I SA/Wa 1832/19

WyrokWSA w Warszawie2020-03-10

Skład orzekający: Jolanta Dargas, Bożena Marciniak, Przemysław Żmich

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu zajętego pod infrastrukturę kolejową może zostać wydana pomimo późniejszego zbycia nieruchomości przez dotychczasowych właścicieli na rzecz osób trzecich, które działały w dobrej wierze, opierając się na wpisie w księdze wieczystej?
Ratio decidendi
Decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu zajętego pod infrastrukturę kolejową ma charakter deklaratoryjny i potwierdza stan prawny istniejący na dzień 28 lutego 2003 r. Późniejsze zbycie nieruchomości przez dotychczasowych właścicieli na rzecz osób trzecich, które działały w dobrej wierze opierając się na wpisie w księdze wieczystej, nie stanowi przeszkody do wydania takiej decyzji, gdyż nie narusza to praw osób trzecich w rozumieniu art. 37a ust. 5 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
Stan faktyczny
Skarżący nabyli nieruchomość w 2007 r. od osób fizycznych, opierając się na wpisie w księdze wieczystej. Minister Inwestycji i Rozwoju, działając na podstawie ustawy o komercjalizacji PKP, wydał decyzję stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności gruntu oraz przez PKP prawa użytkowania wieczystego, uznając, że przesłanki z art. 37a ustawy zostały spełnione na dzień 28 lutego 2003 r. Skarżący zaskarżyli tę decyzję, podnosząc m.in. naruszenie ich praw jako osób trzecich oraz rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. sprawy ze skargi G. M. i M. M. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę. Decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...], Minister Inwestycji i Rozwoju (dalej jako "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej jako "[...]"), uchylił w całości decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] lipca 2016 r., nr [...], (pkt 1), stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w [...], obręb [...], oznaczonego jako dz. nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] (pkt 2), stwierdził nabycie przez [...] z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawa własności znajdującego się na tym gruncie fragmentu linii kolejowej nr [...] (pkt 3), wskazał, że okres użytkowania wieczystego gruntu wynosi 99 lat z możliwością jego przedłużenia na dalszy okres (pkt 4) oraz odstąpił od ustalenia opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntu zajętego pod infrastrukturę kolejową (pkt 5). Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z [...] października 2012 r. [...] wystąpiły do Wojewody o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowego gruntu oraz nabycie przez PKP prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdującego się na nim fragmentu linii kolejowej. Decyzją z [...] lipca 2016 r., działając na podstawie art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2014 r., poz. 1160, ze zm.) oraz art. 8 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1594, ze zm.), Wojewoda odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności przedmiotowego gruntu oraz nabycia z mocy prawa w ww. dacie przez [...] prawa użytkowania wieczystego tego gruntu wraz z prawem własności urządzeń na nim się znajdujących. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, w dziale II "Własność" jako właściciele wpisani są G. M. i M. M. (dalej jako "skarżący"). Z kolei z informacji uzyskanych od Starosty [...] wynika, że odnaleziono kopię prawomocnego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej [...] o wywłaszczeniu nieruchomości z [...] lutego 1956 r., nr [...], które obejmowało m.in. dz. nr [...]. Jednakże ujawnienie własności Skarbu Państwa wynikającego z ww. orzeczenia nie jest możliwe, z uwagi na fakt, że skarżący nabyli przedmiotową nieruchomość od osób fizycznych, na podstawie umowy sprzedaży z 2007 r. Chroni ich zatem rękojmia wiary publicznej wynikająca z art. 