I SA/Wa 1859/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) sędzia WSA Jerzy Siegień asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant referendarz sądowy Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta L. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa przez własności nieruchomości 1.stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2.stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę L. własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] , oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie [...], która powstała z działki nr ewid. [...]. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania małżonków K. i A. G. decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. i odmówiła stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Miasto L. z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że skutki przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.– Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) następują z dniem 27 maja 1990 r. i mogą dotyczyć składników tylko w ich stanie, w tym ewidencyjnym, istniejącym w tym dniu. Działka nr [...] została wydzielona po dniu 27 maja 1990 r. z działki nr ewid. [...]. Powyższy stan pozwalał na przyjęcie, że odwołujący się mieli interes prawny w złożeniu odwołania od niekorzystnej dla nich decyzji organu pierwszej instancji i uczestniczeniu w tym postępowaniu w charakterze strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Prezydenta Miasta L., wyrokiem z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. I SA 2454/03 uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2003 r. Sąd przyjął, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie strony może być więc wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli konkretnej normy prawnej, która stanowi podstawę do ustalenia istnienia interesu lub obowiązku danego podmiotu. Komunalizacja mienia uregulowana w ustawie z dnia 10 maja 1990 r. dotyczy stosunków własnościowych pomiędzy Skarbem Państwa a gminą. W orzecznictwie administracyjnym utrwalony jest pogląd, że stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 5 ust. 1 tej ustawy, co do zasady, są Skarb Państwa i właściwa gmina. Aby uznać inny podmiot za stronę postępowania komunalizacyjnego niezbędne jest wskazanie jego interesu prawnego do udziału w tym postępowaniu. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie wykazała, z jakiego przepisu wynika interes prawny K. i A. G. do uczestnictwa jako strony w przedmiotowym postępowaniu, stwierdzając jedynie, że pozwala na to stan faktyczny i prawny sprawy. W ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia prawnego stanowisko, że skutki przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. mogą dotyczyć składników tylko w ich stanie ewidencyjnym istniejącym w dniu 27 maja 1990 r. Dokonanie zmian w ewidencji gruntów po dniu 27 maja 1990 r. w stosunku do nieruchomości nabytych przez gminy z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 nie stanowi przeszkody do stwierdzenia nabycia mienia z mocy prawa. Podział nieruchomości na kilka nowych nieruchomości wywołuje między innymi skutek prawny w postaci zmiany danych identyfikacyjnych tej nieruchomości w związku z innym określeniem jej granic zewnętrznych. Zmiana oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości dokonana po dniu 27 maja 1990 r. nie oznacza, że nieruchomość taka traci status mienia podlegającego komunalizacji w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Jest to bowiem to samo mienie lub, tak jak w niniejszej sprawie, część tego mienia, tylko inaczej oznaczona w ewidencji gruntów i budynków oraz w księdze wieczystej. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. i odmówiła stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę miejską L. prawa własności zabudowanej nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka [...]. Zdaniem Komisji zasadnicze znaczenie ma wyjaśnienie, czy działka ta istniała w dniu 27 maja 1990 r. Jeśli istniała, to podlega komunalizacji, jeśli nie, to nie może być skomunalizowana, ani nie można skutecznie stwierdzić, że odwołujący dlatego nie jest stroną postępowania, bo nie wykazał tytułu prawnego do nieruchomości w tamtym czasie nieistniejącej. Dla udokumentowania tej niewyjaśnionej i niebadanej także przez Sąd okoliczności włączono po raz pierwszy do akt sprawy brakujące odpisy z księgi wieczystej nr [...]. Z nowo przedłożonych wpisów w tej księdze w powiązaniu z treścią decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1995 r. wyraźnie wynika, że sporna działka została wydzielona z działki nr [...] dopiero w 1995 r. Nie jest to więc tylko kwestia zmian ewidencyjnych i geodezyjnych spornego mienia, gdyż właśnie dokonane w roku 1995 zmiany ewidencyjne i geodezyjne spowodowały wydzielenie (utworzenie) nowej nieistniejącej wcześniej nieruchomości stanowiącej działkę [...]. Wydzielenie nastąpiło z istniejącej do 1995 r., w tym także w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. Skutki przepisu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej następują dokładnie i wyłącznie z dniem 27 maja 1990 r., ponadto mogą dotyczyć składników – w tym nieruchomości – tylko w ich stanie faktycznym i prawnym istniejącym w tym dniu. Ewentualne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2003 r. spowodowałoby także ominięcie procedury postępowania wieczystoksięgowego przewidującej, że zmian wpisów wieczystoksięgowych dokonuje tylko sąd powszechny w oparciu o dane wynikające z ewidencji gruntów sporządzone m.in. w oparciu o opracowania geodezyjne, a nie organ orzekający o komunalizacji mienia. Wojewoda [...] stwierdzając, że działka [...] podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. spowodował bezpodstawne i zarazem fikcyjne cofnięcie wstecz daty jej utworzenia i istnienia. Z przedstawionych względów decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. nie mogła być utrzymana w mocy, a skomunalizowanie przedmiotowej działki było niedopuszczalne, gdyż dotyczyło stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości, która została utworzona (wydzielona) z innej nieruchomości po dniu 27 maja 1990 r., co w istotny sposób naruszyło art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., który przewiduje komunalizację mienia wyłącznie według jego stanu, jaki istniał w dniu 27 maja 1990 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezydent Miasta L. wniósł o uchylenie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2005 r. podnosząc m.in., że wbrew stanowisku organu fakt zmiany oznaczeń geodezyjnych nieruchomości, która z mocy prawa stała się własnością gminy nie może mieć wpływu na komunalizację mienia Skarbu Państwa na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w swoim ponownym rozstrzygnięciu nie uwzględniła oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. I SA 2454/03 oraz wskazań co do dalszego postępowania, co stanowi naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Cytowany przepis nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, ani nie upoważnia organu rozpatrującego ponownie odwołanie do dokonywania wykładni wyroku, którą organ założył lub wybrał. Jest to niedopuszczalne i należało uznać, że dokonana w decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2005 r. wykładnia przepisów art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) i art. 127 § 1 w związku z art. 28 k.p.a., pozostająca w wyraźnej sprzeczności z treścią i oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. I S.A. 2454/03 co należało uznać za rażące naruszenie art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych oraz sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku. Użyty w tym przepisie zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej. Zarówno Sąd, jak i organ administracji rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Tylko w razie zmiany przepisów prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a także w razie wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną traci ona charakter wiążący (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1990 r., sygn. SA/Wr 137/90 – ONSA 1990, z. 2-3, poz. 51). Powołane przepisy nie przewidują okoliczności wyłączających związanie oceną prawną, dlatego każde niezastosowanie się przez organ do wcześniejszych wskazań sądu w danej sprawie wymaga szczególnej ostrożności i wnikliwego uzasadnienia przyczyn takiego rozstrzygnięcia. Sąd w wyroku z dnia 21 stycznia 2005 r. wyraźnie wskazał, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w decyzji z dnia [...] września 2003 r. niezasadnie przyjęła, że małżonkowie K. i A. G. mają przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym obejmującym działkę nr [...]. Tymczasem organ odwoławczy ponownie rozpatrzył odwołanie tego podmiotu zamiast umorzyć postępowanie odwoławcze. Także rozważania Krajowej Komisji Odwoławczej co do daty powstania działki i skutków tego zdarzenia dla komunalizacji pozostają w całkowitej rozbieżności z oceną Sądu zawartą w wyroku. Nie ma tu żadnego znaczenia, że w księdze wieczystej w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość była oznaczona inaczej. Kategoryczne, nie pozostawiające wątpliwości stanowisko Sądu, że nie ma przeszkód prawnych do komunalizacji nieruchomości wydzielonej po dniu 27 maja 1990 r. nie uprawniało organu odwoławczego do analizy stanowiska Sądu, a tym bardziej prezentowania odmiennego niż Sąd poglądu, którym organ był związany, niezależnie od tego czy się z nim zgadzał. Ponieważ wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2005 r. i zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wydane zostały w tym samym stanie prawnym i faktycznym nie było żadnych podstaw do odstąpienia od zawartej w wyroku oceny prawnej. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.