioru dokumentów - dziennik hipoteczny [...] /35 nr repertorium [...] /35 umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia [...] lutego 1935 r. - sporządzony w dniu [...] września 1943 r. Zatem w ocenie Ministra należy go odczytywać w połączeniu z tymi dokumentami i rozumieć w ten sposób, że J. S. był jednym z osiemnastu wspólników spółki "[...] " spółka z ograniczona odpowiedzialnością, która to spółka z kolei była właścicielem przedmiotowego majątku nieruchomego. Reasumując organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż nieruchomości położone w [...], stanowiące hutę szkła, były własnością osoby prawnej, tj. "[...] " spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...], natomiast J. S. był wyłącznie udziałowcem tej spółki. Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając jej naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 zd. 1 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez ich niezastosowanie, skutkujące niewłaściwym uznaniem, iż wnioskodawcy nie udowodnili posiadania tytułu własności do pozostawionych poza granicami RP nieruchomości przez ich poprzednika prawnego, skoro okoliczność ta została wykazana w przedłożonym Wojewodzie [...] odpisie prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego [...] - Wydziału I Cywilnego z dnia [...] maja 1993 r. (sygn. I C [...] /92), - art. 7 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 3 ww. ustawy poprzez bezpodstawną odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, w sytuacji, gdy spadkobiercy J. S. udowodnili fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, jak również rodzaj i powierzchnię pozostawionych nieruchomości - poprzez przedłożenie do akt postępowania odpisu ww. wyroku Sądu Wojewódzkiego [...], z którego sentencji wynikało bezsprzecznie, iż prawo współwłasności pozostawionej nieruchomości służyło poprzednikowi prawnemu wnioskodawców oraz ustalone były składniki majątkowe pozostawionego majątku, - art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP poprzez nieuzasadnione pozbawienie prawa majątkowego - prawa do otrzymania rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez spadkobierców J. S. - gwarantowanej przez prawo ochrony, wskutek niezasadnej odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, w sytuacji, gdy spełnione zostały konieczne do potwierdzenia tego prawa przesłanki, 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa, poprzez dokonanie odmiennej oceny przesłanki pozostawienia mienia przez J. S. oraz tego, że J. S. przysługiwało prawo współwłasności do pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, niż wynikało to ze znajdującej się w aktach postępowania administracyjnego sentencji ww. wyroku z dnia [...] maja 1993 r., co skutkowało poczynieniem przez organy administracji obu instancji ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią tego orzeczenia, podczas, gdy wyrokiem tym organy administracji były związane, - art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2015 r., podczas, gdy decyzja organu I instancji jako obarczona ewidentnymi wadami procesowymi winna zostać, zgodnie z art. 138 § 2 Kpa, uchylona w całości, a sprawa przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozważenie uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie wyznaczonej na dzień [...] stycznia 2016 r. Sąd stwierdził, że zawiadomienia o terminie rozprawy doręczono prawidłowo, za wyjątkiem zawiadomień dla uczestników postępowania A. M. i J. D. W związku z tym rozprawę odroczono. W dniu [...] stycznia 2016 r. wróciła awizowana przesyłka adresowana do uczestnika postępowania J. D. z adnotacją: “Zwrot adresat zmarł" (karta 39 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia [...] lutego 2016 r. zwrócono się do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o nadesłanie zupełnego odpisu aktu zgonu ww. uczestnika postępowania. Z załączonego do akt sprawy aktu zgonu nr [...] wystawionego przez Urząd Stanu Cywilnego [...] wynika, że J. D. zmarł w dniu [...] marca 2015 r. Z uwagi na okoliczność, że z ww. aktu zgonu wynikało, że osoba, która zgłosiła zgon jest jednocześnie uczestnikiem niniejszego postępowania sądowego, zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. Sąd zwrócił się do A. M. o udzielenie informacji, w terminie 7 dni, czy zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po zmarłym J. D., a jeśli tak wezwał do nadesłania prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Pismem z dnia [...] maja 2016 r. A. M. poinformowała, że postępowanie takie nie zostało przeprowadzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie z innych przyczyn, niż w niej wskazane. Przepis art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2016 r., poz. 23) powołana dalej jako: "Kpa", ustanawia ogólną zasadę udziału strony w postępowaniu. Należy stwierdzić, że stroną postępowania administracyjnego jest stosownie do art. 28 Kpa każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z rozdzielnika zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. wynika, że decyzja została doręczona m.in. J. D. – spadkobiercy wnioskodawcy J. D. (co wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., sygn. akt I Ns [...] /10 o stwierdzeniu nabycia spadku po J. D.). W tym miejscu wskazać należy, że ze znajdującego się w aktach sądowych niniejszej sprawy odpisu zupełnego aktu zgonu nr [...] wynika, że J. D. zmarł w dniu [...] marca 2015 r., a więc przed wydaniem przez Ministra Skarbu Państwa decyzji z dnia [...] marca 2015 r. Oznacza to, że postępowanie prowadzone przez organ oraz wydana decyzja skierowana została do osoby zmarłej, a więc osoby, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 Kpa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99 (LEX nr 82653): "(...) prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 Kpa, jest to bowiem uchybienie w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa wraz z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (zob. Małgorzata Stahl - glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r., II SA 261/83 - OSPIKA 1984, z. 5, poz. 108). Reasumując, powyższa okoliczność oznacza, że postępowanie odwoławcze zakończone zaskarżoną decyzją Ministra prowadzone było w sytuacji, gdy strona tego postępowania już nie żyła, a wydaną w jego toku decyzję skierowano do osoby zmarłej. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. W takim stanie faktycznym i prawnym sprawy Sąd był zobligowany do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. Mając zaś na uwadze, że podlegała ona wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Wskazane wyżej uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 120 w zw. z art. 119 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.