I SA/Wa 1886/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Marek Maliński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2024 r. nr KOC/2400/Sr/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako: "SKO", "Kolegium" lub "organ") decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r. nr KOC/2400/SR/24, po rozpatrzeniu odwołania P. M. (dalej jako "skarżący", strona" lub "wnioskodawca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej również: "Prezydent") z dnia 8 marca 2024 r. nr WSZ.ŚRA/SP/8252/OPŚ/000261/24 odmawiającą przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem K. M. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem złożonym w dniu 20 listopada 2023 r. P. M. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem K. M. Prezydent m.st. Warszawy - decyzją z dnia 8 marca 2024 r. – odmówił przyznania P. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem K. M. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.; dalej również: "u.ś.r.") w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony SKO – decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że K. M. na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 października 2023 r. został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 25 stycznia 2020 r., zaś na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 28 marca 2023 r. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 28 marca 2025 r. Zdaniem Kolegium strona, mimo niepełnosprawności ojca i braku innych osób mogących sprawować nad nim opiekę, do dnia 30 listopada 2023 r. pozostawał w zatrudnieniu. Był zatem w stanie – zdaniem SKO - pogodzić wykonywanie czynności zarobkowych z jednoczesną opieką nad ojcem. W ocenie Kolegium brak jest podstaw do uznania, że niepełnosprawność ojca strony i konieczność sprawowania nad nim opieki miała związek z rezygnacją przez stronę z pracy, skoro mimo niepełnosprawności ojca, był on w stanie godzić zatrudnienie z opieką nad niepełnosprawnym. W ocenie SKO ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawny wymaga częściowej pomocy podczas kąpieli i sporadycznie podczas korzystania z toalety, przygotowywania posiłków i podawaniu leków. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad K. M. nie wymaga takiej opieki, która ograniczałaby możliwość podjęcia pracy przez P. M. Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad ojcem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez stronę chociażby w niepełnym wymiarze. Ojciec strony nie jest osobą całkowicie niesamodzielną, a wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze w dużej mierze sprowadzają się do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki, a są wykonywane w każdej rodzinie opiekującej się osobą starszą, czy chorą, mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu (czynności higieniczne, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, towarzyszenie w wizytach lekarskich). Konkludując w sprawie nie wykazano - zdaniem SKO - istnienia, przesłanki związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżący wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane to, że ojciec skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym okresowo i że wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej (zob. orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 28 marca 2023 r.). Poza sporem jest również to, że skarżący należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ jest synem K. M. na którym – zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca. W zaskarżonej decyzji stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi bezpośredni zawiązek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Analogiczne stanowisko zaprezentowano w decyzji organu I instancji. Sąd zauważa przy tym, że organ I instancji nie powinien był badać przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. powołując się w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie o sygn. akt. K 38/13. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako "Konstytucja". W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16). W świetle powyższego uznać należy za błędny pogląd organu pierwszej instancji w powołanej kwestii, a prawidłowe stanowisko skarżącego prezentowanie na etapie postępowania odwoławczego. Zdaniem Sądu wskazane naruszenie prawa materialnego (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) nie miało jednak wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm; dalej: "p.p.s.a.") Nawet przy prawidłowym zastosowaniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. organy - zdaniem Sądu - byłyby zobligowane do wydania decyzji odmownej z uwagi na brak spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki określonej w 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (kwestia omówiona w dalszej części uzasadnienia). Sąd zauważa dodatkowo, że do kwestii prawidłowości zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym Kolegium naruszyło art. 7, 77 § 1, w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania przez SKO nie mogło mieć istotnego wpływy na wynik sprawy z uwagi na prawidłowość stanowiska organów obu instancji odnośnie braku spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Brak spełnienia wskazanej przesłanki stanowił wystarczającą okoliczność do odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem K. M. W ocenie Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium w kwestii braku bezpośredniego zawiązku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Jednakże opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna, które z założenia sprawowane są razem z innymi osobami. Trzeba wskazać, że oś sporu pomiędzy SKO, a skarżącym koncentruje się na tym, czy zakres sprawowanej nad ojcem opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 stycznia 2024 r. ojciec skarżącego wymaga częściowej pomocy podczas kąpieli i sporadycznie podczas korzystania z toalety, przygotowywania posiłków i podawaniu leków. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad K. M. nie wymaga takiej opieki, która ograniczałaby możliwość podjęcia pracy przez P. M. Zdaniem Sądu zakres sprawowanej nad ojcem opieki nie wyklucza jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącego. W ocenie Sądu za niezasadne należy uznać twierdzenia zawarte na stronie trzeciej skargi, że organ nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego. Wbrew twierdzeniom skargi ustalenia organów mają odzwierciedlenie w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym. Odnosząc się do zakresu czynności opiekuńczych wskazanych w oświadczeniu skarżącego załączonym do wniosku z dnia 14 listopada 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zauważyć należy, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził realizowanie przez skarżącego wyłącznie części zadeklarowanych czynności opiekuńczych. Wobec tego SKO prawidłowo uznało, że skarżący, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, nie spełniał przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dotyczącej rezygnacji, czy niepodejmowania pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad ojcem K. M. Z tych względów Sąd uznał, że zarzut skargi nie znajduje oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło stosownie do art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.