I SA/Wa 1861/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2013 r. sprawy ze skargi [...] Parafii [...] w S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na nieodpłatne przekazanie nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej [...] Parafii [...] w S. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 1 i 2 oraz 144 k.p.a. po rozpatrzeniu zażalenia [...] Parafii [..] w S. utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] lipca 2012 r. [...] wydane w przedmiocie nie wyrażenia zgody na nieodpłatne przekazanie Parafii nieruchomości rolnej. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: [...] Parafia [...] w S. zwróciła się do Wojewody [...] z wnioskiem o nieodpłatne przekazanie na jej rzecz gruntów rolnych znajdujących się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, w celu utworzenia parafialnego gospodarstwa rolnego. Wojewoda [...] pismem z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] zwrócił się do Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa o wyrażenie zgody na przekazanie na rzecz Parafii nieruchomości rolnych wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Wojewoda powołał się przepis art. 70a ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29 poz. 154 ze zm.) który miałby stanowić materialnoprawną podstawę przekazania nieruchomości. Jednocześnie organ poinformował Agencję, że Parafia zachowuje uprawnienia do otrzymania [...] ha gruntów rolnych ze względu na posiadanie na własność [...] ha użytków rolnych. W toku postępowania Agencja w dniu 20 stycznia 2012 r., wystąpiła z pismem do Gospodarstwa Rolnego [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. oraz do J. i A. M. dzierżawiących grunty wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa o rozważenie możliwości wyłączenia z przedmiotu umowy dzierżawy i wskazanie dla Parafii gruntów rolnych położonych na terenie gminy [...]. W piśmie z dnia 1 marca 2012 r., oraz w rozmowie telefonicznej z dnia [...] lutego 2012 r., dzierżawcy poinformowali, że nie wyrażają zgody na wyłączenia. Agencja zaznaczyła, że nie może wypowiadać części umowy dzierżawy bez zgody dzierżawcy, ponieważ umowę dzierżawy zawartą na czas oznaczony można rozwiązać wyłącznie z przyczyn określonych w umowie lub w kodeksie cywilnym, a sprawie tej nie zachodzą żadne przesłanki do rozwiązania umowy z dzierżawcami. Agencja wyjaśniła, że zwróciła się do Parafii z propozycją przekazania jej innych niezagospodarowanych nieruchomości rolnych, jednak Parafia nie zaakceptowała oferty. Organ podkreślił, że aktualnie brak jest możliwości złożenia przez Oddział Agencji innych propozycji przekazania gruntów. W związku z powyższym Agencja Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] nie wyraziła zgody na nieodpłatne przekazanie na rzecz Parafii [...] w S. nieruchomości rolnej, wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa celem utworzenia parafialnego gospodarstwa rolnego. Na powyższe postanowienie Parafia [...] w S. wniosła zażalenie do organu wyższej instancji to jest do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W toku postępowania organ odwoławczy wskazał, że z treści przepisu art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że przekazanie nieodpłatne na własność nieruchomości następuje w drodze decyzji wojewody właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wydanej za zgodą Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Ponadto wyrażenie przez Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa zgody na przekazanie nieruchomości nie jest obligatoryjne. Organ powołał się również na przepis art. 5 ustawy z dnia 19 października 1991 r., o gospodarowaniu nieruchomościami rolnym Skarbu Państwa (Dz.U. nr 231, poz. 1700), który stanowi, że Agencja wykonuje prawo własności i inne prawa rzeczowe w stosunku do mienia rolnego Skarbu Państwa, co oznacza, że samodzielnie decyduje o sposobie zagospodarowania nieruchomości, kierując się dbałością zarówno o interes Skarbu Państwa, jak i o realizację zadań wynikających z polityki państwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że jak wynika z akt sprawy Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa wystąpił do dzierżawców gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa o rozważenie możliwości ich wyłączenia z przedmiotu dzierżawy celem przekazania na rzecz wnioskodawczyni, jednak nie uzyskał zgody. Organ odwoławczy ustalił również, że Agencja Nieruchomości Rolnych ustaliła, że istnieje możliwość przekazania na rzecz Parafii niezagospodarowanych nieruchomości położonych na terenie powiatu strzeleckiego, ale wnioskodawczyni nie wyraziła zainteresowania ich przejęciem. W świetle poczynionych ustaleń organ odwoławczy uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i brak jest podstaw do jego uchylenia. W związku z powyższym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] lipca 2012 r. wydane w przedmiocie nie wyrażenia zgody na nieodpłatne przekazanie nieruchomości rolnej na rzecz skarżącej. Na powyższe postanowienie [...] Parafia [...] w S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania to jest art. 8 k.p.a. poprzez nie powiadomienie skarżącego o podstawach faktycznych decyzji i nie ustosunkowanie się organu do wskazań skarżącego w przedmiocie zgody na dalsze trwanie umów dzierżawy na nieruchomości o których nieodpłatne przekazanie wnosił skarżący, - naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na nie powiadomieniu w sposób wyczerpujący skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych to jest długości trwania umów dzierżawy. W uzasadnieniu skargi [...] Parafia [...] w S. wskazała, że jej zdaniem doszło do naruszenia powołanych przepisów, gdyż organ wydając zaskarżone postanowienie nie odniósł się w żaden sposób do