I SA/Wa 1899/23
WyrokWSA w Warszawie2024-01-12
Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Bożena Marciniak, Anna Milicka-Stojek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy postępowanie zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji, jest zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadami demokratycznego państwa prawa, ochrony własności i prawa do sądu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest zgodne z prawem i Konstytucją. Wskazał, że przepis ten wprowadza uzasadnione ograniczenie czasowe w dochodzeniu roszczeń, które jest proporcjonalne i służy ochronie pewności obrotu prawnego oraz trwałości decyzji administracyjnych. Sąd podkreślił, że 30-letni termin jest wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania aktu administracyjnego z obrotu prawnego, a jego upływ może skutkować utratą możliwości dochodzenia praw.Stan faktyczny
Skarżący wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1959 r. dotyczącego przejęcia gruntów na własność Skarbu Państwa. Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie, uznając, że zostało ono wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał tę decyzję w mocy, wskazując na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów Konstytucji i k.p.a., kwestionując datę doręczenia orzeczenia oraz konstytucyjność przepisu o umorzeniu postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. D., S. W., J. W. i A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 sierpnia 2023 r., nr DN.gn.625.78.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.
Decyzją z 21 sierpnia 2023 r., nr DN.gn.625.78.2022, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania M. D., S. W., J. W. i A. W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 20 stycznia 2022 r., nr WS-III.7515.2.63.2021.RW, o umorzeniu z dniem 16 września 2021 r. postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Orzeczeniem z 19 maja 1959 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa gruntów położonych we wsi [...], gmina [...] obejmujących wyszczególnione w tym orzeczeniu ciała hipoteczne.
Wnioskiem z 18 sierpnia 2021 r. M. D., S. W., J. W. i A. W. wystąpili o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia w części dotyczącej nieruchomości objętych Iwh [...] i [...].
Decyzją z 20 stycznia 2022 r. Wojewoda Małopolski stwierdził umorzenie z mocy prawa dniem 16 września 2021 r. postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 19 maja 1959 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyli M. D., S. W., J. W. i A. W.
Decyzją z 21 sierpnia 2023 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 20 stycznia 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Minister wskazał, że przesłanką do umorzenia przedmiotowego postępowania był art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która weszła w życie z dniem 16 września 2021 r.
Organ odwoławczy podniósł, że wprawdzie Wojewoda nie wyjaśnił na jakiej podstawie ustalał kiedy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 19 maja 1959 r. zostało doręczone lub ogłoszone, ale w materiale dowodowym znajdują się dokumenty wskazujące w sposób pośredni kiedy miało miejsce doręczenie/ogłoszenie kwestionowanego orzeczenia z 1959 r. Dokumentem, który pośrednio wskazuje na fakt ogłoszenia/doręczenia orzeczenia PPRN w G. z dnia 19 maja 1959 r. jest, przesłany przez Wójta Gminy U. przy piśmie z 30 września 2021 r. do Wojewody Małopolskiego skan kopii orzeczenia z 19 maja 1959 r., na którym widnieje pieczęć Prezydium wskazująca, że orzeczenie to wpłynęło do Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w G. w dniu 2 czerwca 1959 r. Ponadto, na powyższym orzeczeniu znajduje się adnotacja informująca, że było ono wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium w dniach 2 czerwca - 30 czerwca 1959 r. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 19 maja 1959 r. zostało doręczone z ostatnim dniem podania go do publicznej wiadomości, tj. z dniem 30 czerwca 1959 r.
Minister podniósł następnie, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z 19 maja 1959 r. wpłynął do Wojewody w dniu 20 sierpnia 2021 r. (prezentata wpływu na wniosku) i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania.
Skoro zatem wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności części orzeczenia z 19 maja 1959 r. nastąpiło po upływie 30 lat od jego doręczenia (ogłoszenia), to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji..
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Minister podniósł, że w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków ograniczających stosowanie tego aktu. Organy tej zmiany nie mogą pominąć, gdyż działają na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.) i wyznacznikiem dla nich są obowiązujące normy, w tym również art. 2 ust. 2 ustawy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli M. D., S. W., J. W. i A. W. zarzucając tej decyzji naruszenie przepisów prawa, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, to jest naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma jednak nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej,
2) art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 19 maja 1959 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w miejscowości [...] upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa w sytuacji gdy organy nie ustaliły daty ogłoszenia kwestionowanego orzeczenia poprzednikom prawnym skarżących, co było wymagane na podstawie art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym lub też poprzez ogłoszenie tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w R., który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia (w przypadku gdy właściciel nieruchomości był nieznany) był przewidziany w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej.
Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą demokratycznego państwa i prawa, z której to zasady wywodzi się zasada zaufania jednostki do państwa i prawa, zasadą ochrony interesów w toku postępowania i zasadą lex retro non agit. Skarżący mieli prawo oczekiwać, że ich sprawa w toku zostanie rozpoznana merytorycznie przez organy i poddana kontroli sądowo-administracyjnej, a także, że ewentualnie wprowadzane zmiany przepisów prawa będą miały zastosowanie do spraw wszczynanych po wejściu w życie przepisów ustawy z 11 sierpnia 2021 r., a nie do spraw administracyjnych, które rozpoznawane są przez organy władzy publicznej już od dłuższego czasu.
Zdaniem skarżących, art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest także niezgodny z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Poprzez wprowadzenie regulacji umarzającej z mocy prawa wszczęte, a niezakończone postępowanie administracyjne, skarżący zostali bowiem w sposób nagły i niespodziewany pozbawieni bezpowrotnie możliwości wynagrodzenia szkody jakiej doznał w przeszłości ich poprzednik prawny za niezgodnie z prawem pozbawienie go własności nieruchomości w miejscowości [...]. Powołany przepis jest również niezgodny z art. 77 ust. 2 Konstytucji, gdyż zamyka skarżącym możliwość domagania się na drodze sądowej odszkodowania za utratę przez ich poprzednika prawnego własności nieruchomości przejętej na własność Państwa z rażącym naruszeniem prawa. Kwestionowana nowelizacja nie wprowadza wprawdzie bezpośredniego zakazu występowania na drogę postępowania cywilnego o odszkodowanie za mienie, którego osoba uprawniona bądź jej poprzednik prawny zostali pozbawieni w przeszłości decyzją administracyjną wydaną z naruszeniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Jednak droga sądowa do uzyskania w postępowaniu cywilnym takiego odszkodowania została zamknięta pośrednio przez brak możliwości uzyskania prejudykatu w rozumieniu art. 4171 § 2 zd. pierwsze Kodeksu cywilnego, gdyż taki pozew bez wątpienia zostanie oddalony przez sąd powszechny bez przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Skarżący podnieśli, że w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności sąd administracyjny jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności powołanej normy z Konstytucją i jej niestosowania, na poparcie czego powołali orzecznictwo sądów administracyjnych.
Skarżący zarzucili również sprzeczne z przepisami k.p.a. ustalenie daty doręczenia spornego orzeczenia z 1959 r. Wskazali, że w niniejszej sprawie Minister nie zdołał ustalić daty doręczenia na piśmie powyższego orzeczenia poprzednikowi prawnemu skarżących, co było niezbędne mając na uwadze art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Ponadto, nawet jeśli przyjąć, że właściciele nieruchomości objętych orzeczeniem z 19 maja 1959 r. nie byli znani to procedura takiego doręczenia przewidziana była w § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany..
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), zwanej dalej "ustawą z 11 sierpnia 2021 r." Zgodnie z powołaną regulacją postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na mocy art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.
Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia, stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego.
Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające organ do zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r..
Z akt administracyjnych wynika, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 19 maja 1959 r. został złożony do organu w dniu 20 sierpnia 2021 r. (data prezentaty na wniosku). Zebrana w sprawie dokumentacja potwierdza również, że sporne orzeczenie wpłynęło do Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w G. w dniu 2 czerwca 1959 r. (por. nadesłany przy piśmie Wójta Gminy U. z 30 września 2021 r. skan kopii orzeczenia z 19 maja 1959 r. z pieczęcią Prezydium). Ponadto, na powyższym orzeczeniu znajduje się adnotacja informująca, że było ono wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium w dniach 2 czerwca - 30 czerwca 1959 r. W tej sytuacji prawidłowo przyjął Minister, że doręczenie spornego orzeczenia z 19 maja 1959 r. nastąpiło w ostatnim dniu okresu, na który orzeczenie to podano do publicznej wiadomości, to jest z dniem 30 czerwca 1959 r. Odnosząc się przy tym do zarzutu niewyjaśnienia przez organy kwestii doręczenia spornego orzeczenia poprzednikom prawnym skarżących czy jego ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym Sąd wskazuje, że przy ocenie tego zagadnienia nie można abstrahować od faktu znacznego upływu czasu, to jest upływu ponad 60 lat od daty wydania spornego orzeczenia z 19 maja 1959 r. i wynikającej stąd całkowitej racjonalności zakładania, że dowody doręczenia/ogłoszenia orzeczenia uległy w międzyczasie zaginięciu lub rozproszeniu. Wobec powyższego za uprawnione w realiach rozpoznawanej sprawy Sąd uznał zbadanie przez organ nadzoru, czy wobec niezachowania, pomimo szeroko zakrojonych poszukiwań, dowodów ogłoszenia (doręczenia) kwestionowanego aktu całokształt zebranej w sprawie dokumentacji w dostateczny sposób potwierdza fakt ogłoszenia (doręczenia) orzeczenia. Przekonująco w tym kontekście organ nadzoru powołał się na wynikającą z zachowanej dokumentacji archiwalnej okoliczność, że orzeczenie z 19 maja 1959 r. wpłynęło do Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w G. w dniu 2 czerwca 1959 r. i było wywieszone na tablicy ogłoszeń tego Prezydium w dniach od 2 czerwca do 30 czerwca 1959 r. Wobec powyższego Sąd nie podzielił podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a.
Prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zdołały również podważyć zarzuty skargi nakierowane na wykazanie sprzeczności przyjętych w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. rozwiązań prawnych z normami i zasadami wynikającymi z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów dostrzec trzeba, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, przewidziano również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia, co następuje odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). Kolejnym przykładem przyjętych przez ustawodawcę w systemie prawa cywilnego ograniczeń czasowych jest przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), zaś po 20 latach gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat.
W tym miejscu podkreślić trzeba, że art. 31 ust. 3 Konstytucji przewiduje zasadę proporcjonalności. Zasada ta wymaga wyznaczenia granic ingerencji władzy publicznej w sferę wolności i praw konstytucyjnych poprzez ogólne określenie przesłanek, których spełnienie jest konieczne do wprowadzania ograniczeń praw i wolności jednostki. Wymagane jest, między innymi, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny). Konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie może również naruszać istoty danej wolności lub prawa podmiotowego. Ponadto, ograniczenia prawa i wolności jednostki mogą być przewidziane tylko wówczas gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, 29 września 2008 r., SK 52/05 oraz 28 września 2006 r., K 45/04). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego trafnie podkreśla się również, że w takim kontekście należy rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba wprowadzenia danej ochrony. Z drugiej zaś strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów, których prawa regulacją ustawową zostają ograniczone. Jednocześnie omawiana zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (w omawianym przypadku czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, jest ona niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, a także czy jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.
Zdaniem sądu w składzie orzekającym sporna regulacja, ograniczająca w czasie możliwość skutecznego występowania o stwierdzenie nieważności decyzji, była konieczna. Jej zaś wprowadzenie jest skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). Regulacja ta doprowadziła również do zamierzonych i wprost wskazanych w powołanym orzeczeniu Trybunału rezultatów. Jej wynikiem jest bowiem ograniczenie w czasie możliwości eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Służy ona również ochronie interesu publicznego, w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły prawa, przy uwzględnieniu także i tego, że przedmiotowe nabycie, z uwagi na upływ terminów zasiedzenia, i tak by nastąpiło. Ponadto, sporna instytucja nie stanowi nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez okres trzydziestu lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji lub postanowienia. Ten okres czasu uznać trzeba za wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania aktu administracyjnego z obrotu prawnego. Jeżeli zatem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to musi liczyć się z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiony. Trzydziestoletni okres przedawnienia w odniesieniu do orzekania o wadach nieważności decyzji gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych wiele lat temu. Jak już przy tym wyżej podkreślono, jest to termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 kodeksu cywilnego).
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnych przeważa nad eksponowaną w skardze zasadą rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności skargi pozostaje również to, że co najmniej od daty wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r. każdy, a więc również skarżący, powinni liczyć się z tym, że ustawodawca to orzeczenie wykona i uchwali regulacje ograniczające w czasie możliwość wzruszania decyzji w trybie nadzwyczajnym. Na tym polega, między innymi, zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zasada ta powinna być rozumiana w ten sposób, że po tak długim okresie czasu organy administracji państwowej nie będą mogły podważać decyzji ostatecznych. Zasada zaufania do prawa opiera się bowiem na pewności prawa i przewidywalnym działaniu organów państwa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wniosek o stwierdzenie w części nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 19 maja 1959 r. skarżący złożyli dopiero po 6 latach od daty wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego (tj. 12 maja 2015 r.) i jednocześnie po przeszło 62 latach od daty wydania kwestionowanego orzeczenia. Skarżący musieli zatem (a przynajmniej powinni) liczyć się z tym, że efektywność takiego działania może być zagrożona.
Sam natomiast art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. nie narusza konstytucyjnie chronionej własności. W szczególności nie pozbawia on jednostki przynależnego jej prawa majątkowego (w ujęciu materialnym), a wyłącznie uprawnienia procesowego (prawa do uzyskania decyzji ostatecznej rozstrzygającej o zasadności wniosku jednostki). Innymi słowy, to że skarżący domagają się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 19 maja 1959 r. nie oznacza jeszcze, że w świetle zasady legalizmu wyrażonej w art. 6 k.p.a. organy administracji państwowej wydałyby rozstrzygnięcie zgodne z ich wnioskiem. Zwrócić trzeba też uwagę na surowe wymagania, jakie formułuje orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a także zasadę domniemania legalności decyzji ostatecznej (art. 16 k.p.a.).
Z podanych wyżej przyczyn niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Podsumowując, wobec upływu ponad 30 lat od daty doręczenia kwestionowanego orzeczenia do dnia złożenia wniosku inicjującego przedmiotowe postępowanie nieważnościowe zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia postępowania. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy z 11 września 2021 r., co nastąpiło 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdziła.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło