I SA/Wa 1866/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2016 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] odmówił H. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości H. (H.), gm. R., pow. [...], w dawnym woj. [...]. Podstawą odmowy było niespełnienie przez stronę przesłanki określonej w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), albowiem nie uzupełniła ona wniosku o dowody wymagane art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, w konsekwencji nie sposób uznać, by wnioskodawczyni udowodniła pozostawienie określonej (tj. skonkretyzowanej co do rodzaju i powierzchni) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja stała się ostateczna z dniem 28 listopada 2012 r. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. nr [...] stwierdził uchybienie przez H. S. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 765/13 oddalił skargę H. S. na ww. postanowienie z [...] grudnia 2012 r. Następnie Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] grudnia 2013 r. nr [...] odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2012 r. H. S. pismem z 19 stycznia 2015 r. wystąpiła, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...] października 2012 r. Wnioskodawczyni wskazała, że na jaw wyszły istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania ww. decyzji, a nieznane organowi, który ją wydał. Dowodami tymi są oświadczenia dwóch świadków, tj. H. T. z 15 listopada 1990 r. i J. S. z 8 listopada 1990 r. na okoliczność spełnienia przesłanek ustawowych do potwierdzenia wnioskodawczyni prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] marca 2015 r. nr [...] wznowił postępowanie zakończone decyzją z [...] października 2012 r., a następnie decyzją z [...] kwietnia 2015 r. odmówił jej uchylenia. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z przepisu art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1090), powoływanej dalej jako "ustawa" wynika, że oświadczenia dwóch świadków mogą stanowić dowód świadczący o pozostawieniu nieruchomości z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości wyłącznie w sytuacji braku dokumentów w postaci urzędowego opisu mienia oraz orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, przy czym oświadczenia te muszą spełniać określone w ww. przepisie wymagania. Choć w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy, to jednak przedłożone przez H. S. oświadczenia świadków nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przede wszystkim nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Brak jest również informacji, czy świadkowie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona lub w miejscowości sąsiedniej, ani też czy nie są osobami bliskimi właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W tej sytuacji przedłożone przez stronę oświadczenia nie stanowią dowodu określonego w art. 6 ust. 5 ustawy. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] sierpnia 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania H. S., utrzymał powyższą decyzję w mocy, w całości podzielając pogląd o braku podstaw do uchylenia decyzji z [...] października 2012 r. Organ wskazał, że przedłożone oświadczenia nie mogą stanowić dowodu w sprawie, bowiem nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, nie zawierają informacji o miejscu zamieszkania świadków przed 1939 r., a ponadto nie zostały złożone przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisu świadków, stąd za bezzasadny organ uznał pogląd pełnomocnika wnioskodawczyni, że oświadczenia te stanowią dokument urzędowy, o którym mowa w art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy. W tej sytuacji w sprawie nie zaszła przesłanka do wznowienia postępowania, określona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H. S., wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji, zarzucając naruszenie: I. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. 1. art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez przyjęcie, że przedłożone w toku postępowania "nowe dowody" nie były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wydanie decyzji odmawiającej uchylenia dotychczasowej decyzji, przy jednoczesnym uznaniu, że są to dowody o charakterze posiłkowy, zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/wa 1107/11, a przede wszystkim istotne, ponieważ wskazujące na rodzaj i powierzchnię spornej nieruchomości i niewydanie decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a.; 2. art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. polegające na przyjęciu, że mimo, iż przedłożone w toku postępowania "nowe dowody" są dowodami o charakterze posiłkowym, zgodnie z orzeczeniem w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1107/11, wskazującymi na rodzaj i powierzchnię spornej nieruchomości, nie przeprowadzono postępowania w zakresie ponownego rozpoznania sprawy pod względem faktycznym i prawnym i nie wydano decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a.; 3. art. 75 K.p.a. polegające na przyjęciu, że dowody przedłożone przez stronę nie mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy; 4. art. 83 K.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków; 5. art. 86 K.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania strony, mimo że dowód ten przeprowadza się, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia; 6. art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; II. przepisów prawa materialnego, tj. 1. art. 6 ust. 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wymienione w tym przepisie dowody stanowią katalog zamknięty, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu, a zwłaszcza użycie przez ustawodawcę terminu "w szczególności" powinna prowadzić do odmiennego wniosku w zakresie przyjęcia nowo złożonych dowodów; 2. art. 6 ust. 5 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że oświadczenia dwóch świadków, tj. A. P. z 27 października 2009 r. oraz G. L. z 27 października 2009 r. nie spełniają wymogów określonych w tym przepisie, podczas gdy prawidłowa jego wykładnia powinna prowadzić do odmiennego wniosku, tj. że zostały one prawidłowo złożone przed notariuszem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przez osoby, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajdowała się nieruchomość skarżącej lub nieruchomości sąsiedniej, które nie były osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Jak wynika z akt sprawy Wojewoda [...] postanowieniem z [...] marca 2015 r. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z [...] października 2012 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia H. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie decyzją z [...] kwietnia 2015 r., utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2015 r., odmówił uchylenia decyzji z [...] października 2012 r. Organ uznał bowiem, że załączonych do wniosku o wznowienie postępowania oświadczeń dwóch świadków, tj. H. T. z 15 listopada 1990 r. i J. S. z 8 listopada 1990 r., nie można uznać za oświadczenia, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy. Zdaniem Sądu, stanowisko organu jest prawidłowe. Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje obowiązek udokumentowania przez wnioskodawcę przesłanek warunkujących przyznanie ww. rekompensaty, w tym faktu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami państwa polskiego, za pomocą szczególnych środków dowodowych. W art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zawarto wymóg, by do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty zostały dołączone dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 4 ustawy, dowodami takimi mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku zaś braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 (tj. urzędowego opisu mienia, czy orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny), dowodami w sprawie mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej i nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organy zasadnie uznały, że przedłożone przez stronę przy wniosku o wznowienie postępowania oświadczenia dwóch świadków – J. S. i K. T. nie mogą zostać uznane za dowód w sprawie, gdyż nie spełniają wymogów ustawowych. Przede wszystkim nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, nie zawierają informacji o miejscu zamieszkania świadków przed 1939 r., jak również nie wynika z nich, czy świadkowie nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (tym bardziej, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma H. S. z 24 grudnia 2014 r. (k-154 akt) wynika, że osoby te były członkami jej rodziny). Powyższe oświadczenia nie zostały również złożone przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów złożonych pod ww. oświadczeniami. W ocenie Sądu oświadczenia świadków z podpisami notarialnie poświadczonymi co do zasady mogłyby stanowić dowód w sprawie, ale nie w sytuacji, gdy byłyby jedynym dowodem na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn o których mowa w art. 1, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Jak już wskazano bowiem powyżej, w sytuacji gdy brak jest dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków spełniających warunki określone normą art. 6 ust. 5 ustawy. Tymczasem przedłożonymi do akt sprawy oświadczeniami skarżąca starała się udowodnić, że jej spadkodawca pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodzaj i powierzchnię tej nieruchomości. W tej sytuacji organy prawidłowo uznały, że okoliczność ta nie może zostać wykazana oświadczeniami świadków niespełniającymi ustawowych wymagań. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą wprawdzie stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, jednak gdy mają one na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię takiej nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność, gdyż w sytuacji, gdy brak urzędowego odpisu mienia bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 19 września 2014 r. sygn. akt I OSK 371/13; https://cbois.nsa.gov.pl). W tej sytuacji za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez organ przepisów art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Z tych samych przyczyn zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 6 ust. 4 ustawy. Zgodzić się należy ze skarżącą, że zawarcie w tym przepisie sformułowania: "w szczególności" oznacza, że ww. katalog środków dowodowych ma charakter otwarty, jednak jak już wskazano powyżej, przedłożone przy wniosku o wznowienie postępowania oświadczenia świadków mogłyby stanowić jedynie dowód posiłkowy, z pewnością nie dokument urzędowy (tym bardziej, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji z [...] kwietnia 2015 r. skarżąca powoływała się właśnie na przepis art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy). W sytuacji, gdy w sprawie brak jest innych dokumentów potwierdzających pozostawienie przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz jej rodzaju i powierzchni, powyższe oświadczenia nie mogły stanowić jedynego dowodu w sprawie. Okoliczność zaś, że poddane ocenie przez organ oświadczenia złożone przez świadków zostały uznane za niewiarygodne, w sytuacji, gdy powody takiej oceny, zostały w uzasadnieniu obu decyzji wyjaśnione w sposób logiczny i w powiązaniu z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, nie mogła uzasadniać stanowiska skarżącej, że w toku wznowionego postępowania administracyjnego doszło do naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organy, jak wskazano powyżej, nie była dowolną i znajdowała pełne uzasadnienie w materiale dowodowym sprawy. Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisu art. 83 i art. 86 K.p.a., który skarżąca wiąże z nieprzesłuchaniem przez organ ww. świadków i strony, które to przesłuchanie mogłoby konwalidować ww. braki oświadczeń. W aktach administracyjnych znajduje się pismo H. S. z 24 grudnia 2014 r. (k-154 akt), w którym oświadcza ona, że ww. świadkowie nie żyją, stąd brak było możliwości ich przesłuchania. W tej sytuacji przesłuchanie samej skarżącej, nie zmieniłoby wadliwości złożonych przez osoby te oświadczeń. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez organ przepisu art. 6 ust. 5 ustawy poprzez niezasadne uznanie, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia dwóch świadków, tj. A. P. z 27 października 2009 r. oraz G. L. z 27 października 2009 r. nie spełniają wymogów określonych w tym przepisie, wskazać należy, że kontrolowane przez Sąd postępowanie toczyło się w trybie wznowienia postępowania, z uwagi na pojawienie się w sprawie nowych dowodów nieznanych organowi w dniu wydania decyzji z [...] października 2012 r., jakimi były oświadczenia H. T. z 15 listopada 1990 r. i J. S. z 8 listopada 1990 r. Z kolei oświadczenia A. P. z 27 października 2009 r. oraz G. L. z 27 października 2009 r. nie stanowiły nowego dowodu w sprawie i znane były Wojewodzie [...] przy wydawaniu decyzji z [...] października 2012 r., który nie dał im wiary. W tej sytuacji organowi, który badał sprawę po wznowieniu, nie można zarzucić błędnej oceny tych oświadczeń. Na marginesie wskazać należy, że nawet odmienna ocena dowodów nie może być podstawą do uchylenia ostatecznej decyzji na podstawie przesłanki zdefiniowanej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Z powyższego wynika, że skonfrontowanie w niniejszej sprawie nowych dowodów z dotychczasowymi nie daje podstawy do zmiany dotychczasowego stanowiska zawartego w decyzji z [...] października 2012 r., co doprowadziło do zasadnej odmowy uchylenia tej decyzji. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.