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (wówczas Dz.U. z 2016 r. poz. 790 ze zm.). Wojewoda zauważył, że skutek prawny zaistniały z mocy prawa, z którym art. 37a ust. 1 i ust. 2 ustawy z 8 września 2000 r. wiąże wywłaszczenie osoby fizycznej, powinien być oceniany według dat 28 lutego 2003 r. oraz 1 czerwca 2003 r., warunkując jednak jego zaistnienie, a w konsekwencji jego potwierdzenie, deklaratoryjną decyzją oraz nie naruszaniem praw osób trzecich wynikającym z art. 37a ust. 5 ww. ustawy. W niniejszej sprawie wydanie decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej nabycie praw, o których mowa w art. 37a ww. ustawy na rzecz Skarbu Państwa oraz [...], naruszałoby prawa skarżących. Organ uznał zatem, że pomimo że sporny grunt w datach 28 lutego 2003 r. oraz 1 czerwca 2003 r. nie stanowił własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego ani [...] oraz zajęty był linią kolejową, to jednak z uwagi na treść art. 37a ust. 5 ww. ustawy, nie można wydać decyzji zgodnej z wnioskiem [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniosły [...] wskazując na błędne przyjęcie, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uwłaszczenia w postaci naruszenia praw osób trzecich. Decyzją z [...] czerwca 2019 r. Minister uchylił w całości decyzję z [...] lipca 2016 r. (pkt 1), stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności przedmiotowej działki (pkt 2), stwierdził nabycie przez [...] z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdującego się na nim fragmentu linii kolejowej nr [...] (pkt 3), wskazał, że okres użytkowania wieczystego gruntu wynosi 99 lat z możliwością jego przedłużenia na dalszy okres (pkt 4) oraz odstąpił od ustalenia opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntu zajętego pod infrastrukturę kolejową (pkt 5). W uzasadnieniu decyzji wskazał, że dla spełnienia przesłanek z art. 37a ust. 1 i ust. 2 ustawy z 8 września 2000 r. wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, [...] w tym dniu władała przedmiotową nieruchomością oraz że nieruchomość nie stanowiła w tym dniu własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...]. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 28 lutego 2003 r. właścicielami dz. nr [...] byli A. M., J. G., K. E., J. P., E. K., J. W., E. G. oraz J. G.. Następnie na podstawie umowy sprzedaży z 10 sierpnia 2007 r., zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...], prawo własności tej działki zostało przeniesione na rzecz skarżących, co potwierdza treść księgi wieczystej prowadzonej m.in. dla dz. nr [...]. Oznacza to, że w dniu 28 lutego 2003 r. nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...], a tym samym spełniona została pierwsza przesłanka z art. 37a ustawy. W tej sytuacji, w ocenie Ministra, niezasadnie uznał Wojewoda, że uwłaszczenie doprowadziłoby do naruszenia praw osób trzecich, a zatem wystąpienia negatywnej przesłanki uwłaszczeniowej. Minister zauważył, że decyzja wydawana na podstawie art. 37a ustawy ma charakter deklaratoryjny, to jest potwierdza jedynie istniejący obiektywnie stan faktyczny i prawny. Decyzja taka nie ma charakteru uznaniowego, gdyż w chwili jej wydawania organ zobowiązany jest jedynie do stwierdzenia, że zachodzi określony stan faktyczny, z którym przepis ustawy wiąże określony skutek prawny. Dlatego ziszczenie się pozytywnych przesłanek uwłaszczenia w dniu 28 lutego 2003 r. (przy braku przesłanki negatywnej) uprawnia organ do wydania decyzji uwłaszczeniowej, niezależnie od tego, jakie czynności prawne zostały podjęte w stosunku do nieruchomości w okresie między ww. datą a wydaniem tej decyzji. Tym samym, do wydania decyzji w tym trybie nie ma znaczenia zbycie nieruchomości dokonane po dniu 28 lutego 2003 r. W ocenie Ministra, w sprawie spełnione zostały również pozostałe przesłanki uwłaszczenia, tj. zajętość przedmiotowej nieruchomości pod czynną linię kolejową oraz pozostawanie we władaniu [...]. Fakt zajęcia dz. nr [...] pod linię kolejową i władania nią przez [...] potwierdza w szczególności wyciąg z ewidencji środków trwałych grupy II będących w użytkowaniu [...] w stanie na dzień 28 lutego 2003 r. położonych na ww. działce. Ewidencja ta potwierdza bowiem, że na ww. działce, zarówno w dniu 28 lutego 2003 r., jak i obecnie, znajduje się tor główny zasadniczy linii nr [...], którego data budowy określona jest na rok 1924. Powyższe potwierdza również pismo Starosty [...] z [...] grudnia 2012 r., zgodnie z którym w dniu 28 lutego 2003 r. dz. nr [...] znajdowała się we władaniu [...], ze względu na fakt, że zlokalizowany na działce tor kolejowy istnieje od 1925 r. Aktualnie tor ten nadal jest użytkowany przez [...]