I SA/Wa 1893/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2017 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia uchyla pkt 2 (drugi) zaskarżonej decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z [...] września 2016 r. nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] października 2014 r. w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego w [...] z [...] października 1949 r. i umorzył postępowanie w tej części oraz utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że w orzeczeniu Starosty Powiatowego w [...] z [...].10.1949 r., w którym wymienione są enumeratywnie z imienia i nazwiska osoby, którym przejęto na rzecz Państwa nieruchomości położone we wsi N., nie znajduje się nazwisko K. J. bądź W. J. – poprzedników prawnych Skarżącej. Zdaniem organu orzeczenie to nie odnosi się do poprzedników prawnych H. S., a więc jej wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia pochodzi od osoby niebędącej stroną w sprawie. Wobec tego należało na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania o wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia z [...].10.1949 r. Podstawę materialnoprawną orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. stanowił art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województw [...],[...],[...] i [...]. Orzeczeniem tym przejęto na rzecz Państwa położone we wsi N. grunty o powierzchni [...] ha i zagrody po osobach wymienionych w pkt. Od 1 do 112. W punkcie 63 figuruje K. J.. Fakt położenia nieruchomości stanowiących byłą własność poprzedników prawnych H. S. w obrębie pasa granicznego nie budzi wątpliwości, albowiem powiat przemyski był powiatem granicznym. W chwili wydawania zaskarżonego orzeczenia małżonkowie J. nie zamieszkiwali w miejscu położenia przejętych nieruchomości gruntowych, ani nimi faktycznie nie władali. W świetle obowiązujących wówczas przepisów organ miał obowiązek przejąć nieruchomości spełniające wymagania określone w art. 1 dekretu z 1949 r. Tym samym, w ocenie organu nadzoru, nie nastąpiło rażące naruszenie prawa. Orzeczenie zawiera także elementy określone w art. 75 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Kwestionowane orzeczenie, mimo ogólnikowo sformułowanej osnowy, nadawało się do wykonania i mogło w myśl art. 4 ust. 1 dekretu z 1949 r. stanowić podstawę założenia księgi wieczystej i wpisania jako właściciela Skarbu Państwa. W ocenie organu nadzoru, w dacie wydania orzeczenia z [...] lutego 1956 r., nie istniał w polskim porządku prawnym żaden przepis prawa, który wymagałby od organu orzekającego w trybie dekretu z 1949 r. szczegółowego opisu nieruchomości przejmowanych na własność Państwa. Wydane orzeczenie z [...] lutego 1956 r. nie narusza prawa w stopniu obligującym organ do wyeliminowania go z obrotu prawnego na podstawie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi H. S. zaskarżyła decyzję w pkt. 2, tj. dotyczącym odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że decyzja w zaskarżonej części jest rażąco sprzeczna z "normami prawa, a w szczególności normami życia społecznego" oraz narusza podstawowe zasady własności. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w zaskarżonej części, narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem kontroli w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji było orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1956 r., którym przejęto na własność Państwa parcele gruntowe o ogólnej powierzchni [...] ha oraz zagrody po wymienionych w orzeczeniu osobach, położone we wsi N.. Pod pozycją nr [...] wymieniono K. J. – matkę Skarżącej H. S.. Podstawę prawną orzeczenia w odniesieniu do K. J. stanowiły przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województw [...],[...],[...] i [...] (Dz. U. nr 46, poz. 339). Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa było możliwe, gdy były spełnione kumulatywnie określone w tym przepisie przesłanki, a mianowicie nieruchomość położona była w wymienionych powiatach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. Oceniane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie z [...] lutego 1956 r. określa tylko ogólną powierzchnię przejmowanych gruntów we wsi N., bez opisu konkretnych działek, oraz zawiera listę osób – wymienionych z imienia i nazwiska – których zagrody przejęto ze wskazaniem jakie budynki obejmowały poszczególne zagrody. Istotne jest czy tak skonstruowana sentencja orzeczenia nie naruszała w sposób rażący obowiązujących wówczas przepisów dekretu z 27 lipca 1949 r. oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. nr 36, poz. 341 ze zm). Rację ma organ nadzoru stwierdzając, że przepisy dekretu z 27.07.1949 r. nie wskazywały elementów składowych omawianej decyzji. Trzeba mieć jednak na uwadze to, że przejście własności nieruchomości na Skarb Państwa w trybie przepisów omawianego dekretu następowało na mocy orzeczenia organu administracji, a nie z mocy prawa, zaś wydawane orzeczenie miało charakter konstytutywny. W sytuacji więc, gdy z mocy decyzji miała nastąpić zmiana w zakresie prawa własności konkretnej nieruchomości ziemskiej, to nieruchomość ta wymagała zidentyfikowania. Przepis art. 3 obowiązującego w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia dekretu z 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe stanowił, że nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności. Również obowiązek organu orzekającego w sprawie przejścia nieruchomości ziemskiej posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji wynikał pośrednio z art. 4 dekretu z 1949 r. Przepis ten przewidywał, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowiło podstawę do ujawnienia przejścia własności w księgach wieczystych i zbiorach dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 12 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 3210/15 wyraził stanowisko, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntu oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1, 2, 3 i 4 dekretu z 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w podanym wyroku NSA. Skoro więc przedmiot przejęcia nieruchomości stanowiących własność poprzedników prawnych Skarżącej na rzecz Skarbu Państwa nie był w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. określony poprzez indywidualne wskazanie konkretnych działek gruntu stanowiących własność K. J. i W. J.., orzeczenie to rażąco naruszało przepisy art. 1, 2, 3 i 4 dekretu z 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Naruszenie to stanowi przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa co uzasadnia stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Organ nadzoru utrzymując zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję Wojewody [...], w tej części odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1956 r. w części parcel gruntowych stanowiących własność K. J. i W. J. wymienionych szczegółowo w decyzji, naruszył art. 138 § 1pkt 1 kpa i art. 156 § 1 pkt 2 kpa co uzasadnia uchylenie decyzji w zaskarżonej części tj. w punkcie 2. Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzoru uwzględni rozważania o ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu oraz rozważy, czy nie zachodzi w sprawie negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1956 r., określona w art. 156 § 2 kpa jaką są nieodwaracalne skutki prawne orzeczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c orzekł jak w sentencji wyroku.