I SA/Wa 1832/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka Płaczkowska Sędziowie WSA Emilia Lewandowska Asesor WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2008 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta G. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Minister Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...] lutego 1970 r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G., przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej Nr KW [...], stanowiącej własność K. i S. G., w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz odmawiającą stwierdzenia nieważności ww. decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na następujący stan faktyczny i prawny: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. decyzją z dnia [...] lutego 1970 r. Nr [...] orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G., przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej Nr KW [...], stanowiącej własność K. i S. G. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpili I. G., A. G., G. G. oraz P. G. - spadkobiercy byłych właścicieli. Decyzją z dnia [...] stycznia 2000 r. Nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...].02.1970 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. Nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2000 r. Nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2004 r. sygn. akt I SA 2276/02 uchylił powołane decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W uzasadnieniu sąd wskazał, iż decyzje nie były doręczone wszystkim stronom postępowania, a ponadto nakazał oceniać prawidłowość złożonej oferty kupna, wniosku o wywłaszczenie wraz z załącznikami w tym decyzji lokalizacyjnej oraz przeprowadzonej rozprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. stwierdził nieważność decyzji wywłaszczeniowo odszkodowawczej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia. I. G., A. G. i G. G. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] września 2007 r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że materialnoprawną podstawą wydania kwestionowanego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. były przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94; dalej powoływana jako ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r.) i wedle tej ustawy oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wywłaszczenia należy oceniać zasadność i prawidłowość wywłaszczenia. Z akt sprawy wynika, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na wniosek Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. w oparciu o decyzję o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] lutego 1966 r. Nr [...] znak [...], w celu budowy osiedla mieszkaniowego spółdzielczego. Zatem należy stwierdzić, że wskazana w art. 3 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia została spełniona. Natomiast stosownie do treści art. 6 ust. 1 ww. ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się oferta Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1968 r. nr [...] skierowana do K. i S. G. z propozycją dobrowolnego odstąpienia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości za cenę [...] zł. Wprawdzie w aktach nie ma potwierdzeń odbioru ww. oferty, zatem nie jest możliwe bezpośrednie potwierdzenie jej odebrania przez właścicieli. Jednakże należy wskazać, iż w uzasadnieniu wniosku wywłaszczeniowego z dnia [...] września 1969r. wskazano, że w sprawie dobrowolnego odstąpienia powyższej nieruchomości na rzecz Państwa współwłaściciele nie wyrazili zgody na sprzedaż, wyjaśniając jedynie, że ww. nieruchomość jest jedyną ich nieruchomością na terenie m. G., tym samym należy przyjąć, iż właściciele znali treść oferty. Otrzymanie oferty potwierdza również pismo skarżących z dnia 21 maja 2002 r., w którym wskazują, iż oferta tak zwanego dobrowolnego zbycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa złożona przez PWRN w G. [...].05.1968 za z góry ustaloną przez PWRN cenę [...] zł. (...) nie była zaakceptowana przez S. i K. G. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. ubiegający się o wywłaszczenie zobowiązany był do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wraz z załącznikami wskazanymi w ust. 3 powołanego przepisu. Z archiwalnych dokumentów wywłaszczeniowych wynika, iż złożony wniosek Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1969 r. Nr [...] spełniał wymogi określone w art. 15 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., w szczególności zawierał opis nieruchomości: powierzchnię, dotychczasowy sposób zagospodarowania i użytkowania nieruchomości, cel wywłaszczenia, odpis decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] lutego 1968 r. Stosownie do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 27 sierpnia 2004 r. należy wskazać, iż zgodnie z brzmieniem art. 15 ust. 3 pkt 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. obowiązującym w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej niezbędnym załącznikiem było zaświadczenie o zatwierdzeniu lokalizacji szczegółowej, którym w przedmiotowej sprawie była decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...] wydana na podst. art. 30 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym, natomiast nie funkcjonowało jeszcze w tym okresie uzgodnienie miejsca realizacji inwestycji wprowadzone dopiero w 1973 r. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. - Prezydium Rady Narodowej - Urząd Spraw Wewnętrznych w G. pismem z dnia [...].10.1968 r. Nr [...] zawiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz poinformowało o terminie rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej (co potwierdzają dowody doręczenia znajdujące się w aktach sprawy). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż organ nie naruszył przepisów art. 3 ust. 3, art. 6 ust. 1, art. 15, art. 16, art. 20 i art. 21 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. w zakresie wywłaszczenia, obowiązujących w dacie orzekania. Odrębnie natomiast ocenił Minister kwestię ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości wskazując na rażące naruszenie art. 21 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Zgodnie z tym przepisem odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno być ustalone na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. Jak wynika z załączonego protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia [...] października 1969 r. w rozprawie nie wzięli udziału biegli, których opinia była niezbędna przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Ponadto, jak wynika z akt sprawy wycena dla organu wywłaszczeniowego dotycząca nie tylko gruntu, ale i innych składników została sporządzona po przeprowadzeniu rozprawy dopiero w lutym 1970 r. Powyższa decyzja Ministra stała się przedmiotem skargi Prezydenta Miasta G. występującego w imieniu miasta G. oraz Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono błędną interpretację art. 21 powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ponieważ z treści tego przepisu nie wynika, iż biegli mieli być obecni na rozprawie. Organ nadzoru badając legalność ustalenia odszkodowania powinien ustalić czy wysokość ta odpowiada prawu. Zdaniem strony skarżącej organ w ogóle nie odniósł się do wysokości orzeczonego odszkodowania. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 7, 8 oraz 80 Kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie skarżący kwestionuje stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lutego 1970 r. w części w jakiej to orzeczenie rozstrzygało o ustaleniu odszkodowania. W tym zakresie należy stwierdzić, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. III RN 38/98 przesądził, że brak możliwości wysłuchania biegłego na rozprawie stanowi rażące naruszenie prawa. Pogląd ten został podzielony w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2001 r., sygn. akt I SA 1790/99, ONSA 2002/1/39; wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2003 r., sygn. akt I SA 884/02, opubl. Legalis, wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 514/07). Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie pogląd ten w całości podziela, nie widząc podstaw do odstępowania od utrwalonej linii orzecznictwa. Dodatkowo stwierdzić należy, że Sąd w całości podziela stanowisko Ministra co do oceny legalności powołanej decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w części dotyczącej wywłaszczenia. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomość mogła być wywłaszczona z zachowaniem jej przepisów (art. 1), a to oznacza, że administracyjnoprawne czynności uprawnionych podmiotów w zakresie samodzielnego wykonywania zadań, wraz z pozostałymi uprawnieniami regulacyjnymi ze sfery stosowania prawa dla celów wywłaszczenia musiały być ściśle stosowane i interpretowane literalnie, z zakazem domniemań nie przewidzianych prawem, ograniczających uprawnienia właściciela poddawanego przymusowemu zbyciu nieruchomości niezbędnych dla realizacji celów określonych w art. 3 tej ustawy. Natomiast stosownie do treści art. 6 ust. 1 powołanej ustawy wywłaszczeniowej ubiegający się o wywłaszczenie przed wystąpieniem do organu administracji państwowej z wnioskiem o wszczęcie postępowania był zobligowany wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Przy czym zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 7 tej ustawy we wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego należało wskazać wyniki rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, z wymienieniem ceny żądanej przez właściciela i ofiarowanej mu przez wnioskodawcę, albo przeszkody do prowadzenia rokowań. W aktach sprawy znajdują się dowody wskazujące, że taka oferta została skierowana do właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Prawidłowe są również ustalenia organu nadzoru co kwestii czy spełnione zostały materialnoprawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż celem wywłaszczenia była realizacja osiedla mieszkaniowego, a zatem cel wywłaszczenia mieści się w katalogu celów określonych w art. 3 ust. 1-3 powołanej ustawy wywłaszczeniowej. Sąd podzielił zatem stanowisko Ministra Budownictwa, iż decyzja w części dotyczącej odszkodowania jest dotknięta wada określonych w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Z tych względów Sąd na podstawie art.151 ppsa orzekł jak w sentencji.