. Minister wskazał, że w aktach sprawy znajduje się również oświadczenie osób upoważnionych do reprezentowania [...] z 22 października 2012 r., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań określonej w art. 233 § 1 Kodeksu Karnego, z którego wynika że ww. działka położona w [...], w obrębie [...], zajęta jest pod infrastrukturę kolejową składającą się z linii kolejowej nr [...] relacji [...]. Powyższa dokumentacja, w ocenie Ministra, nie budzi wątpliwości i jest wiarygodna, zatem należy przyjąć, że w sprawie zostały spełnione przesłanki uwłaszczenia określone w art. 37a ustawy z 8 września 2000 r., co skutkuje uchyleniem decyzji Wojewody i stwierdzeniem nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności ww. gruntu oraz nabycia z mocy prawa w ww. dacie przez [...] prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności fragmentu toru głównego linii nr [...] znajdującego się na tym gruncie. Końcowo Minister wskazał, że z uwagi na treść art. 8 ustawy o transporcie kolejowym odstąpiono od naliczenia opłat z tytułu użytkowania wieczystego W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wnieśli o jej uchylenie zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - poprzez ich niezastosowanie; - art. 21 Konstytucji RP - poprzez jego niezastosowanie; - art. 37a ust. 1 i ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej poprzez jego błędne zastosowanie; - art. 37a ust. 5 ustawy uwłaszczeniowej poprzez jego niezastosowanie, 2. naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 6 K.p.a. poprzez niezastosowanie się do ogólnej reguły działania organów administracji zgodnie z prawem; - art. 8 K.p.a. poprzez niezastosowanie się do ogólnej zasady działania organów w sposób pogłębiający zaufanie obywateli, - art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, błędną ocenę dowodów i faktów dotyczących prowadzonej sprawy. Skarżący wnieśli ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: - fotografii nr od 1 do 17, wykonanych w dniu 23 lipca 2019 r. i utrwalonych w formie zapisu na płycie CD-R - na okoliczność aktualnego stanu infrastruktury kolejowej na terenie dz. nr [...] i w jej sąsiedztwie; - uchwały nr 24/2019 Zarządu Związku Gmin i Powiatów Subregionu [...] Województwa [...] w [...] z 15 marca 2019 r. wraz z załącznikiem nr 1 - stanowiącej informację publiczną zamieszczoną na stronie internetowej bip.subregion.pl - na okoliczność aktualnego stanu linii kolejowej nr [...], w tym wykazania, że linia jest nieczynna i nie jest eksploatowana; - uchwały nr 1177/2017 Zarządu [...] S.A. z 5 grudnia 2017 r. w sprawie wprowadzenia "Statutu sieci kolejowej" oraz Załącznika 1.2 do Statutu Sieci [...] S.A. "Wykaz odcinków linii stanowiących infrastrukturę nieczynną" - opublikowanych na stronie internetowej [...] S.A. - na okoliczność, że linia kolejowa nr [...] aktualnie stanowi infrastrukturę nieczynną w rozumieniu art. 4 ust. 1b) ustawy o transporcie kolejowym. Skarżący wnieśli także o zobowiązanie [...] do przedstawienia dokumentów i przeprowadzenie z nich dowodów, tj.: - decyzji zarządcy infrastruktury o wyłączeniu linii kolejowej nr [...] z ruchu kolejowego; - dokumentacji przeglądów technicznych linii kolejowej nr [...] za okres od 22 października 2012 r. do chwili obecnej; - uchwały nr 1177/2017 Zarządu [...] S.A. z 5 grudnia 2017 r. w sprawie wprowadzenia "Statutu sieci kolejowej" oraz Statutu Sieci [...] S.A wraz z załącznikami. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że 10 sierpnia 2007 r. skarżący nabyli dz. nr [...] od jej ówczesnych właścicieli ujawnionych w księdze wieczystej. Stosownie natomiast do art. 37a ust. 5 ustawy z 8 września 2000 r., nabycie praw, o których mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, nie może naruszać praw osób trzecich. Ponadto, zgodnie z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawa rzeczowe. Skarżący, jako nabywcy nieruchomości, działali w granicach rękojmi publicznej wiary ksiąg wieczystych. Zatem zachodzi przeszkoda do wydania decyzji uwłaszczeniowej. Okoliczność, że decyzja ta ma jedynie charakter deklaratoryjny nie wyłącza działania ww. reguł. W tej sytuacji Minister naruszył zarówno art. 37a ust. 5 ustawy z 8 września 2000 r., jak i art. 3 ust. 1 oraz art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W ocenie skarżących, Minister naruszył również zasadę postępowania z