I SA/Wa 1862/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi Gminy O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania J. T. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskiem z dnia 25 lutego 2011 r. J. T. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi Gminy O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są otrzymywane przez w/w świadczenia emerytalne w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, oraz samochód osobowy marki [...] z 2002 r. Ponadto w uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podkreśliła, że stopień skomplikowania oraz specyfika materii sprawy powoduje, iż nie jest ona w stanie samodzielnie bronić swoich praw, sytuacja materialna nie pozwala jej zaś na opłacenie fachowego pełnomocnika. Dodatkowo J. T. oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Jednocześnie przy piśmie z dnia 16 marca 2011 r. nadesłane zostały dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej strony, z których wynika między innymi, że stałe miesięczne wydatki rodziny obejmują opłaty za gaz ([...]zł za 2 miesiące), opłaty za usługi telekomunikacyjne ([...] zł), opłaty za użytkowanie lokalu ([...] zł), opłaty za energię elektryczną ([...] zł za 2 miesiące). Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt. I SA/Wa 1862/10. W dniu 7 kwietnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw J. T. od przedmiotowego postanowienia z dnia 8 marca 2011 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Przy czym wnosząc sprzeciw strona podniosła, że wraz z mężem są osobami w podeszłym wieku (65 i 68 lat), co powoduje konieczność ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków związanych z utrzymaniem, a w szczególności kosztów lekarstw, leczenia i rehabilitacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1862/10 odmówił przyznania J. T. wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że J. T. nie wykazała należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe postanowienie Sądu stało się przedmiotem zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który je uchylił, wskazując w uzasadnieniu, że Sąd I instancji powinien wezwać stronę do przedstawienia odpowiednich dokumentów źródłowych. Zauważył bowiem, że skoro w niniejszej sprawie wnioskodawczyni podniosła, iż znacznym obciążeniem dla jej budżetu domowego są wydatki związane z leczeniem, wykupem lekarstw i rehabilitacją, nie przekładając jednakże żadnych dokumentów źródłowych w tym zakresie, to obowiązkiem Sądu I instancji było podjęcie działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Zatem dopiero pełne ustalenie sytuacji majątkowej J. T., w tym struktury i wysokości ponoszonych przez nią wydatków, umożliwi właściwą ocenę, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Te same uwagi należy odnieść do dochodów uzyskiwanych z posiadanych przez nią nieruchomości. W wykonaniu w/w wytycznych zawartych w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, tutejszy Sąd pismem z dnia 6 lipca 2011 r. wezwał J. T. do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania wnioskowanego prawa pomocy: - dokumentów zaświadczających o wysokości kosztów związanych z leczeniem, wykupem lekarstw i rehabilitacją, - wykazu i wyciągów z rachunków bankowych, za ostatnie 3 miesiące, posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża, - oświadczenia o wysokości ponoszonych w gospodarstwie domowym stałych wydatków oraz ewentualnych dokumentów potwierdzających te wydatki oraz oświadczenia o ewentualnych dochodach uzyskiwanych z posiadanej nieruchomości rolnej. W odpowiedzi J. T. pismem z dnia 1 sierpnia 2011 r. podała, że trudno jej udokumentować wydatki ponoszone w związku z leczeniem, zakupem lekarstw oraz rehabilitacją, albowiem nie gromadziła potwierdzeń ich dokonania. Jednocześnie dodała, iż na emeryturę przeszła z renty inwalidzkiej II stopnia, przyznanej ze względu na schorzenia kardiologiczne. Wobec powyższego Sąd pismem z dnia 12 września 2011 r. ponownie zwrócił się do wnioskodawczyni o złożenie, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania wnioskowanego prawa pomocy: - oświadczenia o wysokości ponoszonych w gospodarstwie domowym stałych wydatków oraz ewentualnych dokumentów potwierdzających te wydatki, - oświadczenia o ewentualnych dochodach uzyskiwanych z posiadanej nieruchomości rolnej, - oświadczenia o wysokości kosztów związanych z leczeniem, wykupem lekarstw i rehabilitacją, - wykazu i wyciągów z rachunków bankowych, za ostatnie 3 miesiące, posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża. W odpowiedzi J. T. wniosła pismo z dnia 7 października 2011 r., w którym ponownie wskazała, iż trudno jej udokumentować wydatki ponoszone w związku z leczeniem, zakupem lekarstw oraz rehabilitacją, albowiem nie gromadziła potwierdzeń ich dokonania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Prawo pomocy zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek. Stosownie do art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 powołanej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §1, §2 i § 3 ustawy). W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć bowiem należy, iż podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego i budzi wątpliwości strona jest obowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przedmiotowej sprawie pismem z dnia 6 lipca 2011 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów pozwalających na wyjaśnienie jej sytuacji materialnej, czyli ustalenia istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec pisma skarżącej z dnia 1 sierpnia 2011 r. o braku możliwości nadesłania wymaganych dokumentów z powodu ich nieposiadania, Sąd pismem z dnia 12 września 2011 r. zwrócił się do wnioskodawczyni o złożenie oświadczeń w przedmiocie w/w kosztów oraz o nadesłanie wykazu i wyciągów z rachunków bankowych, za ostatnie 3 miesiące, posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża. Jednakże pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie złożyła stosownych oświadczeń ani nie nadesłała żądanych dokumentów, a jedynie pismem z dnia 7 października 2011 r. ponownie wskazała, iż trudno jej udokumentować wydatki ponoszone w związku z leczeniem, zakupem lekarstw oraz rehabilitacją, albowiem nie gromadziła potwierdzeń ich dokonania. Natomiast z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a zatem brak jest podstaw do uwzględniania złożonego w tym zakresie wniosku. Dodatkowo na fakt wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 czerwca 2011 r. syg. akt I OZ 392/11, w którym wskazał, że dopiero pełne ustalenie sytuacji majątkowej J. T. umożliwi ocenę, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Zatem należy zauważyć, iż z powodu nie wykonania przez wnioskodawczynię wezwania Sądu z dnia 12 września 2011 r. nie była możliwa rzeczywista ocena jej sytuacji materialnej. Przy czym Sąd zauważa, że niezrozumiałym jest stanowisko J. T. przedstawione w piśmie z 7 października 2011 r., ponieważ osoba ponosząca stałe koszty związane z leczeniem, zakupem lekarstw oraz rehabilitacją posiada orientację o wielkości tych wydatków, co jest przecież niezbędne do planowania comiesięcznego budżetu domowego. Ponadto wnioskodawczyni nie przedłożyła Sądowi oświadczenia o wysokości ponoszonych w gospodarstwie domowym stałych wydatków oraz wykazu i wyciągów z rachunków bankowych, za ostatnie 3 miesiące, posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża - o co Sąd zwracał się do J. T. dwukrotnie. Podkreślić natomiast należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym mającym na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Zatem udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest rzeczywiście ciężka. Przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie stanowią podnoszone we wniosku okoliczności dotyczące stopnia skomplikowania oraz specyfiki materii sprawy. Jak wyżej wskazano rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się jedynie wykazaną we wniosku sytuację materialną wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.