I SA/Wa 1836/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant specjalista Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza W. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z dnia [...].01.2010 r. nr [...] orzekł, na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm. – dalej: upoua), o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego M. R. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami przyznanego N. i K. R. za okres od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r. Łączna kwota do zwrotu, jaką obciążono dłużnika alimentacyjnego wyniosła [...] zł plus odsetki ustawowe w nieustalonej w sentencji decyzji wysokości, płatne w terminie 30 dni od otrzymania decyzji. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że odsetki na dzień jej wydania wyniosły [...] zł. Ponadto organ wskazał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla uprawnionych córek M. R.: N. i K., przyznane zostało decyzją Burmistrza W. z dnia [...].10.2008 r. zmienionej decyzją z dnia [...].11.2008 r. w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie, co za cały okres świadczenia daje kwotę [...] zł. Na poczet spłaty zaliczono dłużnikowi alimentacyjnemu kwotę [...] zł. W dniu 4.05.2010 r. M. R. złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniosek o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu wypłaty dla dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wraz z odsetkami, motywując to trudną sytuacją materialną. Stwierdził, że nie jest w stanie jednorazowo spłacić tak dużej kwoty i wniósł o rozłożenie jej na raty w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...].06.2010 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza W., Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w W. orzekł o zmianie własnej decyzji nr [...] z dnia [...].01.2010 r. o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego M. R. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami, w ten sposób, że kwotę tę rozłożył na [...] miesięcznych rat, doliczając koszty upomnienia w kwocie [...] zł. Trzy pierwsze raty ustalił w wysokości [...] zł, ostatnią w kwocie [...] zł, natomiast pozostałe raty w wysokości [...] zł. Zaznaczył przy tym, że wysokość odsetek należy każdorazowo ustalać w OPS. Jako podstawę prawną do zmiany decyzji o obowiązku zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wskazano art. 104 K.p.a. i art. 30 ust. 2 upoua. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. wniósł M. R., prosząc o rozłożenie obowiązku zwrotu świadczeń alimentacyjnych na mniejsze raty, gdyż jest w stanie płacić jedynie po [...] zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...].07.2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO stwierdziło, że art. 30 ust. 2 upoua daje organowi możliwość, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Jest to decyzja uznaniowa, przy wydawaniu której należy dogłębnie zbadać sytuację zdrowotną, osobistą i majątkową dłużnika, w tym jego potencjalne możliwości zarobkowe. Wnioskodawca ma wykształcenie podstawowe i jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Podejmuje się jednak prac dorywczych w budownictwie, z czego osiąga dochód ok. [...] zł miesięcznie. Posiada także prawo jazdy kat. B. Zamieszkuje wraz z konkubiną u osoby, którą wspólnie się opiekują, nie ponosząc z tego tytułu żadnych opłat. SKO doszło więc do wniosku, że rozstrzygniecie organu I instancji odpowiada głównemu żądaniu M. R., tj. rozłożenia zadłużenia na raty. Natomiast, co do wysokości rat wniosek został uwzględniony tylko częściowo, gdyż uwzględnienie w całości wniosku prowadziłoby do sytuacji, w której sama należność główna, bez odsetek, byłaby spłacana ponad 5 lat. Biorąc pod uwagę bieżące obowiązki alimentacyjne M. R. na rzecz córek, prowadziłoby to do nawarstwiania się zadłużenia i nie spełniłoby swojego celu. Wnioskodawca jest osobą zdrową, w pełni wieku produkcyjnego ([...] lat) i powinien dążyć do podjęcia zatrudnienia, które pozwoliłoby mu na wywiązanie się z obowiązków alimentacyjnych. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. R. W skardze wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej poprzez rozłożenie należności na raty po [...] zł miesięcznie. Stwierdził, że nieprawidłowo został ustalony i oceniony stan faktyczny w sprawie. Nie jest bowiem prawdą, że nie ponosi opłat za mieszkanie. Wcześniej kupował [...], obecnie płaci [...] zł czynszu. Nie jest też w stanie znaleźć stałej pracy o lepszym wynagrodzeniu. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu, biorąc pod uwagę, że sąd orzeka w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Z art. 30 ust. 2 upoua wynika, że "organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną", przy czym "umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej" (ust. 3 art. 30). Z takiej redakcji przepisów zdaje się wynikać, że wniosek o "umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" zawsze stanowi nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w drodze osobnej, późniejszej decyzji, wydawanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczyło nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1 i 2 upoua). Jeśli ust. 3 art. 30 upoua nie odnosi się do wniosków o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, oznacza to, zdaniem sądu, że orzeczenie o odroczeniu terminu płatności albo rozłożeniu na raty tychże należności może zapaść także w decyzji ustalającej obowiązek zwrotu świadczenia przez dłużnika alimentacyjnego, jeśli zwróci on się z takim wnioskiem w trakcie postępowania toczącego się w trybie art. 27 ust. 1 i 2 upoua. Jeżeli natomiast postępowanie dotyczące zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu (art. 27 ust. 1 i 2 upoua) zakończy się decyzją ostateczną, bez orzekania o odroczeniu terminu płatności albo rozłożeniu na raty tychże należności, to późniejsze wnioski dłużnika w tym przedmiocie, tak jak wniosek o umorzenie należności, stanowią już osobną sprawę administracyjną, rozstrzyganą w oparciu o art. 30 ust. 2 upoua i art. 104 K.p.a. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma bowiem osobnego przepisu, który zezwalałby na zmianę ostatecznej decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu osobie uprawnionej (art. 27 ust. 1 i 2 upoua). Jeśli zatem nie są spełnione także przesłanki do zmiany decyzji ostatecznej wynikające z K.p.a. (np. art. 154 § 1), to obowiązuje ogólna zasada trwałości decyzji ostatecznej, wynikająca z art. 16 K.p.a. W niniejszej sprawie decyzja Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...].01.2010 r. nr [...], orzekająca o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego M. R. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, przyznanego N. i K. R. za okres od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r., stała się ostateczna. Wniosek skarżącego M. R. z dnia 4.05.2010 r. o rozłożenie na raty należności wynikającej z tej decyzji został złożony po dacie, w której decyzja z dnia [...].01.2010 r. stała się ostateczna. Należało więc rozpoznać go jako osobną sprawę administracyjną i wydać nową decyzję, tylko w przedmiocie rozłożenia (lub nie) na raty kwoty ustalonej w decyzji z [...].01.2010 r., w oparciu o przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 upoua w zw. z art. 104 K.p.a. Nie było już bowiem możliwości zmiany decyzji ustalającej sam obowiązek zwrotu, poprzez rozłożenie go na raty. Ponadto zmieniona przez organ I instancji decyzja nie orzekała wyłącznie o rozłożeniu na raty, ale także o obciążeniu skarżącego kosztami upomnienia, czego art. 27 ust. 1 i 2 i art. 30 ust. 2 upoua będące podstawą rozstrzygnięcia nie przewidują. To należy już do postępowania egzekucyjnego. Decyzja zmieniona nie orzekała za to o wysokości odsetek na dzień jej wydania i o tym, jak mają być one liczone w przyszłości przy płaceniu rat, odsyłając w tym zakresie do ustalania tego każdorazowo w OPS. Wysokość i sposób zapłaty odsetek należy do istoty rozstrzygnięcia i powinien wynikać z decyzji. Uznając więc, że zaskarżona decyzja oraz decyzją ją poprzedzająca naruszają art. 16 K.p.a. oraz art. 104 K.p.a., a zaskarżona decyzja także art. 138 § 2 K.p.a., który w tej sytuacji powinien znaleźć zastosowanie zamiast art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., sąd doszedł do wniosku, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszony został także art. 27 ust. 1 i 2 w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co również miało wpływ na wynik sprawy. Zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135 i art. 152 P.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.