I SA/Wa 1854/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant referent – stażysta Katarzyna Matecka - Caban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z [...] sierpnia 2017 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2017 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.F. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości J., pow. [...]., woj. [...] Z ustaleń organu wynika, że z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez matkę J.F. wystąpił J.F. w dniu [...] września 1990 r. J. F. ponowił wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty [...] grudnia 2008 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na to, iż zgodnie z poczynionymi w ramach postępowania ustaleniami J.F. nie miała miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przedwojennych przepisów. Organ I instancji ustalił, że miejscem zamieszkania przed wybuchem II Wojny Światowej była miejscowość P., która w tamtych czasach była [...] wsią. Z orzeczenia [...] Wojewódzkiego Oddziału w K. z [...] października 1945 r. wynika, że Z.F. pozostawiła w J. majątek nieruchomy, w skład którego wchodzi parcela budowlana i parcela gruntowa, zabudowana domem mieszkalnym i ogród obszaru [...]. W dowodzie osobistym wystawionym Z.F. [...] kwietnia 1935 r. przez Wójta Gminy P., w rubryce dotyczącej miejsca zamieszkania, wpisano P. W ankietach złożonych przez jej dzieci, J.F.i J.F., celem otrzymania dowodu osobistego, jako miejsce zamieszkania do 1939 r. wskazali K. Z dokumentów meldunkowych, takich jak [...] Księga [...], [...] Książka [...], karty rejestru mieszkańców, wynika, że J.F. wraz z dziećmi została zameldowana w K. przy ul. [...]. Dane wynikające z tych dokumentów potwierdzają także oświadczenia wnioskodawcy J.F.. Mając na uwadze ten materiał dowodowy organ uznał, że J.F. przed wybuchem II Wojny Światowej zamieszkiwała w miejscowości P.C., która wówczas była [...] wsią, częściowo włączoną do K.. Z zeznań J.F. wynika, że ojciec od urodzenia w 1887 r. mieszkał i pracował w P. przy ul. [...]. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem. Tym samym organ uznał, że J.F. nie miała miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP. Orzeczenie [...] z [...] października 1945 r., w którym stwierdzono, że repatriant Z. z [...] F. zamieszkiwała ostatnio w J. nie ma charakteru dowodu rozstrzygającego w sprawie. Jest to dokument, którego celem co do zasady było określenie składników i rodzaju mienia pozostawionego, nie zaś kwestia zamieszkiwania. Sam fakt posiadania nieruchomości położonej na byłym terenie RP nie przesądza o tym, że właściciel tej nieruchomości posiadał tam miejsce zamieszkania. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż J.F. nie zamieszkiwała na byłym terytorium RP w rozumieniu art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji B.F. zarzuciła: – naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, a to art. 7, 8, 75 § 1, 77 § 1 i 4, 80 – wszystkie kpa; – naruszenie przepisów prawa materialnego co miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną ich wykładnię, a to: art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła także o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego RP z zapytaniem o zgodność znowelizowanego art. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a w szczególności treści pkt 2 art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie własnościowym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz.U. nr 101 poz. 580) – z art. 32 ust. 1, art. 33 ust. 1 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zwarzył co następuje: Skarga jest niezasadna. Przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą być spełnione kumulatywnie aby zostało przyznane prawo do rekompensaty, określone są w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r., poz. 2042, ze zm.). Jedną z takich przesłanek określonych w art. 2 pkt 1 tej ustawy jest wymóg by właściciel pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów wymienionych w pkt a-c tego przepisu. Zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. możliwa była sytuacja, że właściciel pozostawionej nieruchomości posiadał więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Zatem fakt, że taki właściciel zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że posiadał także drugie miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Należy mieć jednak na uwadze, że niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania, każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z wymienionych w ustawie przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał "z zamiarem stałego pobytu" (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu postępowania cywilnego – Dz.U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.). Nadto zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem. Wszystkie te przepisy sprowadzają się do uznania za miejsce zamieszkania tej miejscowości, w której znajdowało się centrum życiowe danej osoby, czyli "ześrodkowanie jej stosunków osobistych i gospodarczych" na co wskazuje § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że