urzędu (art. 7, art. 75 K.p.a.), która wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem. W niniejszej sprawie Minister wydał decyzję w oparciu o dokumentację pochodzącą z 2012 r., podczas gdy w ciągu siedmiu lat zaszły istotne zmiany w zakresie stanu faktycznego i prawnego dotyczącego przedmiotowej linii kolejowej. Linia kolejowa nr [...], według wiedzy skarżących, wschodzi w skład przedsiębiorstwa [...] S.A. Linia ta powstała w latach 1914-49, zaś we wrześniu 1981 r. definitywnie zamknięto ją dla ruchu pasażerskiego. Była ona jednak eksploatowana do przewozów towarowych. Wykorzystywała ją kopalnia "[...]" oraz zakład odzysku węgla w [...]. W lipcu 2015 r. [...] rozpoczęły procedurę likwidacji 15-kilometrowego odcinka linii pomiędzy [...] a [...]. Likwidacja była związana z zaprzestaniem wydobycia węgla kamiennego w ww. kopalni pod koniec 2011 r. Obecna infrastruktura istniejąca na dz. nr [...] nie spełnia zatem przesłanki określonej w art. 37a ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej, tj. "gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej", którego definicja wynika z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. Z kolei, według brzmienia art. 4 ust. 2 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, linia kolejowa to wyznaczona przez zarządcę infrastruktury droga kolejowa przystosowana do prowadzenia ruchu pociągów. Aktualny stan torów kolejowych i innych urządzeń związanych z ruchem kolejowym wskazuje ewidentnie, że powyższe straciły charakter "linii kolejowej" - tory kolejowe są zdegradowane, porośnięte trawą i krzakami, urządzenia i systemy służące zapewnieniu bezpieczeństwa ruchu drogowego i pieszego są zdewastowane i nie działają. Obecnie stanowią infrastrukturę nieczynną. Skoro zatem art. 37a ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. odnosi się do "gruntów wchodzących w skład linii kolejowych", to tym samym nie można uznać, że przesłanka ta została spełniona. Zdaniem skarżących, przepisu tego nie można również interpretować w oderwaniu od konstytucyjnie zagwarantowanej zasady ochrony prawa własności, wyrażonej w art. 21 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r., Nr 36, poz. 1751, ze zm.). Obecny stan nieużywanej od wielu lat i zdegradowanej infrastruktury kolejowej wskazuje, że nie istnieje aktualnie żaden interes publiczny w pozbawieniu właściciela prawa własności. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz. U. z 2014 r., poz. 1160, ze zm., dalej zwanej "ustawą uwłaszczeniową"). Zgodnie z art. 37a ust. 1 i ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej, grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...], niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...], stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Do gruntów, o których mowa w ust. 1, [...] przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach. Powołany przepis określa zatem trzy przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntów, a przez [...] prawa użytkowania wieczystego tych gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień. Są to: - zagospodarowanie gruntu w dniu 28 lutego 2003 r. infrastrukturą techniczną, która stanowi linię kolejową, - władanie gruntem w tej dacie przez [...] oraz - nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub [...] prawa własności do tego gruntu. Przechodząc do oceny pierwszej z ww. przesłanek zauważyć trzeba, że kluczowe znaczenie ma interpretacja użytego w art. 37a ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej zwrotu normatywnego "linia kolejowa". Tylko bowiem grunty wchodzące w skład tej linii podlegały wywłaszczeniu. Sama ustawa nie definiuje tego pojęcia. W tym zakresie należy zatem odwołać się do definicji zawartych w ustawie z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), w wersji wówczas obowiązującej. I tak, w myśl art. 4 ust. 2 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r.), linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy). W niniejszej sprawie fakt zajęcia dz. nr [...] pod linię kolejową (pierwsza przesłanka z art. 37a ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej), jak i władania nią przez [...] (druga przesłanka) potwierdza w szczególności wyciąg z ewidencji środków trwałych grupy II będących w użytkowaniu [...] w stanie na dzień 28 lutego 2003 r. położonych na spornej działce. Z ewidencji tej wynika, że na działce tej, zarówno w dniu 28 lutego 2003 r., jak i obecnie, znajduje się tor główny zasadniczy linii nr [...], którego data budowy określona jest na rok 1924. Powyższe potwierdza również pismo Starosty [...] z [...] grudnia 2012 r., nr [...], zgodnie z którym dz. nr [...] w dniu [...] lutego 2003 r. znajdowała się we władaniu [...] ze względu na fakt, że zlokalizowany na działce tor kolejowy istnieje od 1925 r. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie osób upoważnionych do reprezentowania [...] z 22 października 2012 r., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań określonej w art. 233 § 1 Kodeksu Karnego, z którego wynika, że działka ta, położona w [...], w obrębie [...], zajęta jest pod infrastrukturę kolejową składającą się z linii kolejowej nr [...]. W ocenie Sądu, powyższe dokumenty potwierdzają ziszczenie się w niniejszej sprawie dwóch pierwszych przesłanek uwłaszczenia, tj. zajętości nieruchomości pod linię kolejową w dniu 28 lutego 2003 r., jak i władania przedmiotowym gruntem przez [...] w tej dacie. Odnosząc się zaś do zawartego w skardze wniosku dowodowego podnieść trzeba, że na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przedłożone natomiast przez skarżących kopie dokumentów (tj. uchwały Zarządu Związku Gmin i Powiatów Subregionu [...] Województwa [...] w [...] z [...] marca 2019 r., nr [...], z załącznikiem, czy też uchwały Zarządu [...] S.A. z [...] grudnia 2017 r., nr [...], w sprawie wprowadzenia "Statutu sieci kolejowej" i załącznika 1.2 do Statutu Sieci [...] S.A. "Wykaz odcinków linii stanowiących infrastrukturę nieczynną"), jak również dokumentacja fotograficzna, w żaden sposób powyższych wymogów nie spełniają, bowiem nie przyczyniają się do wyjaśnienia istotnych dla sprawy wątpliwości. Podkreślić bowiem ponownie należy, że decyzja wydawana w trybie art. 37a ustawy uwłaszczeniowej jest decyzją deklaratoryjną, potwierdzającą zaistnienie przewidzianych w ww. przepisie okoliczności (m.in. zajętości gruntu pod linię kolejową i władanie nią przez [...]), ale na dzień 28 lutego 2003 r. Z kolei skarżący przedłożonymi dokumentami pochodzącymi z 2017 i 2019 r. dążą do wykazania, jaki jest aktualny stan linii kolejowej nr [...] oraz że w rzeczywistości linia ta jest nieczynna i nie jest eksploatowana. Jednocześnie w uzasadnieniu skargi przywołują okoliczności potwierdzające jedynie stanowisko Ministra, że w dacie 28 lutego 2003 r. przedmiotowa działka była zajęta pod linię kolejową i pozostawała we władaniu [...]. Wskazują bowiem, że linia kolejowa nr [...] wschodząca w skład przedsiębiorstwa [...] S.A., powstała w latach 1914-49, zaś we wrześniu 1981 r. definitywnie zamknięto ją dla ruchu pasażerskiego. Linia ta była jednak eksploatowana dalej do przewozów towarowych. Wykorzystywała ją kopalnia "[...]" oraz zakład odzysku węgla w [...]. W lipcu 2015 r. [...] rozpoczęły procedurę likwidacji 15-kilometrowego odcinka linii pomiędzy [...] a [...]. Likwidacja była związana z zaprzestaniem wydobycia węgla kamiennego w ww. kopalni pod koniec 2011 r. W tej sytuacji Sąd uznał, że wskazane przez skarżących dokumenty nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. i wnioski dowodowe z ww. dokumentów oddalił. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie spełniona została również ostatnia przesłanka uwłaszczenia, tj. nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub [...] prawa własności do przedmiotowego gruntu. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że w dniu 28 lutego 2003 r. właścicielami dz. nr [...] byli A. M., J. G., K. E., J. P., E. K., J. W., E. G. oraz J. G.. Następnie na podstawie umowy sprzedaży z [...] sierpnia 2007 r., zawartej w formie aktu notarialnego rep. A Nr [...], prawo własności tej działki zostało przeniesione na rzecz skarżących, co potwierdza treść księgi wieczystej prowadzonej m.in. dla ww. działki. Bezsporne jest zatem, że w dniu 28 lutego 2003 r. nieruchomość ta nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...]