I SA/Wa 1835/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 sierpnia 2012 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skarżący P. K. uiścił żądany wpis, a następnie wnioskiem z dnia 23 lutego 2013 r., uzupełnionym wnioskiem z dnia 5 marca 2013 r., wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Poszczególne rubryki formularza skarżący pozostawił niewypełnione, wskazując jedynie ogólnie, że nie posiada środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, albowiem to kwota ok. [...] zł. Wnioskodawca posiada troje dzieci w wieku szkolnym. Uzyskiwane dochody mają być wydatkowane na bieżąco. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, został on zarządzeniem z dnia 20 marca 2013 r. wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez przedstawienie m.in.: pełnej informacji o osobach pozostających ze składającym wniosek we wspólnym gospodarstwie domowym, informacji, z jakich źródeł składający wniosek oraz jego małżonka czerpią dochody (wraz z udokumentowaniem ich wysokości), odpisów wszystkich zeznań podatkowych składającego wniosek oraz jego małżonki z ostatnich dwóch lat, wyciągu ze wszystkich posiadanych przez składającego wniosek oraz jego małżonki rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia o wszystkich znajdujących się w posiadaniu składającego wniosek pojazdach mechanicznych (podanie ich marki, modelu, roku produkcji), szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie oraz inne potrzeby wraz z określeniem ich wysokości, w tym także przedstawienie dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ich opłacanie. Odpowiadając na powyższe zarządzenie, skarżący wskazał, że utrzymuje się z wynajmu mieszkań i jednego lokalu użytkowego (dochód – [...] zł). Rodzina składa się z pięciu członków (żona; dwie córki i syn w wieku [...]-[...] lat). Wydatki rodziny skarżący ocenił na kwotę ok. [...] zł (wraz z wyżywieniem). Pozostałe zobowiązania dotyczą incydentalnych wydatków typu zakupu lekarstw, ubrań dla dzieci, naprawy samochodu. Skarżący zaznaczył, że z informacji uzyskanych z internetu wynika, że koszt ustanowienia pełnomocnika w jednej sprawie wynosi co najmniej [...] zł. Skarżący, jak obliczył, jest aktualnie stroną około 10 postępowań sądowych. Do powyższych wyjaśnień skarżący dołączył kopię harmonogramu spłaty kredytu przyznanego małżonce z dnia [...] kwietnia 2013 r. (kwota udzielonego kredytu – [...] zł, kwota pozostająca do spłaty – [...] zł), kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna oraz jego kartę informacyjną z leczenia ortopedycznego. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. odmówił P. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 2 maja 2013 r. skarżący wniósł w terminie sprzeciw od w/w postanowienia twierdząc, że uzyskiwane dochody wystarczają jedynie na bieżące utrzymanie. Dodał, że posiada dwa samochody i że z chorym synem musi jechać do Z. na sprawdzenie implantu po operacji [...]. Celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 20 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał P. K. do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, informacji, z jakich źródeł małżonka skarżącego czerpie dochody, aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez niego i jego małżonkę; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne - z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; odpisów wszystkich zeznań podatkowych składającego wniosek oraz jego małżonki z ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na wezwanie P. K. nadesłał wyciągi z ostatniego miesiąca z rachunków bankowych swego i żony, umowę najmu lokalu mieszkalnego i informację medyczną syna. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływana dalej jako p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych wobec osób, których sytuacja materialna jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, że znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zaznaczyć również trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie P. K. nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Powyższą ocenę należy w pierwszym rzędzie łączyć z brakiem przedłożenia przez skarżącego, pomimo dwukrotnego wezwania, informacji źródłowych uszczegółowiających jego sytuację majątkową, jak i ją potwierdzających w znaczeniu dowodowym. Skarżący w odpowiedzi za wezwanie odniósł się