I SA/Wa 1880/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. L., K. L. i M. L. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 288/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz P. L., K. L. i M. L. sumę pieniężną po 1000 (jeden tysiąc) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz P. L., K. L. i M. L. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. P. L., K. L. i M. L. pismem z dnia 25 września 2017 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta W. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 288/15. W jej uzasadnieniu domagali się: wymierzenia organowi grzywny, zasądzenia od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu złożonej skargi, wyrokiem z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 288/15 zobowiązał Prezydenta W. do rozpoznania wniosku P. L. i K. L. z dnia 4 marca 2013 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicy ul. [...], oznaczoną nr hip. [...] (obecnie ul. [...]), w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta wraz z odpisem prawomocnego wyroku zwrócono organowi 4 listopada 2015 r. W związku z jego niewykonywaniem, wyrokiem tutejszego sądu z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1603/16 wymierzono Prezydentowi grzywnę w kwocie 1000 złotych. Sąd stwierdził równocześnie, że bezczynność Prezydenta w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec dalszego niewykonywania wyroku, pismami z dnia 28 kwietnia 2017 r. i 28 czerwca 2017 r. skarżący wezwali Prezydenta do wykonania wyroku z dnia 30 lipca 2015 r., a następnie wnieśli wskazaną na wstępie skargę. W jej motywach przedstawiali dotychczasowy przebieg postępowania, podkreślając, że Prezydent, mimo wyroku zobowiązującego do wydania decyzji w terminie dwóch miesięcy od zwrotu akt oraz wymierzenia mu grzywny z tytułu zwłoki w wykonaniu tego wyroku, nadal nie podejmuje jakichkolwiek czynności mających na celu załatwienie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezydent W. wniósł o jej oddalenie, wskazując, że z uwagi na konieczność dokonania analizy zgromadzonej dotychczas dokumentacji, czy w sprawie nie występują okoliczności uniemożliwiające wydanie decyzji oraz bardzo dużą ilość spraw z zakresu odszkodowań, nie było możliwości zakończenia niniejszej sprawy we wcześniejszym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w zakresie, w jakim zarzuca Prezydentowi W. bezczynność w wykonaniu prawomocnego wyroku tutejszego sądu, jest zasadna. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności, sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Stosownie do art. 154 § 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o po-stępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten musi pozostawać w bezczynności po wyroku. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, obie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 154 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. Jak wynika z akt sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 288/15, zobowiązał Prezydenta W. do rozpoznania wniosku skarżących w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z odpisem prawomocnego wyroku zwrócono zaś organowi 4 listopada 2015 r. Od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoczął zatem swój bieg dwumiesięczny termin, w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana. W konsekwencji wyznaczony przez Sąd termin upłynął 4 stycznia 2016 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia podjęcia niniejszego orzeczenia, mimo uprzednich wezwań przez skarżących do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia Prezydentowi grzywny z tytułu zaistniałej zwłoki w jego wykonaniu (vide wyrok z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1603/16), organ przedmiotowej sprawy nie rozstrzygnął. Oznacza to, że od ponad 2 lat Prezydent pozostaje w stanie bezczynności przy wykonywaniu powołanego wyroku, co uprawnia do oceny, że przybrała ona postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo (art. 153 i art. 286 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 12 kpa). Nie sposób bowiem usprawiedliwiać tak znacznej zwłoki w wykonaniu prawomocnego wyroku i to mimo wymierzenia już z tego tytułu organowi grzywny. Tym bardziej w sytuacji, gdy już pismem z dnia 18 października 2016 r. organ informował skarżących o przewidywanym terminie zakończenia postępowania na dzień 31 stycznia 2017 r., którego to terminu nie dotrzymał. Ponadto Prezydent pismem z dnia 20 lipca 2017 r. poinformował również skarżących, że został sporządzony operat szacunkowy. Prowadzić to musi do wniosku, że w istocie działania organu w sprawie jedynie pozorują prowadzenie postępowania. Stanowią przy tym przejaw lekceważenia przez organ tak stron, jak i Sądu, co w żadnym razie nie może być tolerowane. Nie sposób przy tym nie dostrzec, że samo postępowanie administracyjne w sprawie odszkodowania za utraconą nieruchomość prowadzone jest już ponad 5 lat. Taki zaś okres czasu z całą pewnością pozwala zarówno na zgromadzenie niezbędnego do podjęcia