. Mając powyższe na uwadze, za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 37a ust. 1 i ust. 2 ustawy uwłaszczeniowej poprzez ich błędne zastosowanie. Wbrew twierdzeniom skarżących Minister nie naruszył również art. 37a ust. 5 ustawy uwłaszczeniowej. W przedmiotowej sprawie uwłaszczenie nie doprowadziło bowiem do naruszenia praw osób trzecich, a zatem nie wystąpiła negatywna przesłanka uwłaszczenia. Jak już zauważono powyżej, decyzja wydawana na podstawie art. 37a ustawy uwłaszczeniowej ma charakter deklaratoryjny, a zatem mocą tej decyzji potwierdza się jedynie istniejący obiektywnie stan faktyczny i prawny na dzień 28 lutego 2003 r. Inaczej mówiąc, do stwierdzenia w drodze decyzji nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności nieruchomości oraz nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z prawem własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie, nie ma znaczenia zbycie nieruchomości dokonane po dacie 28 lutego 2003 r., jak miało to miejsce w przypadku skarżących (nabycie nastąpiło dopiero w dniu 10 sierpnia 2007 r.). Podobnie niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wskazać bowiem należy, że wpis w księdze wieczystej dotyczący uwłaszczanej nieruchomości ma zasadnicze znaczenie przy ustaleniu stanu faktycznego i prawnego nieruchomości, jednakże stanu zachodzącego w określonej dacie, wynikającej z przepisów ustawy uwłaszczeniowej, a następnie przy ocenie legalności mającej ją za przedmiot decyzji. Jak już wcześniej wskazano, postępowanie dotyczące spornej nieruchomości prowadzone było na podstawie art. 37a ustawy uwłaszczeniowej, zaś decyzja w nim wydawana jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym, która stwierdza stan faktyczny i prawny istniejący w dacie 28 lutego 2003 r. Decyzja ta nie jest zatem źródłem nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości i przez [...] prawa jej użytkowania wieczystego, a tylko potwierdza ten fakt i umożliwia tym podmiotom skuteczne powoływanie się w obrocie cywilnoprawnym na przysługujący im tytuł. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 37a ustawy uwłaszczeniowej Minister badał zatem, czy przedmiotowe mienie stanowiło w dniu 28 lutego 2003 r. własność osób fizycznych i w tym zakresie związany był wpisem tego prawa do księgi wieczystej. Z kolei wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano takiego wpisu do księgi wieczystej, jak i następnie samego wpisu, nie może nastąpić w postępowaniu w przedmiocie uwłaszczenia. Wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej (domniemanie iuris tantum) – zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności wpisanego do księgi wieczystej – wiąże organy administracji i sąd administracyjny aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przed sądem powszechnym przez osobę posiadającą w tym interes prawny. Omawiane domniemanie jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych. Podsumowując, dla wydania decyzji uwłaszczeniowej istotny był stan prawny i faktyczny istniejący w dniu 28 lutego 2003 r., zaś w tej dacie właścicielami dz. nr [...] byli A. M., J. G., K. E., J. P., E. K., J. W., E. G. oraz J. G.. Nie można więc Ministrowi zarzucić naruszenia art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W ocenie Sądu, Minister nie naruszył również art. 21 Konstytucji RP, bowiem wywłaszczeniu w niniejszej sprawie podlegała nieruchomość zajęta w dacie 28 lutego 2003 r. pod linię kolejową, natomiast kwestia ustalenia odszkodowania jest odrębnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym przez inny organ, na mocy art. 37a ust. 7 ustawy uwłaszczeniowej. Konkludując wskazać należy, że skoro dz. nr [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...], zajęta była pod linię kolejową i w dniu 28 lutego 2003 r. pozostawała we władaniu [...], to prawidłowo Minister stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności przedmiotowej działki oraz nabycie w tej dacie na 99 lat przez [...] prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawa własności znajdującego się na nim fragmentu linii kolejowej nr [...]. Prawidłowo również organ odstąpił od ustalenia opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntu zajętego pod infrastrukturę kolejową, co miało miejsce zgodnie z art. 8 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. W ocenie Sądu, w sprawie nie naruszono także wskazywanych w skardze przepisów postępowania. Minister wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie (art. 107 § 1 i 3 K.p.a.). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło