I SA/Wa 1893/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2023 r. nr KOA/3630/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z 29 maja 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 2 sierpnia 2023 r. nr KOA/3630/Sr/23, po rozpatrzeniu odwołania M. K.(dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej jako "Wójt") z 29 maja 2023 r. nr GOPS.4021.67.2023 odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca wnioskiem z 11 kwietnia 2023 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – M. K., ur. [...] czerwca [...] r., legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 31 lipca 2006 r. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność oraz ustalony stopień niepełnosprawności istnieją od urodzenia, niepełnosprawność ma charakter trwały, a orzeczenie wydane zostało na stałe. Wójt decyzją z 29 maja 2023 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, podnosząc że w sprawie wystąpiły przesłanki negatywne, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", bowiem z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 maja 2023 r. wynika, że skarżąca od 8 października 2012 r. posiada prawo do renty rodzinnej, zaś od 1 września 2021 r. prawo do emerytury. Wypłacana jest jej natomiast renta rodzinna, jako świadczenie korzystniejsze, bowiem skarżąca nie ma prawa do zbiegu świadczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając Wójtowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której skarżąca pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Kolegium decyzją z 2 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta z 29 maja 2023 r. wskazując, że ze złożonego do akt sprawy pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 maja 2023 r. wynika, że skarżącej przysługuje renta rodzinna przyznana bez prawa do zbiegu z innymi świadczeniami przewidzianymi w ustawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023r., poz. 1251), powoływanej dalej jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS". Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, m.in. jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury (której nie pobiera) oraz prawo renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka (którą pobiera). Zgodnie z art. 95 ust. 1-2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego (ust. 1). Przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub w art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (ust. 2). Do świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z art. 3 pkt 1 i 3, zalicza się emeryturę oraz rentę rodzinną, która przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń (art. 65 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Z kolei zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wymaga stwierdzenia nie tylko okoliczności, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale także, że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zbieg praw do świadczeń oznacza natomiast sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. W przedmiotowej sprawie z taką sytuacją mamy do czynienia, gdyż skarżącej przysługuje prawo do renty rodzinnej oraz prawo do emerytury, której nie pobiera, gdyż skorzystała z możliwości wyboru świadczenia wynikającego z art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Posiadanie prawa do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w niniejszej sprawie - do renty rodzinnej) wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której skarżąca pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, jak również przez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, że uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że pobierana przez nią renta nie zawiera się w zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż przepis ten stanowi jedynie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie uprawnionej do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Takie wyszczególnienie w ww. przepisie jest zabiegiem celowym, jaki zastosował ustawodawca, gdyż w definicji legalnej renty określonej w art. 3 pkt 5 u.ś.r. nie została wymieniona renta rodzinna, zatem wprost z zestawienia ww. przepisów wynika, że renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka nieprzyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy pominęły w tym zakresie zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym przysługujące skarżącej świadczenie rentowe nie zostało przyznane w zbiegu prawa do renty z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Organ nie przedstawił dowodów, na których oparł się stwierdzając, że przysługująca skarżącej renta przyznana została w zbiegu innym świadczeniem, zatem stanowisko takie należy uznać na błędne i nienależycie udowodnione, tym bardziej, że organ rentowy wprost stwierdził w ww. zaświadczeniu, że do zbiegu takiego nie doszło. Na koniec skarżąca wskazała, że zgodnie z obecnie dominującą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego osoba uprawniona do emerytury może wybrać jakie świadczenie chce pobierać. Wyboru takiego może dokonać poprzez złożenie do właściwego organu, na podstawie art. 103 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wniosku o zawieszenie wypłaty przysługującego jej świadczenia emerytalno-rentowego. W przypadku przedłożenia przez stronę decyzji w przedmiocie zawieszenia prawa do emerytury możliwe będzie przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Informacja o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wobec powyższego skarżąca nie tylko winna mieć możliwość wyboru świadczenia jakie chce pobierać, ale również powinna ona zostać przez organ prowadzący postępowanie poinformowana o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, że aktywnie pobierane świadczenia