I SA/Wa 1900/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Siegień Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Marta Maciejkowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2007 r. sprawy ze skargi [...] Związku [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o oddaniu nieruchomości w zarząd oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2006 r. Minister Budownictwa po rozpatrzeniu odwołania [...] Związku [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1994 roku, znak: [...] o oddaniu w zarząd na rzecz [...] Związku [...] w K. gruntu Skarbu Państwa, położonego w K. o łącznej pow. [...] ha Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] lutego 1994 roku, znak: [...], Kierownik Urzędu Rejonowego w W. orzekł, na podstawie art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 roku Nr 30, poz. 127 ze zm.) o oddaniu w zarząd na rzecz [...] Związku [...] w K. gruntu Skarbu Państwa, położonego w K, oznaczonego jako parcele gruntowe: [...] , [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] oraz jako działki o numerach: [...] i o łącznej pow. [...] ha. Po przeprowadzeniu z urzędu postępowania nadzorczego, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2006 roku, nr [...], stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1994 roku. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż zarówno [...] Związek [...] jak i Okręg [...] Związku [...] w K. nie byli podmiotami uprawnionymi do otrzymania w zarząd gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, prawo zarządu mogła otrzymać tylko państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, a [...] Związek [...], ani, nie będąc państwową jednostką organizacyjną, nie mogły otrzymać w zarząd spornych nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołał się [...] Związek [...] wskazując, iż zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem. Zgodnie bowiem z art. 156 § 2 Kpa nie można stwierdzić nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], stwierdzając, że w myśl jednoznacznej treści art. 4 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa mogły być oddawane odpłatnie w zarząd państwowym jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej. Zatem uprawnionym do otrzymania nieruchomości Skarbu Państwa w zarząd jest podmiot, który w dniu wydania stosownej decyzji spełnia łącznie dwie przesłanki: po pierwsze jest państwową jednostką organizacyjną, po wtóre nie posiada osobowości prawnej. Natomiast zgodnie z §1 ust. 1 Statutu [...] Związku [...] - uchwała [...] Krajowego Zjazdu Delegatów [...] z dnia [...] października 1993 roku, [...] Związek [...] działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 20, poz. 104 ze zm.). W myśl art. 2 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1994 roku. stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwała akty wewnętrzne dotyczące jego działalności. Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków; do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż [...] Związek [...] jest stowarzyszeniem wpisanym w dniu [...] maja 1989 roku do rejestru stowarzyszeń prowadzonego przez Sąd [...] w W. [...] Wydział [...]. Przy tym w myśl 1 ust. 2 ww. statutu Związek posiada osobowość prawną. Ponadto §2 ust. 2 Statutu [...] Związku [...] stanowi, iż Związek tworzy terenowe jednostki organizacyjne - okręgi i kola. Okręgi powstają na podstawie uchwały Zarządu Głównego jako terenowe jednostki Związku organizujące pracę kół, gospodarujące na [...][...] i zapewniające realizację celów statutowych [...] Związku [...] ( 35 ust. 1). Okręgi mogą uzyskiwać osobowość prawną. Decyzję w tej sprawie podejmuje Okręgowy Zjazd Delegatów większością 2/3 głosów w obecności co najmniej 2/3 liczby delegatów (§35 ust. 4). Wobec powyższego organ uznał, iż ani [...] Związek [...], ani Okręg [...] Związku [...] w K., w dniu wydania decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1994 roku, nie były państwową jednostką organizacyjną. Podmiotom tym nie przysługiwało więc uprawnienie określone w art. 4 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto Minister Budownictwa stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 156 § 2 Kpa uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności decyzji o oddaniu nieruchomości w zarząd. