I SA/Wa 1872/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi S.H., L.H., A.H., D.H., Z.H., R.H. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących S.H., L.H., A.H., D.H., Z.H., R.H. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 4. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących S.H., L.H., A.H., D.H., Z.H., R.H. kwoty po 260 (dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], Minister Infrastruktury po rozpoznaniu wniosku R.H., D.H., L.H., Z.H. oraz A.H. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], którym zawieszono z urzędu postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1992 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia Zakładów [...] "J." Sp. z o.o. w C. działką nr [...], w części odnoszącej się do dawnych parceli nr [...] i nr [...] objętych Lwh [...] oraz nr [...], objętej Lwh [...], położonych w C. – [...] oraz zobowiązano pełnomocnika wnioskodawców do wystąpienia do właściwego sądu polskiego z wnioskiem o uznanie skuteczności na obszarze Polski dekretu spadkowego Trybunału Rabinackiego w N. z dnia [...] i decyzji spadkowej wydanej przez administratora spadkowego miasta T. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] – utrzymał w mocy swoje postanowienie. Postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją z dnia [...] listopada 1992 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., przez Zakłady [...] "J." Sp. z o. o. w C., prawa użytkowania wieczystego wyżej opisanych gruntów Skarbu Państwa, położonych w C. oznaczonych jako działka nr [...] w obrębie [...] oraz nabycie własności budynków położonych na tym gruncie. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 r. przekazał Ministrowi Infrastruktury wniosek S.H., reprezentowanego przez adwokata C.M., o stwierdzenie nieważności m.in. ww. decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1992 r., wskazując na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2004 r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2001r. stwierdzającą nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] września 1961 r.- w części działek nr [...] i nr [...], objętych Lwh [...] oraz nr [...], objętych Lwh [...]. Z akt sprawy wynika, że dawne parcele nr [...], [...] i [...] ujęte w Lwh [...] i [...] stanowiły własność M.H., D.H., C.H. i N.H.. Wymienione parcele następnie częściowo weszły w skład działki nr [...], ujętej w decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1992 r. Spadek po M.H. nabyli: syn D.H., wnuk C.H. i wnuk A.H. Spadek po D.H. nabyli: żona F.H. i syn S.H., a po C.H. spadek nabyli: żona L.H., syn D.H. i córka R.H., co znajduje potwierdzenie w znajdującym się w aktach postanowieniu Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lipca 1998 r., sygn. akt [...] i z dnia [...] grudnia 1998 r. sygn. akt [...]. Pismem z dnia [...] września 2009 r. adwokat C.M., pełnomocnik S.H., nadesłał pełnomocnictwo do działania również w imieniu R.H., D.H., L.H., Z.H. i A.H. oraz kopię dekretu spadkowego Trybunału Rabinackiego w N. z dnia [...] po F.H., z którego wynika, że spadkobiercami są Z.H. i S.H., a także kopię decyzji spadkowej administratora spadkowego miasta T. z dnia [...] marca 2009 r., zgodnie z którą spadkobiercą po A.H. jest A.H. W konsekwencji powyższego, Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1992 r. dotyczącej uwłaszczenia Zakładów [...] "J." Sp. z o. o. w C. działką nr [...] z obrębu [...] i zobowiązał pełnomocnika wnioskodawców do wystąpienia do właściwego sądu polskiego z wnioskiem o uznanie skuteczności na obszarze Polski ww. dekretu spadkowego Trybunału Rabinackiego w N. oraz decyzji spadkowej administratora spadkowego miasta T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku sądu zagranicznego wymagają uznania przez sąd polski, zgodnie z art. 1145 i art. 1146 k.p.c. Pismem z dnia [...] marca 2010 r. S.H., R.H., D.H., L.H., Z.H. oraz A.H., reprezentowani przez adwokata C.M., wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej ww. postanowieniem Ministra Infrastruktury. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że orzeczenie Trybunału Rabinackiego i decyzja spadkowa nie są orzeczeniami sądowymi i nie mają waloru rzeczy osądzonej, zatem nie podlegają uznaniu przez sąd polski. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] maja 2010 r. podniesiono, że na mocy Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w H. dnia 5 października 1961 r. (Dz. U. 2005 r. Nr 112, poz. 938) nie jest wymagana legalizacja ww. orzeczeń organów spadkowych. Rozpatrując sprawę ponownie Minister Infrastruktury utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie. Organ powołał się na przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, a taka sytuacja, ma miejsce zdaniem organu w niniejszej sprawie. Minister podniósł, że stosownie do aktualnie obowiązującego art. 1145 k.p.c. orzeczenia sądów państw obcych w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146 k.p.c. Organ wyjaśnił, że przepisy odnoszące się do uznania orzeczeń sądów zagranicznych uregulowane zostały w artykułach od 1145 do 1147 k.p.c. Przepisy te zostały zmienione ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r. nr 234, poz. 1571). Zmiana ta charakteryzuje się przyjęciem zasady, że orzeczenia sądów zagranicznych podlegają uznaniu z mocy prawa. Zasada uznania z mocy prawa powoduje, że nie jest przesłanką uznania i w konsekwencji skuteczności zagranicznego orzeczenia postępowanie delibacyjne, zakończone wydaniem przez sąd polski orzeczenia o uznaniu orzeczenia sądu państwa obcego. Uznanie orzeczenia sądu obcego następuje z mocy prawa jeżeli spełnione są przesłanki wynikające z art. 1145 i nie zachodzi żadna z przeszkód określonych w art. 1146 k.p.c. Dalej Minister Inrfastruktury wskazał, że na gruncie ww. ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie daty zakończenia ww. zagranicznych postępowań spadkowych, których uznania żąda skarżący. Art. 8 pkt 5 tej ustawy stanowi bowiem, iż uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności na podstawie przepisów ustawy podlegają orzeczenia, rozstrzygnięcia lub ugody, które zostały wydane albo zawarte lub zatwierdzone po dniu wejścia w życie ustawy. Natomiast zgodnie z art. 9 tej ustawy weszła ona w życie po upływie 6 miesięcy od dnia jej ogłoszenia, tj. z dniem 30 czerwca 2009 r. Skoro więc dekret spadkowy Trybunału Rabinackiego w N. został wydany w dniu [...] marca 2008 r., a decyzja spadkowa administratora spadkowego miasta T. wydana została w dniu [...] marca 2009 r., to dokumenty te nie podlegają pod działanie nowych przepisów o uznaniu orzeczeń sądów zagranicznych. Niezbędne jest zatem, w ocenie organu, przeprowadzenie postępowania delibacyjnego, tj. przed właściwym sądem powszechnym o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego. Z tych też przyczyn, zdaniem organu, rozstrzygnięcie kwestii legalizacji ww. dekretu spadkowego Trybunału Rabinackiego oraz decyzji spadkowej, uznać należy w niniejszej sprawie za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Minister Infrastruktury odniósł się także do kwestii zastosowania postanowień Konwencji Haskiej z dnia 5 października 1961 r. znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, której sygnatariuszem jest zarówno Polska (od dnia 15 października 2004 r.), jak też Izrael. Zgodnie z art. 2 Konwencji każde państwo zwolni z legalizacji dokumenty, do których ma ona zastosowanie i które mają być przedłożone na jego terytorium. Organ wyjaśnił, że dla celów Konwencji legalizacja oznacza czynność, przez którą przedstawiciel dyplomatyczny lub urzędnik konsularny państwa, w którym dokument ma być przedłożony, poświadcza autentyczność podpisu, charakter w jakim działa osoba podpisująca dokument i, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym jest on opatrzony. Z kolei zgodnie z art. 3 Konwencji w celu poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działa osoba podpisująca, a także tożsamości pieczęci lub stempla, wymagane jest załączenie apostille, wydanej przez właściwy organ państwa, z którego dokument pochodzi. Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, organ zauważył, iż do orzeczenia Trybunału Rabinackiego, jak też decyzji spadkowej, skarżący nie załączył wymaganej Konwencją apostille, ani też żadnego innego dokumentu legalizującego te orzeczenia na terenie Polski. Załączone zostały natomiast tłumaczenia przysięgłe tych dokumentów oraz notarialne poświadczenie tłumaczenia. Jednakże ani tłumaczenie przysięgłe ani też notarialne poświadczenie tłumaczenia nie stanowią wymaganego Konwencją apostille (pieczęć o wymiarach 9 cm na 9 cm na papierze zabezpieczonym znakami wodnymi), wydanej przez właściwy organ państwa. Na powyższe postanowienie skargę z dnia [...] sierpnia 2010 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, złożyli S.H., R.H., D.H., L.H., Z.H. oraz A.H. reprezentowani przez pełnomocnika C.M. Skarżący zarzucili naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż w ich ocenie nie zachodzi przesłanka do zawieszenia postępowania określona w tym przepisie. Skarżący ponownie wskazali, że dekret spadkowy Trybunału Rabinackiego i decyzja spadkowa administratora spadkowego nie są orzeczeniami sądowymi, albowiem nie zostały wydane w "imieniu Państwa Izrael", nie mają one powagi rzeczy osądzonej, a organy które wydały owe decyzje nie mają w swoim brzmieniu "Sąd". Dlatego też dekret spadkowy i decyzja spadkowa są zagranicznymi dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 1138 k.p.c. i nie ma do nich zastosowania przepis art. 1145 § 1 k.p.c. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to w dacie jego wydania. Sąd administracyjny kontroluje zatem legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Mając na względzie przywołane wyżej kryteria oceny legalności Sąd uznał, że wniesiona skarga jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują wprawdzie pojęcia zagadnienia wstępnego, ale – w myśl utrwalonego stanowiska orzecznictwa – pojęcie to oznacza sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego ocena może być przedmiotem odrębnego postępowania. Istotne jest przy tym, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a wspomnianym zagadnieniem wstępnym. Związek ten winien zaś charakteryzować się tego rodzaju zależnością, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie jest możliwe rozstrzyganie w sprawie administracyjnej. Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego należy stwierdzić, iż tego rodzaju zależność, na obecnym etapie postępowania administracyjnego, w nim zachodzi. W niniejszej sprawie kwestię zagadnienia miałoby stanowić postępowanie delibacyjne, przeprowadzone z wniosku skarżących przed sądem powszechnym o uznanie skuteczności na obszarze Polski dekretu spadkowego Trybunału Rabinackiego w N. oraz decyzji spadkowej administratora miasta T. Zdaniem Sądu potencjalnie mógłby mieć zastosowanie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jednakże w toku postępowania administracyjnego nie wyjaśniono jednoznacznie charakteru prawnego dekretu spadkowego i decyzji spadkowej, w szczególności nie ustalono czy jest to orzeczenie sądu obcego czy jest to dokument urzędowy w rozumieniu Konwencji Haskiej z dnia 5 października 1961 r. W uzasadnieniu postanowienia organ zajmuje stanowisko, iż powyższe dokumenty stanowią orzeczenie sądu zagranicznego, zobowiązując tym samym, w pkt 2 sentencji postanowienia z dnia [...] marca 2010 r., pełnomocnika wnioskodawców do wystąpienia do właściwego sądu polskiego o uznanie skuteczności na obszarze Polski dekretu spadkowego i decyzji spadkowej, a zarazem prezentuje stanowisko, iż są to dokumenty zagraniczne w rozumieniu Konwencji Haskiej, co do których nie została dołączona apostille, potwierdzająca ich autentyczność. W konsekwencji pkt 2 postanowienia organu pierwszej instancji jest bezprzedmiotowy wobec niewyjaśnienia statusu dekretu spadkowego oraz decyzji spadkowej, a zastosowanie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a jest przedwczesne. Pomimo tych wątpliwości, stanowisko takie akceptuje organ drugiej instancji. W doktrynie prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadniania decyzji i postanowień wiąże się zwykle z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli. W niniejszej sprawie organ administracji utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, nie ustosunkował się do motywów rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w ten sposób, że nie wyjaśnił charakteru prawnego powyższych dokumentów. Tym samym sentencja rozstrzygnięcia organu nie koreluje z uzasadnieniem prawnym tego postanowienia, w którym tak naprawdę organ nie przesądził czy w niniejszym postępowaniu mamy do czynienia z orzeczeniem sądu zagranicznego czy z zagranicznym dokumentem urzędowym. Zarówno z zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a.), jak i z treści art. 124 k.p.a. wynika, że strona powinna wiedzieć, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej wydano postanowienie w sprawie, aby umożliwić zainteresowanej stronie jednoznaczne określenie jej sytuacji prawnej. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że powołanie w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 k.p.a. jest nieprawidłowe, gdyż przepis art. 127 k.p.a. nie mocuje organu administracji rządowej do jakiegokolwiek działania a jedynie uprawnia stronę do wnoszenia środka zaskarżenia określonego w tym przepisie. Tym samym ocena legalności zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, czyli art. 7, 77. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie należycie stanu sprawy i nie rozważenie wszystkich okoliczności wskazanych przez skarżącą, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe uchybienia są na tyle istotne, że musiały skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji ----------------------- 6