emerytalno-rentowe są jedyną przeszkodą stojącą na drodze do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W przypadku zaś wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie jego wypłaty złożonym do właściwego organu emerytalno-rentowego i po przedłożeniu prawomocnej decyzji zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalno-rentowego winno jej zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, tj. zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kontrolowanych decyzji stanowił art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. W okolicznościach niniejszej sprawy przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką był fakt, że skarżąca pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu, którą wybrała jako świadczenie korzystniejsze od przysługującej jej emerytury. Organ tym samym wyszedł z założenia, że wobec skarżącej zachodzą w tej sytuacji przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, o jakich mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., tj. pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Powyższe stanowisko organy oparły na znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w [...] z 16 maja 2023 r., w którym wskazano, że skarżąca od 8 października 2012 r. ma prawo do renty rodzinnej, zaś od 1 września 2021 r. ma prawo do emerytury. "Wypłacana jest jej renta rodzinna jako świadczenie korzystniejsze. W/w nie ma prawa do zbiegu świadczeń". Sąd podziela stanowisko organów, że powyższe ustalenia wskazują na wystąpienie określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w zbiegu prawa do renty rodzinnej i świadczenia emerytalnego, tym bardziej, że nie mając prawa do zbiegu świadczeń, wybrała ona świadczenie dla niej korzystniejsze, tj. rentę rodzinną. Zapis zawarty w ww. zaświadczeniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tj. "W/w nie ma prawa do zbiegu świadczeń", nie oznacza natomiast, jak wskazuje pełnomocnik skarżącej w skardze, że przedmiotowa renta rodzinna została przyznana bez zbiegu świadczeń, czy też, że "do zbiegu takiego nie doszło", ale że skarżąca nie mając prawa do obu świadczeń jednocześnie (zbieg praw), zobowiązana była dokonać wyboru, które z nich będzie pobierać. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że obecne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wskazujące na negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pobierania renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, wprowadzone zostało z dniem 14 października 2011 r. przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212). Z uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Druk Sejmowy VI kadencji Nr 3897) wynika, że celem ustawodawcy było pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (emerytury albo renty). W uzasadnieniu tym stwierdzono: "Obecnie osoby pobierające rentę rodziną, przyznawaną w myśl art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl powyższego przepisu osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną ze świadczenia pielęgnacyjnego może korzystać. Wprowadzenie powyższej zmiany ujednolici sytuację prawną tych osób". Skoro więc skarżąca nabyła w 2012 r. prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, zaś w 2021 r. prawo do własnej emerytury, to niewątpliwie nastąpił zbieg ww. świadczeń. Należy przy tym założyć, że racjonalny ustawodawca, miał świadomość tego, że renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka może zostać przyznana zarówno osobie, która posiada własne prawa emerytalno-rentowe i dokonuje wyboru pomiędzy świadczeniem własnym i rentą rodzinną (zazwyczaj wówczas, gdy to drugie świadczenie ma korzystniejszą wysokość) (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie), bądź w sytuacji, gdy małżonek zmarłego własnych uprawnień emerytalno-rentowych nie posiada i w jego przypadku renta rodzinna ma charakter kompensacyjny - rekompensuje utratę jedynego żywiciela rodziny. Skoro tak, to należy również założyć, że ustawodawca świadomie wykluczył z grona osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które pobierają rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka na skutek dokonania wyboru tego świadczenia. Świadomie również pozostawił w gronie uprawnionych do jego otrzymania osoby pobierające taką rentę, ale w przypadku których nie następuje zbieg z innym świadczeniem emerytalno-rentowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 3 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 515/23, LEX nr 3599018). Ta druga sytuacja jednak nie dotyczy niniejszej sprawy, bowiem skarżąca nabyła prawo zarówno do renty rodzinnej po mężu, jak i prawo do własnej emerytury, stąd zaistniała konieczność wybrania przez nią jednego z tych świadczeń. Niemniej jednak zauważyć należy, na co słusznie zwrócono uwagę w skardze, że sama okoliczność wypełnienia ww. przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., tj. pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i świadczenia emerytalnego nie wyklucza samo przez się możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Należy podkreślić, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. początkowo był interpretowany przez sądy administracyjne w sposób zbieżny z poglądem jaki organ zawarł w zaskarżonej decyzji. Przykładowo, w wyrokach z 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15 (https://cbois.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny opowiadał się za wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową tego przepisu, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych. Obecnie dostrzec można jednak zmianę linii orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie omawianej materii, czego dowodzą zarówno wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W judykaturze zaczęło bowiem dominować stanowisko o potrzebie uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. W niniejszej sprawie Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że przy uwzględnieniu kontekstu historycznego pojawienia się art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zdekodowanie w obecnych realiach znaczenia tego przepisu jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie - emerytalne tudzież rentę rodzinną po zmarłym małżonku lub inne wymienione w komentowanym przepisie – w wysokości znacznie niższej, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz wykładni prokonstytucyjnej. Konieczność weryfikacji jasnych wydawałoby się rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej wynika ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, kiedy to ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyeliminował możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym prawo do określonych świadczeń, ustalił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie i była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. gdy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane, a obecnie nadal jest wyższe od najniższej emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego omawiane wyłączenie było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Zmiana realiów uzasadnia natomiast, w ocenie Sądu, odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i prokonstytucyjnej (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: z 25 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 430/19, z 22 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 353/21, z 12 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 342/21; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 101/22 i z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20; https://cbois.nsa.gov.pl). Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako "Konstytucja RP", zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także, obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Warto też wskazać, że obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym faktem rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki z: 23 listopada 2010 r. sygn. akt K 5/10; 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt P 41/09; 18 czerwca 2013 r. sygn. akt K 37/12; 5 listopada 2013 r. sygn. akt K 40/12; 17 czerwca 2014 r. sygn. akt P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie do zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla osób niepełnosprawnych, Trybunał Konstytucyjny w motywach wyroku z 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13 wskazał, że ustawodawca obowiązany jest precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sąd aprobuje stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, https://cbois.nsa.gov.pl). W pełni akceptuje Sąd również pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19 (https://cbois.nsa.gov.pl), że "( ...) narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie". W kontekście rozpoznawanej sprawy Sąd nie znajduje zatem argumentów, dla których świadczenie pielęgnacyjne, postrzegane jako rekompensata dochodu z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, nie miałaby przysługiwać osobie z uprawnieniami emerytalnymi, czy uprawnieniem do renty rodzinnej przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i świadczenia emerytalnego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Uwzględniając całość dotychczasowej argumentacji należy podnieść, że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (jak i renty rodzinnej). Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie sądowym poglądy, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta lub osoby pobierającej rentę lub rentę rodzinną, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, czy renty rodzinnej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. W konsekwencji, Sąd w składzie orzekającym opowiada się za rozwiązaniem przyjętym w zaprezentowanych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego, czy renty rodzinnej, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. Uznać należy, że zawieszenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych i renty rodzinnej (wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a)), eliminuje negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (albo np. rentę rodzinną lub inne świadczenie emerytalno-rentowe) winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do przyznanego świadczenia emerytalno-rentowego i renty rodzinnej. W niniejszej sprawie trzeba podkreślić, co wynika z akt administracyjnych, że organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Nie poinformowały skarżącej o możliwości zawieszenia renty rodzinnej po zmarłym małżonku, wstrzymania jego wypłaty i przedłożenia decyzji i w tej mierze. Organy nie wezwały też skarżącej do złożenia brakujących w tym zakresie dokumentów. Skutkowało to, w ocenie Sądu, przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego bez uprzedniego pouczenia i wezwania do wykazania, że zawiesiła ona prawo do pobieranej renty rodzinnej i że wstrzymano wypłatę tego świadczenia. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wykładnię prawa dokonaną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku, zbadają ponownie przesłanki umożliwiające przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformują skarżącą o możliwości zawieszenia renty rodzinnej po zmarłym małżonku, wstrzymania jego wypłaty i przedłożenia stosownej decyzji okoliczność tę potwierdzającą. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w wysokości 480 zł. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś organ nie sprzeciwił się temu wnioskowi.