I SA/Wa 1885/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I. Uzasadnienie faktyczne 1. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił E. M. (dalej powoływana jako skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca S. B. Organ I instancji wskazał na okoliczność, że współmałżonek osoby wymagającej opieki – matka skarżącej nie jest osobą, która ma stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności. Tym samym w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne dla skarżącej jako córki sprawującej faktycznie opiekę nie przysługuje. 2. Od powyższej decyzji, skarżąca wniosła odwołanie wskazując, że sprawuje opiekę nad ojcem, bowiem matka będąc osobą niepełnosprawną nie jest w stanie sprawować takiej opieki. Skarżąca nie pracuje z uwagi na konieczność opiekowania się niepełnosprawnymi rodzicami. 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że ojciec skarżącej S. B. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ze wskazaniem że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...]-08-2004 r.). Jednak zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w niniejszej sprawie małżonka osoby wymagającej opieki - matka skarżącej, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...]-10-2008 r.). Ponadto zdaniem Kolegium w skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem E. M. złożonych do protokołu spisanego w dniu [...] czerwca 2012 r. przez pracownika MOPS w P. wynika, że odwołująca jest osobą zdolną do pracy. W latach 1995 - 2004 nie pracowała z powodów osobistych, zaś od 2004 roku sprawuje opiekę nad rodzicami. Odwołująca nie jest zatem osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określonej w art. 3 pkt. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro nie pracuje od wielu lat. 4. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wskazała, że decyzja ta jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Zdaniem skarżącej uznanie [...]-letniej schorowanej matki za osobę, "która jest w stanie skutecznie świadczyć pomoc swojemu niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi" jest z bezduszne. Wielorakie schorzenia potwierdzone zaświadczeniami lekarskimi o stanie zdrowia wskazują na fakt, że L. B. sama potrzebuje opieki i pomocy osoby drugiej. Również z opinii pracownika socjalnego MOPS nr [..] w P. wynika, iż faktycznie L. B. nie jest w stanie z uwagi na zły stan zdrowia oraz podeszły wiek sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem S. B. Zatem skarżąca sprawuje stałą opiekę nad obydwojgiem rodziców, którzy opieki tej wymagają ze względu na stan zdrowia i podeszły wiek. Skarżąca wskazała także, iż organ I instancji kierując się tylko przepisami ustawy zignorował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07. Ponadto uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanki jaką jest konieczność rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki jest absolutnie bezpodstawna, niezrozumiała i świadczy o nieznajomości przepisów. Osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy nawet długotrwale, a gotowa zawsze do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. II. Uzasadnienie prawne 1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji, dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organy administracji, orzekające w sprawie, nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W wyniku dokonanej kontroli Sad uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji jako naruszające prawo materialne podlegają uchyleniu. 2. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma interpretacja art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych – stanowiącego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki "pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Organy obu instancji dokonały literalnej wykładni tego przepisu, uznając że posiadanie przez matki skarżącej orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie wyklucza sprawowanie opieki nad S. B., w związku z czym przyznanie świadczenia skarżącej jako córce jest niedopuszczalne. 3. Powyższe stanowisko przyjęte przez organy jest jednak w sposób oczywisty sprzeczne z celem jakiemu ma służyć świadczenia pielęgnacyjne w polskim systemie pomocy społecznej. W ocenie Sądu, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można odczytywać w oderwaniu od wymogu stosowania wykładni zapewniającej zgodność regulacji ustawowej z zasadami konstytucyjnymi. Motywując takie stanowisko należy mieć w szczególności na względzie, że Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu sygnalizacyjnym z dnia 1 czerwca 2010 r. (S 1/10; OTK-A 2010, nr 5, poz. 54), wskazywał, iż "z punktu widzenia zapewnienia spójności systemu prawnego pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy. Należy w szczególności rozważyć, czy nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (formułowanej obecnie w orzeczeniach większości sądów administracyjnych, omówionych w postanowieniu o sygn. P 38/09), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Tym samym wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może prowadzić do wydawania decyzji, które naruszają zasadę sprawiedliwości społecznej oraz normę zawartą w art. 69 Konstytucji RP, która zobowiązuje państwo do udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym m.in. w zakresie zabezpieczenia egzystencji. 4. Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2012 r. (II SA/Po 340/12, CBOSA), że przy pewnych założeniach, z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie można wykluczyć dziecka osoby wymagającej stałej opieki w związku z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, jeżeli opieki takiej nie może sprawować współmałżonek tej osoby, mimo iż sam jest osobą niepełnosprawną w lżejszym stopniu (umiarkowanym bądź lekkim). We wspomnianym postanowieniu sygnalizacyjnym o sygn. S 1/10 Trybunał Konstytucyjny nie określał stopnia niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Chodziło o to, że z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie można wykluczyć dzieci, jeśli współmałżonek nie jest w stanie takiej opieki sprawować. W takim wypadku uprawnienie dziecka do świadczenia pielęgnacyjnego winno zależeć od tego, czy małżonek osoby wymagającej opieki, ze względu na swój stan zdrowia oraz zakres czynności związanych z opieką, jest w stanie takim obowiązkom podołać. 5. W niniejszej sprawie nie jest w ogóle sporne, że L. B. nie jest w stanie, z uwagi na stan zdrowia i stopień niepełnosprawności, sprawować opieki nad swoim mężem. Nie jest również sporne, że opiekę faktycznie sprawuje skarżąca. Okoliczność tą potwierdza pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. (k. 27 akt administracyjnych). W tym stanie rzeczy prokonstytucyjna interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. 6. Za nieprawidłowe uznać należy również stanowisko organu II instancji, że skarżąca nie spełnia określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Okoliczność rejestracji osoby bezrobotnej, w żadnym razie, nie wyklucza nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca jednoznacznie stwierdziła, że nie podejmuje obecnie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad rodzicami. W związku z tym organ II instancji naruszył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. 7. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., więc stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa konieczne stało się jej uchylenie. Na podstawie art. 134 ppsa Sąd uchylił również decyzję organu pierwszej instancji jako naruszającą art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej organ weźmie pod uwagę przedstawione wskazania Sądu na okoliczność, że skarżącej przysługuje świadczenie rodzinne. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.