I SA/Wa 184/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2005 r., nr [...] uchylającą prawo do dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci J. i F. S. od 1 maja 2004 r. przyznanego decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] i orzekło, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz 3 pkt 17 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, o uchyleniu pkt 3 i 4 decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Z. z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] oraz odmowie przyznania prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci: J. i F. S. W uzasadnieniu powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało następujący stan sprawy. Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. przyznał M. W. na okres od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. zasiłek rodzinny na rzecz J. i F. S. w kwocie po [...] zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania obu synów w kwocie po [...] zł miesięcznie i jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez J. S. w kwocie [...] zł. Decyzja ta wydana została w oparciu o przedłożone przez wnioskodawczynię dokumenty i złożone oświadczenia. Postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] Prezydent W. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] czerwca 2004 r. Organ podniósł, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych wskazują na rozbieżności ze stwierdzonym stanem faktycznym, w zakresie kwestii wspólnego wychowywania dzieci z ich ojcem. Zatem konieczne stało się wznowienie postępowania w celu wyjaśnienia powstałych wątpliwości, co do zasadności korzystania ze świadczeń rodzinnych. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Prezydent W. uchylił od dnia 1 maja 2004 r. prawo do dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci J. i F. S., przyznanych własną decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Jak podniósł organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w okresie korzystania przez M. W. z dodatków do zasiłku rodzinnego ojciec dzieci M. S. na co dzień zamieszkiwał z wnioskodawczynią i dziećmi oraz angażował się w proces wychowania synów. Powyższe okoliczności zostały ustalone na podstawie wizji lokalnej dokonanej w mieszkaniu wymienionej w dniu 11 lutego 2005 r. oraz rozmowy z wychowawcą przedszkolnym F. S., opinii sąsiadki, informacji uzyskanych od Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...], a także pedagoga szkolnego i wychowawcy starszego syna J. S. M. W. nie występowała o ograniczenie władzy rodzicielskiej mimo, że jak twierdziła, istniały po temu powody oraz nie wystąpiła o ustalenie alimentów na młodszego syna. Dla poparcia swoich twierdzeń świadomie wyrażała negatywne opinie o ojcu dzieci, który nie chciał, mimo stwarzania możliwości, uczestniczyć w prowadzonym postępowaniu. Zdaniem organu, w dniu składania wniosku wymieniona nie spełniała ustawowych kryteriów do otrzymania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż nie wychowywała samotnie J. i F. S. Zatajenie faktu wspólnego zamieszkiwania z ojcem dzieci w momencie składania wniosku, uznać należało za świadome wprowadzenie w błąd, przez co okoliczności sprawy, na podstawie których podjęto w sprawie decyzję, okazały się fałszywe. M. W. złożyła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że czasowe zajmowanie tego samego lokum z ojcem dzieci nie jest dowodem na wspólne ich wychowywanie. M. S. nie angażował się w proces wychowywania synów. Jedynie sporadycznie odbierał młodsze dziecko z przedszkola. Oświadczenia sąsiadów były niewiarygodne, bowiem dotyczyły zdarzeń incydentalnych. Natomiast informacje udzielane przez pracowników szkoły, do której uczęszcza starszy syn, cechowała tendencyjność i chęć zaszkodzenia wymienionej z powodu konfliktu jaki zaistniał pomiędzy nią i synem a przedstawicielami tej szkoły. Odwołująca się podkreśliła, że ojciec dzieci na co dzień nie sprawował opieki czy władzy rodzicielskiej nad nimi. Nie decydował w ich sprawach, nie był dla nich wsparciem. Sporadycznie kontaktował się z synami. W czasie gdy wymieniona była w ciąży z pierwszym dzieckiem, związał się z inną kobietą i od tej pory nie angażował się w życie swoich dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po zapoznaniu się z materiałem dokumentacyjnym sprawy i zarzutami odwołania, uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło o uchyleniu pkt 3 i 4 decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r. (dotyczących przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka) oraz odmowie przyznania M. W. prawa do ww. dodatków do zasiłku rodzinnego. Organ odwoławczy uzasadniając rozstrzygnięcie podniósł, że Prezydent W. zasadnie wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., bowiem zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. zostały ujawniono istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi w dacie wydania decyzji. Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w świetle dyspozycji art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje, 2) ojciec dziecka jest nieznany. Pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko" zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 17 ww. ustawy - należy przez to rozumieć pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Tym samym kluczowe znaczenie dla stwierdzenia, że osobie enumeratywnie wymienionej w przytoczonym przepisie przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka, będzie uznanie, że osoba ta nie wychowuje wspólnie dziecka z ojcem lub matką dziecka. Zdaniem organu odwoławczego, z całokształtu zebranego materiału dowodowego w toku wznowionego postępowania wynikało, że ojciec dzieci M. S. brał aktywny udział w ich wychowaniu. Fakt, że większość bezpośrednich obowiązków z tego tytułu spoczywała na odwołującej się nie może prowadzić do wniosku, w świetle przyjętej definicji i rozważań, iż samotnie wychowywała ona dwoje swoich i M. S. dzieci. Za przyjęciem takiego stanowiska opowiadały się w szczególności ustalenia dokonane na podstawie oświadczeń złożonych przez dozorcę bloku, w którym zamieszkiwała M. W., jedną z jej sąsiadek, wychowawczynię przedszkolną młodszego syna oraz przedstawicieli grona pedagogicznego szkoły, do której uczęszczał starszy syn, jak również na podstawie oględzin mieszkania zajmowanego przez odwołującą się, dzieci i ich ojca. Kolegium nie znalazło podstaw, aby przedmiotowym oświadczeniom odmówić mocy dowodowej, gdyż zostały one złożone przez kilka nie związanych ze sobą osób, a ich treść wzajemnie się potwierdzała i uzupełnia. Z świetle zebranych dowodów M. S. był troskliwym ojcem, odprowadzającym swoje dzieci do szkoły i przedszkola oraz odbierającym je po zajęciach, odrabiającym lekcje ze starszym synem, a także interesował się jego postępami w nauce. Wychodził z dziećmi na spacery. Natomiast twierdzenia odwołującej się nie znajdowały żadnego potwierdzenia w zebranym w toku postępowania materiale dowodowym, w szczególności w złożonej przez nią dokumentacji, dlatego też Kolegium (podając obszerną argumentację) nie mogło dać im wiary. Podsumowując organ odwoławczy podzielił pogląd prezentowany przez organ I instancji, że M. S. brał udział w wychowaniu swych dzieci, a zatem M. S. - jako osobie nie wychowującej samotnie dzieci - nie przysługiwał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dzieci. Z tych powodów uchylenie decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r. w części dotyczącej ustalenia prawa do przedmiotowego dodatku stało się uzasadnione. W dalszej części uzasadnienia Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w sprawie niniejszej nie zaistniała przesłanka wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., nie sposób bowiem wskazać, który z dowodów, służących do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, okazał się być fałszywy. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że wznowienie postępowania w tejże sprawie uzasadnione było zaistnieniem okoliczności wymienionej w pkt 5 powołanego przepisu. Tym uzasadnić należało zmianę rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Zmiana ta jednak miała charakter czysto formalnoprawny i jako taka nie wpływała w istotny sposób na załatwienie rzeczonej sprawy. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2005 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona podniosła, że od 2003 r. miała możliwość darmowego przebywania wraz z dziećmi w mieszkaniu konkubenta, stanowiącym własność jego rodziców. Do marca 2005 zajmowała wraz z dziećmi jeden pokój w tym mieszkaniu, z drugiego pokoju okresowo korzystał konkubent (był to jeden z warunków ustnie zawartej umowy użyczenia lokalu w zamian za alimenty zasądzone na rzecz starszego syna). Po wskazanej dacie M. S. zrezygnował ze wspólnego zamieszkiwania, choć we wcześniejszym okresie współlokatorzy prowadzili odrębne gospodarstwa domowego. W tym czasie ojciec dzieci sporadycznie kontaktował się z nimi podczas nieobecności skarżącej, rzadko odbierał z przedszkola młodszego syna, zdarzało się, że zabierał dzieci na spacer. Jednak cały ciężar wychowania dzieci, troski o ich dobro i przyszłość, decydowanie o ich losie spoczywał wyłącznie na matce dzieci. Z tych względów strona uważa się za osobę samotnie wychowującą dzieci, a wydane w sprawie decyzje odbierające jej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uważa za krzywdzące. Zdaniem skarżącej, choć w świetle definicji wskazanej przez organ w zaskarżonej decyzji, nie spełnia ona warunków bycia "samotną matką", to jednak założenia te zostały błędnie