rozstrzygnięcia materiału dowodowego, jak też zabezpieczenie środków, z których odszkodowanie mogłoby być sfinansowane, co jak wynika ze znanych Sądowi z urzędu okoliczności, jest zazwyczaj zasadniczą przyczyną zwłoki. To z kolei czyni zasadnym żądanie wymierzenia organowi z tytułu niewykonywania wyroku kolejnej grzywny, jak też uzasadnia nałożenie nań dodatkowej sankcji w postaci przyznania skarżącym od organu określonej w sentencji wyroku sumy pieniężnej. Podkreślić należy, że uzasadnieniem nierespektowania prawomocnego wyroku nie mogą być argumenty podniesione przez organ w odpowiedzi na skargę. Okoliczności, takie jak konieczność prowadzenia wielu postępowań z uwagi na szeroki zakres ustawowych kompetencji, duża ilość wpływających i rozpatrywanych spraw, czy trudności finansowe organu, nie stanowią usprawiedliwienia dla bezczynności organu. Są to co najwyżej fakty, które Sąd może wziąć pod uwagę przy miarkowaniu wysokości grzywny nałożonej za niewykonanie prawomocnego wyroku sądu. Wymierzając grzywnę w wysokości 5000 złotych, Sąd uwzględnił z jednej strony uprzedni jej wymiar, jak też okres czasu, który upłynął od poprzednio wydanego w tym przedmiocie wyroku (wynoszący w dacie orzekania 15 miesięcy, a w dacie wnoszenia skargi ponad 5 miesięcy). Taki jej wymiar jest przy tym wystarczający, w ocenie Sądu, dla spełniania jej represyjno-dyscyplinującej funkcji. Podkreślić raz jeszcze należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które zobowiązane są do jego stosowania. Sąd zdecydował się także, biorąc pod uwagę wyżej przedstawione okoliczności, w tym fakt rozpatrywania przedmiotowej sprawy już od 2005 r., fakt, że przedmiotowa grzywna jest orzekana już po raz drugi, oraz fakt, że brak jest obiektywnie weryfikowalnych okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi, na skorzystanie z treści art. 154 § 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zobowiązanie organu do wypłacenia skarżącym sumy pieniężnej w wysokości 1000 złotych na rzecz każdego z nich. Sądowi znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące konieczności prawidłowego uzasadnienia przez stronę wniosku o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 154 § 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wyroku z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1313/16 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinni nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana wskazaną argumentacją. Oznacza to, że powołany przepis stwarza jedynie możliwość przyznania od organu sumy pieniężnej, co wymaga do jego uwzględnienia wykazania przez stronę występującą z wnioskiem istnienia przyczyn przyznania takiej sumy z uwzględnieniem nie tylko faktu powstałej zwłoki w orzekaniu, ale też istnienia i rozmiaru powstałej skutkiem tego krzywdy (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 września 2017 r., sygn. akt I OSK 451/17, 6 września 2017 r., sygn. akt I OSK 292/17, 7 września 2017 r., sygn. akt I OSK 798/17, 10 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 268/17, 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1685/17, 9 września 2017 r., sygn. akt I OSK 798/17). Dlatego też w rozpatrywanej sprawie Sąd przyznał skarżącym sumę pieniężną w ramach posiadanych ustawowo kompetencji, dokonując oceny przedstawionych wyżej okoliczności, wynikających z akt sprawy. Biorąc zatem pod uwagę okres niewykonywania przez organ prawomocnych wyroków, ważność sprawy dla skarżących będących w podeszłym wieku, z problemami zdrowotnymi (sprawa z zakresu praw majątkowych) oraz brak działań organu zmierzających do jej szybkiego zakończenia, Sąd za najbardziej adekwatne, a jednocześnie mieszczące się w granicach określonych przepisem art. 154 § 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wysokości grzywny i sumy pieniężnej uznał kwoty: 5000 złotych oraz po 1000 złotych dla każdego ze skarżących. Podkreślić przy tym należy, że sprawy związane z odszkodowaniami za tzw. grunty warszawskie, gdzie osoby ubiegające się o swoje prawa są już podeszłym wieku, szybkość postępowania może dla nich mieć bardzo istotne znaczenie, a przewlekanie takiego postępowania przez organ naraża skarżących na dodatkowy stres, brak poczucia sprawiedliwości i niedogodności z tym związane. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 154 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd ma obowiązek orzec, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 288/15, miała charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia długość trwającego postępowania. Bezskuteczne pozostało również wezwanie strony skarżącej do wykonania powołanego wyroku. Nie ulega przy tym wątpliwości, że do dnia rozprawy w niniejszej sprawie powołany wyrok z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 288/15 nie został wykonany. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w związku z art. 154 § 2 zdanie drugie, § 6 i § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania (pkt 4 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804, ze zm.).