I SA/Wa 1864/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. A. S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wnosiło o oddalenie skargi, jako bezzasadnej. Burmistrz Miasta G. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. odmówił A. S.: "umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Organ pierwszej instancji powołał się przy tym na rodzinny wywiad środowiskowy, o którym mowa w przepisach o pomocy społecznej, jako źródle wiedzy o jego obecnej sytuacji. Wskazał na brak dobrej woli A. S. do udostępniania danych dotyczących sytuacji życiowej jego rodziny. Opierając się na zgromadzonym w ten sposób materiale dowodowym uznał, że podnoszone przez A. S. okoliczności, dla których wniósł dnia 20 stycznia 2012 r. prośbę o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zasługują na uwzględnienie i zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Od powyższej decyzji A. S. w ustawowym terminie wniósł odwołanie. Odwołujący zarzucał organowi pierwszej instancji to, że podaje fakty niezgodne z prawdą. Wskazał przy tym na zarzut uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i fakt zamieszkiwania w domu studenckim przez jego córkę B. Podkreślił, iż sam fakt posiadania prawa jazdy nie daje podstawy do wykonywania zawodu kierowcy. Zarzucił także stronniczość organowi pierwszej instancji oraz wadliwą interpretację przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie, wskazał, że z materiału sprawy wynika, iż A. S., występujący w sprawie jako dłużnik alimentacyjny, w drodze ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji został zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami w kwotach [...] zł i [...] zł. Prawne możliwości skorzystania przez dłużnika alimentacyjnego z dobrodziejstwa umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, stwarza przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przesłankami jego zastosowania są natomiast sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Ocena tych okoliczności leży w granicach uznania administracyjnego organu właściwego wierzyciela i musi znajdować oparcie w stanie faktycznym, ustalonym w drodze postępowania wyjaśniającego. Chociaż ustawodawca nie wskazał konkretnych okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, które należy brać pod uwagę, to wśród nich można umieścić na pewno: skład rodziny, stan zdrowia, poziom dochodów, warunki materialne w jakich egzystuje, potrzeby bytowe umożliwiające godne życie oraz możliwości samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb. Na tym tle można dokonać prawidłowej oceny zasadności wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W celu ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej w dniu 22 maja 2012 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy wg przepisów o pomocy społecznej, z którego wynika, iż A. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką B. S. w domu stanowiącym własność jego brata. Córka jest studentką, uczącą się i zamieszkującą czasowo w [...]. A. S. poinformował, iż cierpi na bóle [...], zaś córka leczy się w Poradni [...] w T. W obydwu przypadkach odwołujący się nie przedstawił żadnych zaświadczeń, zarówno o kosztach leczenia, jak i zakupu leków. Z jego oświadczenia wynika natomiast, iż: "płaci alimenty na rzecz córki A. w wysokości [...] zł miesięcznie". Podał również, iż stałe miesięczne wydatki ponoszone przez niego m.in. na pokrycie kosztów związanych z zamieszkiwaniem, zakupem leków i zobowiązaniami alimentacyjnymi wynoszą [...] zł. Poinformował także, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jest właścicielem działki budowlanej o powierzchni [...] m2 i domu w budowie o powierzchni [...] m2 (oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 22 maja 2012 r.). Pracownik socjalny organu pomocy społecznej, przeprowadzający wywiad środowiskowy podkreślił, iż ustalenie dochodu nie jest możliwe ponieważ A. S. nie udostępnił wszystkich danych, tj. stypendium córki. Jedynym pewnym źródłem dochodu są alimenty otrzymywane przez córkę B. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ ustalił ponadto, że odwołujący się jest osobą bezrobotną. Posiada wykształcenie średnie w zawodzie [...] oraz uprawnienia kat. [...] i [...] do kierowania pojazdami. Rodzina ponadto nie korzysta z pomocy społecznej. Organ podnosił, że z przedstawionego stanu faktycznego rysuje się obraz osoby, która posiada zasoby i przede wszystkim możliwości do wywiązania się z nałożonego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. A. S. jest osobą w wieku pełnej aktywności zawodowej, zdrową, nie posiadającą przeciwwskazań do podjęcia pracy. Posiada pożądane na rynku pracy kwalifikacje zawodowe i uprawnienia do kierowania pojazdami, co niewątpliwie ułatwia podjęcie pracy. Jest również właścicielem nieruchomości gruntowej i budowanego domu. Nie posiada zaległości w opłatach związanych z zaspokojeniem podanych potrzeb bytowych. Świadczy to o jego wystarczającym potencjale do uiszczenia kwoty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki A. w wysokości [...] zł. Zdaniem organu należało zarazem uznać, że w sytuacji A. S. nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie w całości kwoty należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, łącznie z ustawowymi odsetkami. Świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego podlegają z zasady zwrotowi (art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), a ich umorzenie stanowi wyjątek, uzasadniony przez obiektywne okoliczności związane z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika. Organ odwoławczy w ślad za organem pierwszej instancji nie znalazł podstaw do przychylenia się do wniosku A. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest całkowicie bezzasadna. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Regulacja powyższa wskazuje zatem, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Kontrola sądu dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art.77 § 1 i art. 80 K.p.a. Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu pierwszej instancji, w świetle przedstawionych powyżej przepisów prawa Sąd doszedł do przekonania, iż organy obu instancji dokonały wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przeprowadziły prawidłową analizę sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego. Ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną, przy czym organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie organu odnośnie braku trudnej sytuacji dochodowej skarżącego, znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Zgodnie z przeprowadzonym w dniu 22 maja 2012 r. wywiadem środowiskowym A. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką B. S. w domu stanowiącym własność jego brata. Córka jest studentką, uczącą się i zamieszkującą czasowo w [...]. A. S. poinformował, iż cierpi na bóle [...], zaś córka leczy się w Poradni [...] w T. W obydwu przypadkach skarżący nie przedstawił żadnych zaświadczeń, zarówno o kosztach leczenia, jak i zakupu leków. Organ oparł się zatem na jego oświadczeniu z którego wynikało, że płaci alimenty na rzecz córki A. w wysokości [...] zł miesięcznie. Podał również, iż stałe miesięczne wydatki ponoszone przez niego m.in. na pokrycie kosztów związanych z zamieszkiwaniem, zakupem leków i zobowiązaniami alimentacyjnymi wynoszą [...] zł. Poinformował, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jest właścicielem działki budowlanej o powierzchni [...] m2 i domu w budowie o powierzchni [...] m2 (oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 22 maja 2012 r.). A. S. nie udostępnił natomiast dokumentów dotyczących stypendium córki, a jedynym pewnym źródłem dochodu były alimenty otrzymywane przez córkę B. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ ustalił ponadto, że skarżący jest osobą bezrobotną. Posiada wykształcenie średnie w zawodzie [...] oraz uprawnienia kat. [...] i [...] do kierowania pojazdami. Rodzina ponadto nie korzysta z pomocy społecznej. Organ prawidłowo zatem przeprowadził postępowanie, w wyniku którego przyjął, że skarżący posiada zasoby i możliwości do wywiązania się z nałożonego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest osobą w wieku pełnej aktywności zawodowej, zdrową, nie posiadającą przeciwwskazań do podjęcia pracy, posiada pożądane na rynku pracy kwalifikacje zawodowe i uprawnienia do kierowania pojazdami, co niewątpliwie ułatwia podjęcie pracy. Jest właścicielem nieruchomości gruntowej i budowanego domu. Nie posiada zaległości w opłatach związanych z zaspokojeniem potrzeb bytowych. Organ zebrał zatem wystarczający materiał dowodowy aby przyjąć, że skarżący ma potencjalne możliwości uiszczenia kwoty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki A. w wysokości [...] zł. Zauważyć ponadto należy, co wynika z treści przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, że decyzje wydane na ich podstawie podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1535/08). W sprawie niniejszej organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przeprowadzając analizę sytuacji wnioskodawcy. Analiza ta w znacznej mierze opierała się przy tym na informacjach dostarczonych przez samego skarżącego. Należy ponadto wskazać, że w przedmiotowym postępowaniu organy badają jedynie przesłanki do ewentualnego umorzenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarzuty skarżącego, odnoszące się do tego, że miał on wypłacić kwotę do rąk własnych uprawnionej, nie mogą stanowić podstawy do ewentualnego umorzenia zobowiązania. Świadczenie bowiem zostało we wskazanej kwocie wypłacone z funduszu alimentacyjnego, a skarżący zobowiązany jest do zwrotu tej kwoty. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.