przyjęte, dlatego też wnosi o przywrócenie jej prawa do zaległego przedmiotowego dodatku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało argumentację wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zostać uwzględniona bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do ustalenia dwóch kwestii, czy organ orzekający w sprawie był uprawniony do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzja przyznającą skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a także czy stwierdzone w toku tego postępowania okoliczności dawały podstawę do zamiany rozstrzygnięcia w świetle przepisu art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a w spawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przy tym bez znaczenia jest fakt, czy przyczyny tego stanu rzeczy były zawinione przez stronę, czy też nie. Istotne jest natomiast, aby ujawniona nowa okoliczność miała bezpośredni związek przyczynowy z treścią rozstrzygnięcia. Jak wynika z akt administracyjnych decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r. przyznającą M. W. w pkt 3 i 4 dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na J. S. i F. S. oparto na oświadczeniu skarżącej z dnia [...] maja 2004 r., w którym podała, że jest panną i nie wychowuje dziecka wraz z ojcem. Z przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2005 r. wywiadu ww. organ powziął wiadomość o wspólnym zamieszkiwaniu skarżącej wraz z M. S. oraz zajmowaniu się przez wymienionego synami pod nieobecność skarżącej. Zatem należało stwierdzić, iż w świetle zaistnienia wskazanych nowych okoliczności sprawy organ zasadnie postanowienia z dnia [...] marca 2005 r. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia reguluje przepis art. 12 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany. W myśl art. 3 pkt 17 tej ustawy przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Z zestawienia powołanych przepisów (obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji) wynika wprost, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia nie może wychowywać dziecka wspólnie z jego ojcem lub matką, jak również nie może posiadać zasądzonych na rzecz tego dziecka alimentów. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego opartego na oświadczeniach osób posiadających kontakt z rodziną skarżącej, uzyskanych w trakcie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych i oświadczeniach składanych w toku postępowania przez M. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zasadnie wskazało na konieczność dokonania wnikliwej analizy rozbieżności wynikłych na tej podstawie. Organ odwoławczy kierując się dyrektywą przepisu art. 80 k.p.a., dokonał starannej oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na tej podstawie doszedł do przekonania, że zbieżne i uzupełniające się relacje osób z najbliższego otoczenia skarżącej dawały podstawy by przyjąć, iż ojciec dzieci M. S. zamieszkiwał wraz z ich matką oraz partycypował w obowiązkach rodzicielskich. Wykazywał duże zaangażowanie w wychowaniu synów, co zostało potwierdzone przez wychowawcę przedszkolnego młodszego dziecka i pedagogów w szkole, do której uczęszczał starszy syn. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd podziela pogląd prezentowany przez organ orzekający w niniejszej sprawie, że wbrew oświadczeniom skarżącej, ojciec jej dzieci aktywnie i z dużym zaangażowaniem uczestniczył w procesie ich wychowywania. Zatem w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 17 ww. ustawy M. W. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Tak więc zasadnie organ orzekł o uchyleniu decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r. i odmowie przyznania prawa do przedmiotowych dodatków. Należy ponadto wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. prawidłowo uchyliło decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2005 r. z tego powodu, że w sprawie niniejszej nie zaistniały przesłanki z przepisu art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., jak to przyjął błędnie organ I instancji. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że z przyczyn wskazanych w tym przepisie w zasadzie postępowanie można wznowić dopiero po stwierdzeniu ich istnienia orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu. Przed takim orzeczeniem wznowienie jest dopuszczalne jedynie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 2 i 3 k.p.a., gdy występuje zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzkiego albo niebezpieczeństwo powstania poważnej szkody dla interesu społecznego, a fakt sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa jest oczywisty. Jak wynika z akt sprawy powyższe okoliczności nie zaistniały. W tym stanie rzeczy skarga nie mogła być uwzględniona i sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.).