I SA/Wa 1864/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 30 marca 2017 r., umarzającego postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. M.S. wnioskiem z dnia [...] marca 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 marca 2017 r. umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o pow. [...] nie posiada on żadnego majątku, oszczędności i innych praw majątkowych ani wierzytelności. Wnioskodawca wskazał, że jest bez środków do życia. Oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Starszy referendarz sądowy w uzasadnieniu wskazał, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy jest on uprawniony do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które nabył w 1998 r. na stałe, a które jednakże jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia (pismo ZUS z dnia [...] lutego 2016 r., znajdujące się w aktach niniejszej sprawy). Ponadto w dniu [...] czerwca 2012 r. wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny, jednakże wniosek o emeryturę nigdy nie został przez stronę złożony. M.S. pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. złożył sprzeciw od postanowienia z dnia 30 marca 2017 r., kwestionując posiadanie przez niego uprawnień do pobierania renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (k. 44 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Rozpatrywany sprzeciw nie jest zasadny. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w rozpatrywanej sprawie zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a, zgodnie z którego treścią, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., a więc także od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy lub umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Mając na uwadze powyższe, przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie M.S. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wymaga podkreślenia, że dla oceny pierwszego z żądań skarżącego decydujące znaczenie ma art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przepis ten ma zatem zastosowanie także w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej, ponieważ dotyczy ona decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. W świetle powyższego uznać więc trzeba, że skarżący jest zwolniony z mocy samej ustawy z powinności ponoszenia kosztów sądowych. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest zbędny, a postępowanie w tym zakresie należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a. Kwalifikacja ta wydaje się zresztą budzić wątpliwości skarżącego, który w sprzeciwie zaznaczył, że kwestionuje postanowienie referendarza przede wszystkim w części, w jakiej odmówiono mu przyznania adwokata z urzędu. Odnosząc się do tej kwestii niezbędnym staje się podkreślenie, że domaganie się ustanowienia adwokata, czyli przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Przyznanie prawa pomocy następuje tylko w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe, a tym samym rzeczywiście pozbawia stronę możności skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności przedstawionego żądania. Zaaprobować należy stanowisko starszego referendarza sądowego, który uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pomimo, iż M. S. w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że jest osobą ubogą oraz że nie osiąga dochodu, to zebrane w sprawie dowody wskazują, że jest on uprawniony do otrzymania świadczenia rentowego, a ponadto z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego także do otrzymania świadczenia emerytalnego. Odniesienie tych spostrzeżeń do rozpatrywanego przypadku nie pozwala na podzielenie poglądu, że skarżący nie posiada środków finansowy, które mógłby przeznaczyć na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W okolicznościach analizowanej sytuacji istotny jest fakt, że wnioskodawca jest świadomy posiadania powyższych świadczeń, a ich niepodejmowanie jest jego wyborem. Mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, wymagający zrównoważenia z jednej strony zasady prawa do sądu, a z drugiej – równie istotnej – zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów, Sąd uznał, że przyznanie M.S. zwolnienia we wnioskowanym przez niego zakresie, jest nieuzasadnione. Skarżący nie może pozostawać beneficjentem udzielanej mu przez Skarb Państwa pomocy prawnej, nie podejmując żadnych kroków w celu poprawy swojej sytuacji materialnej, chociażby przez podjęcie przysługujących mu świadczeń pieniężnych. Instytucja prawa pomocy nie może mieć bowiem zastosowania wobec osób, które świadomie i celowo nie przyjmują przyznanych im świadczeń pieniężnych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należało podtrzymać stanowisko starszego referendarza sądowego, który uznał, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku zostały spełnione przesłanki ustanowienia adwokata z urzędu. Z tego względu wydane przezeń postanowienie uznać należało za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy. Stąd jedynie dodania wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie przytoczonego powyżej art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).