I SA/Wa 19/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędzia WSA Iwona Kosińska Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. C. prowadzącego kancelarię [...] w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu innych uzasadnionych wydatków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] września 2008 r. nr [...]. W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny. Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] postanowił: - odmówić W. K. przyznania zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na wykonanie kserokopii dokumentów i zakup znaczków pocztowych w sierpniu 2008 r. oraz spłatę długu wobec osób fizycznych U. B. i S. S.; - nie rozpatrywać spraw nie będących w kompetencji Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej (odszkodowania różnego rodzaju, kradzież). W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie art.8 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), do świadczeń z pomocy społecznej uprawnione są osoby, które spełniają określone kryterium dochodowe wyliczone na podstawie struktury rodziny. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że W. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Natomiast kryterium dochodowe wynosi 477,00 zł. Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na wykonanie kserokopii dokumentów i zakup znaczków pocztowych w sierpniu 2008 r., ponieważ W. K. może kserokopie tych dokumentów wykonać bezpłatnie w Ośrodku Pomocy Społecznej w B. w ilości [...] sztuk miesięcznie, a poza tym nie jest to najpilniejsza i niezbędna potrzeba życiowa. Ponadto, z rozpoznanej przez pracownika socjalnego sytuacji wynika, iż dodatkowo kserowane dokumenty dotyczą tych samych spraw. Mnogość prowadzonej korespondencji wynika z jednostki chorobowej, którą rozpoznano u W. K., a nie w celu dochodzenia faktycznych krzywd, które doznał. Ponadto wnioskodawca nie przedkłada dokumentu, z którego wynika, iż taka usługa została faktycznie wykonana, czy też faktycznie zakupił znaczki. Organ I instancji odmówił także pomocy na opłacenie długu wobec U. B. i S. S. z uwagi na fakt, iż - jak wynika z kserokopii załączonych przekazów - spłata wobec U. B. nastąpiła w 2002 r., a poza tym spłata prywatnych zadłużeń nie jest szczególną okolicznością mogącą być podstawą do przyznania zasiłku celowego specjalnego. Pozostawił też bez rozpatrzenia sprawy nie leżące w jego kompetencji (roszczenia, kradzieże). Dodał, że nie może spełniać wszystkich żądań i oczekiwań, ponieważ dysponuje ograniczonymi finansami, a liczba osób oczekujących na pomoc jest znaczna. Zarówno zasiłek celowy jak i zasiłek celowy specjalny, nie są przewidziane na pokrywanie pełnych żądań klientów, lecz mają charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Takim celem bytowym u W. K. jest opłacanie przez Ośrodek Pomocy Społecznej rachunków za telefon stacjonarny, za energię elektryczną i gaz - z uwagi na niewielkie przekroczenie kryterium dochodowego. Pozostałe potrzeby tj. kserokopie dokumentów, zakup znaczków pocztowych oraz spłata długu nie są najpilniejszą potrzebą życiową. Od powyższej decyzji W. K. wniósł odwołanie, w którym domagał się przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Po rozpoznaniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] września 2008 r. nr [...]. Kolegium podniosło, że do akt sprawy wpłynęło dodatkowe pismo organu I instancji, w którym organ podał między innymi, iż: "ośrodek zadał sobie trud, aby ustalić jakie dokumenty są kserowane i komu są wysyłane. Okazało się, że dotyczą one odwołań od decyzji różnych organów i instytucji - przede wszystkim Sądów, Prokuratury, urzędów państwowych i samorządowych. Są to przede wszystkim nieczytelne dokumenty własne W. K., jego własnoręczne pisma do różnych instytucji, które powiela i przedkłada jako załączniki do podań lub żądań. Ta obszerna korespondencja z pewnością wynika ze schorzenia, które zostało u niego rozpoznane - choroby psychicznej pod postacią [...]. Opinia ta była wydana w związku z wnioskiem Ośrodka o umieszczenie W. K. na przymusowym leczeniu w szpitalu bez jego zgody. Ośrodek ma nadzieję, że po leczeniu w szpitalu nie będzie on składał nierealnych żądań w stosunku do Ośrodka, który stara się obiektywnie i praktycznie rozpatrywać wszystkie jego wnioski, które zdaniem pracownika socjalnego zasługują na uznanie, mieszczą się w możliwościach ośrodka i są zgodne z ustawą o pomocy społecznej." Ponadto Kolegium uznało, że stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - prawo do świadczeń z pomocy społecznej, przysługuje osobom i rodzinom, które spełniają określone kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej okoliczności wymienionej w art. 7 pkt 1-15. Muszą zatem wystąpić łącznie dwie wymienione w tej normie przesłanki, by mieć prawo ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Dochód na osobę w rodzinie nie może przekraczać wysokości ustalonej w art. 8 ust. 1 ww. ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu przynajmniej jednej z okoliczności, o których mowa w art. 7 pkt 1-15 ustawy. Sam fakt spełniania warunków przewidzianych ustawą o pomocy społecznej nie oznacza jeszcze, poza świadczeniami przysługującymi obligatoryjnie, automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, czy też obowiązku organu ustalenia go w rozmiarze adekwatnym do potrzeb osoby zainteresowanej. Decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy. Przede wszystkim rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje organ pomocy społecznej oraz ilość osób uprawnionych do uzyskania tej pomocy. Może bowiem zaistnieć taka sytuacja, że z uwagi na szczupłość posiadanych środków przeznaczonych na świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, przy jednoczesnej dużej liczbie osób ubiegających się o przyznanie pomocy finansowej, organ pomocy społecznej nie będzie miał możliwości uwzględnienia żądań nawet tych osób, które spełniają kryteria ustawowe, czy też przyznania świadczenia w odpowiedniej wysokości satysfakcjonującej wnioskodawcę. Kolegium stwierdziło też, że wydając decyzję organ I instancji kierował się uznaniem administracyjnym opartym na realizowanych zadaniach i posiadanych funduszach na cele pomocowe. Ośrodki pomocy społecznej zachowują znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych osób ubiegających się o pomoc, jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia. Dzięki temu stwarza się możliwość dokonywania właściwych wyborów, a tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie oczekiwań ze względu na ograniczone fundusze, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. W świetle przedstawionych okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że nie może stwierdzić, aby organ I instancji - odmawiając W. K. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na wykonanie kserokopii dokumentów i zakup znaczków pocztowych w sierpniu 2008 r. oraz spłatę długu wobec osób fizycznych U. B. i S. S. - naruszył prawo. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożył W. K., wnosząc o jej uchylenie i opisując swoją sytuację życiową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w W. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja odmawiająca przyznania W. K. świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Jest to świadczenie przyznawane w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta - jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym - powoduje, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielanie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest zatem do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. - a więc w sposób przekonywujący. Organy orzekające w sprawie odmówiły W. K. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na wykonanie kserokopii dokumentów i zakup znaczków pocztowych w sierpniu 2008 r. oraz spłatę długu wobec osób fizycznych U. B. i S. S., jak również pozostawiły bez rozpatrzenia sprawy nie leżące w ich kompetencji (roszczenia, kradzieże). Takie stanowisko należy uznać za prawidłowe. Zasiłek celowy można przyznać wyłącznie na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Wykonanie kserokopii dokumentów, jak również zakup znaczków pocztowych nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej. Poza tym nie ma podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego z art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, gdyż nie są to potrzeby jednorazowe wynikające ze szczególnie uzasadnionych okoliczności – dotyczy to również kwestii spłaty długu wobec osób fizycznych U. B. i S. S. Należy też podkreślić, że organ pierwszej instancji wskazał w swojej decyzji, że w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej w B. możliwe jest nieodpłatne wykonywanie kserokopii. Słusznie też organ pozostawił bez rozpatrzenia sprawy nie leżące w jego kompetencji (roszczenia, kradzieże). Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo odmówiły W. K. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na wykonanie kserokopii dokumentów i zakup znaczków pocztowych w sierpniu 2008 r. oraz spłatę długu wobec osób fizycznych U. B. i S. S. - nie naruszając przy tym przepisów prawa i nie przekraczając granic uznania administracyjnego - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko. Organy wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.