jedynym dokumentem sporządzonym przed 1 września 1939 r., który potwierdza, że Z.F. w J. posiadała zabudowaną nieruchomość jest pismo z [...] sierpnia 1925 r. [...] Dyrekcji Ubezpieczeń [...] w S. skierowane do wówczas noszącej nazwisko [...] Z.F. (k. 40). Z materiału dowodowego wynika, że Z.N. wyszła za mąż za K.F., który od urodzenia w [...] r. mieszkał i pracował w miejscowości P. przy ul. [...] (oświadczenie syna J.F.). Z tego małżeństwa urodziło się troje dzieci: W.F. w [...] r., J.F. w [...] r. i J.F. w [...] r. – wszyscy w K.. Z uwierzytelnionej kopii dowodu osobistego ser. [...] wydanego [...] kwietnia 1935 r. Z.F. przez Wójta Gminy P. wpisano miejsce zamieszkania P. Z dokumentów meldunkowych, tj. karta rejestru mieszkańców, [...] książka [...], [...] książka [...] (k. 67-80) wynika, że J.F. wraz z dziećmi została zameldowana w K. przy ul. [...] w dniu [...] października 1939 r., a ich poprzednim miejscem zamieszkania był K., ul. [...]. W ankietach wypełnionych osobiście przez J.F. i J.F. celem otrzymania dowodu osobistego wskazali oni swoje miejsce zamieszkania do 1939 r., w czasie okupacji, jak i po zakończeniu wojny – w K. (k. 58-61). Wynika z tych dowodów, że centrum życiowe J.F. do 1 września 1939 r., w czasie okupacji, jak i po zakończeniu wojny znajdowało się w K. Wyszła za mąż za K.F., który mieszkał w P. przy ul. [...]. Zamieszkała u męża, tu urodziła troje dzieci, z którymi mieszkała i w latach 1939 – 1948 zajmowała się ich wychowaniem i pracą, waz z mężem, na małym gospodarstwie (zeznania J.F. złożone w dniu [...] maja 2010 r., k. 49). Z tego materiału dowodowego nie wynika by po wyjściu za mąż, do wybuchu II Wojny Światowej, miała miejsce zamieszkania w J. Cały czas mieszkała na obecnym terytorium Polski. J.F. zeznał, że matka ostatni raz w J. była w lipcu 1939 r. Jedynym dokumentem potwierdzającym, że ostatnim miejscem zamieszkania było J. jest orzeczenie Państwowego Urzędu [...] Oddział w K. z [...] października 1945 r. l. dz. [...] (k. 42). Z treści tego orzeczenia wynika, że zostało ono wydane na podstawie "przedłożonych dokumentów". Nie wiadomo jednak jakie to były dokumenty i czy faktycznie w sposób nie budzący wątpliwości wynikało z nich, że ostatnim miejscem zamieszkania było J.. Nadto stwierdzenie to jest sprzeczne z szeregiem dokumentów wyżej omówionych, a także z zeznaniami syna Z.F. i wnioskodawcy w niniejszej sprawie – J.F. Z tego powodu brak jest podstaw do uznania, ze orzeczenie [...] stanowi dowód tego, że Z.F. posiadała miejsce zamieszkania również w J. skoro cały pozostały materiał dowodowy wskazuje, że cały czas poprzedzający wybuch II Wojny Światowej miała wyłącznie miejsce zamieszkania na obecnym terytorium RP. Znajdujący się na k. 43 akt "Kwestionariusz" nie może być uznany za wiarygodny dowód, gdyż nie wiadomo przez kogo został wypełniony, a nazwisko osoby, której dotyczy, wpisane jest błędnie, gdyż napisano "F.", gdy sama zainteresowana zawsze pisała swoje nazwisko "F." o czym świadczy jej korespondencja do [...] (k. 38-39). Prawidłowo zatem organ w zaskarżonej decyzji przyjął, że w aktach sprawy brak jest wiarygodnych dowodów mogących świadczyć o posiadaniu przez J.[...].F. w 1939 r., poza miejscem zamieszkania w P., innych miejsc zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zasadnie także organ uznał, że sam fakt posiadania nieruchomości położonej na byłym terenie państwa polskiego nie przesądza o tym, że właściciel tej nieruchomości posiada tam miejsce zamieszkania. Prawidłowe ustalanie, że J.[...] F. nie zamieszkiwała na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. skutkowało wydaniem przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty albowiem nie zostały spełnione przesłanki potwierdzenia tego prawa określone w powołanej ustawie. Tym samym zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione. Zgodna z prawem decyzja powoduje oddalenie skargi. Sąd uznał także za niezasadny wniosek zawarty w skardze o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem o zgodność znowelizowanego art. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a w szczególności treści pkt 2 art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie własności dla stosunków prywatnych wewnętrznych z art. 32 ust. 1 i art. 33 ust. 1 Konstytucji RP. W dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 1 tej ustawy dokonano zmiany przepisu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania w niniejszej sprawie decyzji. Zmiana ta sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została przesłanka miejsca zamieszkania na tych terenach, której spełnienie oceniane jest z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dacie 1 września 1939 r., a wymienionych w znowelizowanym art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Nowelizacja tego przepisu nastąpiła w wyniku wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, którym orzeczono, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Poza tym badaniu zgodności z Konstytucją RP podlegają tylko ustawy obowiązujące, a nie ustawy, które nie obowiązują. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.