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi [...] Związku [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji przesądza upływ wskazanego w art. 156 § 2 Kpa okresu od wydania decyzji przez Kierownika Urzędu Rejonowego w W., a także fakt nawiązania i zrealizowania na podstawie powołanej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. rozlicznych stosunków prawnych, które nie mogą być zniesione, co przesądza że decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie swoje stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa tego rozstrzygnięcia jedynie wówczas, gdy uzna, że w sprawie istnieją przesłanki określone w art. 145 § 1 powołanej ustawy. W sprawie niniejszej nie stwierdzono wskazanych w tym przepisie przesłanek uzasadniających uwzględnienie skargi. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna są zgodne z prawem materialnym i procesowym. Wskazać należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej dotkniętej najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 Kpa. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ustawowej zasady stabilności decyzji administracyjnej (art. 16 Kpa), co oznacza, że wyeliminować z obrotu prawnego można tylko taką decyzję, co do której nie ma wątpliwości, iż jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Decyzja stwierdzająca nieważność jest decyzją deklaratoryjną, działającą ex tunc. Stwierdzenie nieważności decyzji powoduje ten skutek, że decyzja taka traci swą moc obowiązującą od dnia jej wydania. Zgodnie z orzecznictwem sądowym o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja (por. np. wyrok SN z 8.04.1994 r. (III ARN 13/94), OSN 1994, z. 3, poz. 36, wyrok NSA z 18.07.1994 r. (V SA 535/94), ONSA 1995, z. 2, poz. 91). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (NSA wyrok z dnia 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, LEX nr 165717). W świetle powyższego należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że oddanie w zarząd nieruchomości podmiotowi nieuprawnionemu do wykonywania tego prawa, narusza w sposób oczywisty art. 4 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że [...] Związek [...] jako osoba prawa, nie był uprawniony do nabycia prawa zarządu. Oddanie przedmiotowej nieruchomości w zarząd stowarzyszeniu, stało w oczywistej sprzeczności z istotą zarządu, która jako formy ułomna forma władania nieruchomością zastrzeżoną była od dnia 5 grudnia 1990 r. wyłącznie dla państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, które nie mogły nabywać praw rzeczowych do nieruchomości, a dysponowały publicznym mieniem. W związku z tym, aby umożliwić tym jednostkom wykonywanie władania nieruchomościami publicznymi, konieczne stało się zakreślenie uprawnień tych jednostek do nieruchomości, czego wyrazem była treść art. 33-36 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz przepisy § 13-21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości .(Dz. U. Nr 72 poz .311 ze zm.). Również skutki jakie wywołała ta czynność stały w oczywistej sprzeczności z zasadami obrotu publicznymi nieruchomościami, ponieważ stowarzyszenie w sposób całkowicie nieuprawniony nabyło prawo do władania publiczną nieruchomością, W świetle powyższego uznać zatem należy, iż oddanie w zarząd nieruchomości na rzecz stowarzyszenia stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Odnosząc się do zarzutów skargi, iż w sprawie zachodzą negatywne przesłanki określone w art. 156 § 2 Kpa uniemożliwiające jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, stwierdzić należy, że upływ ponad 10 lat nie stanowi, w świetle tego przepisu stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Nie można ponadto podzielić zarzutu skarżącego, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd wywołała nieodwracalne skutki prawne. Przesłankę nieodwracalnych skutków prawnych o jakich mowa w art. 156 § 2 Kpa, rozpatrywać należy nie w sferze faktów a wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swym działaniu organ administracji publicznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji w rozumieniu cyt. art. 156 § 2 Kpa. mamy do czynienia wówczas, gdy skutków prawnych wywołanych przez decyzję organ administracji publicznej w ramach swoich uprawnień nie jest władny odwrócić na drodze postępowania administracyjnego. Taka sytuacja absolutnie nie występuje w przedmiotowej sprawie. Podejmowanie jakichkolwiek zobowiązań prawnych przez [...] Związek [...] w oparciu o decyzję o oddaniu nieruchomości w zarząd nie uniemożliwia zdaniem Sądu wyeliminowania samej decyzji z obrotu prawnego. Sąd podzielił zatem stanowisko organów obu instancji, iż decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] lutego 1994 r. jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, co obligowało organ nadzoru do stwierdzenia jej nieważności. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.