twierdzeń Parafii wyrażonych w odwołaniu, a dotyczących jej zgody na dalsze trwanie umów dzierżawy. Skarżąca podkreśliła, że nie został powiadomiony przez organ o tym jak długo trwają umowy dzierżawy na nieruchomościach o przyznanie których wnioskowała. W jej ocenie Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa choćby z uwagi na to, że nie jest zobligowany do wydania zgody na przekazanie nieruchomości powinien w miarę możliwości w jak najszerszy sposób informować strony postępowania o wszystkich okolicznościach, które mogą być podstawą ustalenia praw będących przedmiotem postępowania. Tymczasem organ nie przedstawił żadnej informacji jakimi zasobami nieruchomości rolnych położonych w odległości od siedziby parafii – gospodarczo uzasadnionych dysponuje Agencja, nie podał ilu dzierżawców i ze wskazaniem czy w oparciu o umowy terminowe czy bezterminowo dzierżawi nieruchomości. Zdaniem skarżącego umowa dzierżawy nie wyłącza zarządu własnością rolną Skarbu Państwa, bowiem jest to posiadanie zależne pod stałą kontrolą wydzierżawiającej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko i argumentację wyrażoną w zakażonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Norma prawa materialnego, która znalazła zastosowanie w niniejszej sprawie i którą przywołały oba organy to przepis art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r., o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29 poz. 154 ze zm.). W myśl tego przepisu osobom prawnym Kościoła Katolickiego, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych, mogą być, na ich wniosek, przekazane nieodpłatnie na własność grunty znajdujące się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Jeżeli grunty te znajdują się w zarządzie lub użytkowaniu osób prawnych, przekazanie na własność może nastąpić wyłącznie za zgodą tych osób. (ust.1). Wielkość przekazanej nieruchomości rolnej, wraz z gruntami rolnymi będącymi już własnością wnioskodawcy, nie może przekraczać w odniesieniu do: 1) gospodarstw rolnych parafii - 15 ha, 2) gospodarstw rolnych diecezji - 50 ha, 3) gospodarstw rolnych seminariów duchownych, diecezjalnych i zakonnych - 50 ha, 4) gospodarstw rolnych domów zgromadzeń zakonnych - 5 ha, chyba że domy te prowadzą działalność, o której mowa w art. 20 i 39; w tych przypadkach mogą być przekazane nieruchomości rolne o powierzchni do 50 ha. Przekazanie na własność nieruchomości, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje w drodze decyzji wojewody właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wydanej za zgodą Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Decyzja ta stanowi podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych. (ust.3) Zdaniem Sądu to właśnie od analizy treści przytoczonego przepisu w szczególności jego ustępu 1 i 3 wyjść powinien organ. Dopiero kolejnym krokiem powinno być prawidłowe pełne zebranie materiału dowodowego, jego rozważenie i wyciągnięcie wniosków jak rozumieć cytowany przepis na gruncie stanu faktycznego cytowanej sprawy. Podkreślić należy, że Sąd kontroluje działalność organów administracji, czyli to najpierw organ musi się wypowiedzieć w określonym zakresie. Tego wymaga rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy bowiem w zdaniu 2 ust. 1 rozpatrywanego przepisu powiada się "Jeżeli grunty te znajdują się w..." z kolei w ust. 3 ustawodawca wskazuje, że przekazanie na własność nieruchomości o których mowa w ust. 1 i 2 następuje w drodze decyzji wojewody wydanej za zgodą Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa. W stanie faktycznym sprawy grunty z zasobów własności rolnej Skarbu Państwa znajdują się (przynajmniej w części) w użytkowaniu (umowy dzierżawy) osób fizycznych. Czy zatem znajduje tu i powinna mieć zastosowanie dyspozycja przepisu art. 70a ust. 1 i 3. Jest to zdaniem Sądu kwestia zasadnicza dla analizy pozostałych elementów stanu faktycznego. Chodzi rzecz jasna o fakty mające znaczenie z punktu widzenia normy prawa materialnego co do której może wystąpić wątpliwość czy ma w przedmiotowej sprawie zastosowanie. Organ nie przeanalizował charakteru tego przepisu oraz jego (ust. 1 i 3) wzajemnej relacji. Organ nie ustalił również relacji normy zawartej w art. 70a ust. 3 ustawy do przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i sposobów gospodarowania mieniem, jakie przewiduje ta ustawa. Zaskarżone postanowienie już wobec powyższego nie spełnia przesłanki formalnej jaką powinno spełniać rozstrzygnięcie organu administracji publicznej. Nie zawiera bowiem uzasadnienia odpowiadającego wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Brak wyczerpujących ustaleń faktycznych, a poprzestanie na ogólnikach w sposób oczywisty prowadzi do wniosku o naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Organy miały w pierwszej kolejności obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w sposób pełny, aby dokonać analizy przepisów pod kątem ich zastosowania bądź nie w przedmiotowej sprawie. Ogólnikowe stwierdzenia organu, że okoliczności dotyczące choćby długości trwania umów dzierżawy pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, przy braku ustalenia wielkości areałów przekazanych w dzierżawę oraz szczególnie wnikliwego i wszechstronnego przeanalizowania wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, zwłaszcza w kontekście zarzutów skarżącego o braku przedstawienia informacji jakimi zasobami nieruchomości rolnych dysponuje Agencja, które z nich są dzierżawione i jaki jest termin obowiązywania tych umów. Przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy organ przede wszystkim dokona analizy przywołanej normy prawnej art. 70a ustawy w aspekcie prawidłowości jej zastosowania w prawidłowo, wszechstronnie i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.