bowiem tylko do części kwestii dotyczących jego sytuacji osobistej i majątkowej, stanowiących przedmiot zarządzeń z dnia 20 marca 2013 r. oraz z dnia 20 maja 2013 r., nieprzedstawiając jednocześnie jakichkolwiek wyjaśnień, dlaczego uchylił się od pełnego wykonania skierowanych do niego zarządzeń. Proces dowodzenia, stanowiący podstawę uznania sytuacji materialnej wnioskodawcy za "wykazaną", zakłada, że informacje przedstawione we wniosku pozwalają organowi sądowemu ukształtować swoje przekonanie co do ustaleń faktycznych w sposób zapewniający traktowanie tychże informacji jako faktów. Znaczna część dokumentów, które przedstawił skarżący, odnoszą się wyłącznie do stanu zdrowia syna skarżącego, w związku z czym nie mogły zostać uznane w żaden sposób za wystarczające do tego, by poprzez ich rozważenie mogła zostać sformułowana ocena wypełnienia przez skarżącego przesłanki wymienionej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., polegającej na niemożności poniesienia przez składającego wniosek jakichkolwiek kosztów postępowania. Sposób działania skarżącego cechuje daleko posunięta wybiórczość, jeżeli skarżący wezwany do przedstawienia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesiące ujawnia jedynie dokument stanowiący harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego przez żonę oraz wykaz z rachunków bankowych za ostatni miesiąc. Fragmentaryczność przedstawiania dokumentów źródłowych potwierdza także uchylenie się od przedłożenia umów wynajmu wszystkich mieszkań oraz lokalu użytkowego (przesyłana jest za każdym razem ta sama umowa najmu lokalu, w sytuacji gdy z pism skarżącego i wyciągu z rachunku bankowego wynika, że tych lokali jest kilka), a także składanych w ostatnim czasie zeznań podatkowych, w których ujawnione zostały przychody z tego tytułu. Skarżący nie przedstawił udokumentowanych informacji, z jakich źródeł czerpie dochody jego małżonka. Ponadto on sam, oprócz wynajmu lokali, uzyskuje dochód z innych (nieznanych Sądowi) źródeł, co potwierdza wyciąg z rachunku bankowego (kwota [...] zł za fakturę nr [...]). Powyższe zaniechania uniemożliwiają ocenienie zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy w kontekście wymagań, jakie nakłada na wnioskodawcę art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wątpliwości budzi bowiem tak źródło dochodów skarżącego, jak i rzeczywista wysokość tychże dochodów, mając na uwadze, że jakiekolwiek dokumenty, które w świetle prawa cywilnego czy podatkowego ukazywałyby wysokość przychodów skarżącego, pozostały w postępowaniu, jego decyzją, nieujawnione. Niedopuszczalne jest zweryfikowanie sytuacji skarżącego jako trudnej jedynie na podstawie przedstawionego przez niego spisu wydatków o charakterze powszechnym (w ocenie Sądu jest to kwota ok. [...] zł miesięcznie). Istotne znaczenie ma bowiem relacja zachodząca pomiędzy uzyskiwanymi dochodami i ponoszonymi wydatkami. Skarżący relację tę ocenił jako uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie przez niego określonym. Na ile ocena ta wynika jedynie z subiektywnego nastawienia skarżącego do swojej sytuacji materialnej, a na ile znajduje swoje źródło w stanie faktycznym sprawy, ustalenia poczynione w niniejszym postępowaniu nie dały wiążącej odpowiedzi. Wątpliwości w sprawie budzi zresztą nie tylko sama ocena sytuacji materialnej skarżącego, ale również stwierdzenie, że średni koszt ustanowienia pełnomocnika w sprawie przed sądem administracyjnym wynosi minimum [...]-[...] zł. Jeżeli nawet skarżący informację tę zaczerpnął, jak wskazał, jedynie z internetu, wymagała ona zweryfikowania pod kątem stawek faktycznie obowiązujących. Nie do pogodzenia z wymogiem oparcia orzeczenia sądu na rzeczywistych przesłankach jest bowiem ocenienie sytuacji materialnej strony skarżącego, jako nakazującej przyznać jej prawo pomocy, tylko z tego względu, że jej dochody są niewystarczające do poniesienia wydatku w wysokości hipotetycznie przez nią określonej. Skutki zaniedbań wynikających z wadliwego uzupełnienia wskazanych wyżej braków wniosku obciążają wnioskodawcę. To w jego interesie leży bowiem wykazanie, że jego przypadek uzasadnia odstąpienie od zawartej w art. 199 p.p.s.a. ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Biorąc zatem pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania co oznacza, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.