I SA/Wa 1901/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2010 r. sprawy ze skargi Z.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] odmawiającą Z.P. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia – zasiłku stałego w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskazało, że Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. odmówił Z.P. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia – zasiłku stałego w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami wskazując, że obecna sytuacja materialna strony pozwala na spłatę zadłużenia. Ponadto nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zaległej kwoty. Organ zwrócił również uwagę na odstąpienie w części od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji Z.P. powołała się na swój ciężki stan zdrowia oraz wskazała, że uzyskiwany dochód to kwota [...] zł, która po uregulowaniu obowiązkowych opłat z ledwością wystarcza na przeżycie. Strona podniosła również, że jest osobą samotną oraz że wielokrotnie, bezskutecznie zwracała się o pomoc społeczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i podkreślił, że przesłanką do zastosowania ulg w obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest każdorazowe ustalenie przez organ w toku postępowania, iż spłata nienależnie pobranych świadczeń stanowiłaby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłaby skutki udzielanej pomocy. Instytucja ulg oparta została na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet zajście przesłanek uzasadniających wydanie legalnej decyzji uwzględniającej żądanie przyznania ulgi nie daje tytułu do każdorazowego zaspokojenia takiego żądania. Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie bezspornie przyczyną powstania nienależnie pobranego świadczenia było niewywiązanie się Z.P. z obowiązku powiadomienia organu o zmianie jej sytuacji finansowej, tj. przyznaniu jej zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro strona nie wywiązała się ze swojego obowiązku to powinna mieć świadomość o konieczności spłaty nienależnie pobranego świadczenia, o czym stanowi art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Z materiału dowodowego wynika, że sytuacja materialna i zdrowotna strony jest trudna, ale nie na tyle, aby uniemożliwiała zwrot nienależnie pobranej kwoty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zaznaczyło, że zgodnie z deklaracją Z.P. złożoną pracownikowi socjalnemu prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe. Na jej dochód składa się renta rodzinna w kwocie [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Łącznie dochód strony wynosi zatem [...] zł. Wydatki na utrzymanie mieszkania to kwota [...] zł miesięcznie, natomiast na leki [...] zł miesięcznie. Organ podkreślił, że sytuacja materialna strony w związku z przyznaniem jej od dnia [...] lutego 2010 r. renty rodzinnej uległa znacznej poprawie. Ponadto z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że Z.P. mieszka wspólnie z synem, który ma własne źródło dochodu oraz posiada mieszkanie w PUK. Istnieje więc prawdopodobieństwo, że matka i syn prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, co obniża koszty utrzymania. Z wyjaśnień pracownika socjalnego wynika także, że Z.P. wielokrotnie korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej. Od 2004 r. otrzymywała zasiłek stały, wielokrotnie przyznawano jej również zasiłki celowe i okresowe, w tym zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności w wysokości 20 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2009 r. przyznany decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Wskazany zasiłek okresowy w kwocie 20 zł miesięcznie stronie nie przysługiwał i stanowił - podobnie jak zasiłek stały - świadczenie nienależnie pobrane. Organ uwzględniając jednak sytuację materialną strony odstąpił od żądania zwrotu wypłaconej kwoty [...] zł z powyższego tytułu. Organ drugiej instancji zaznaczył, że nienależnie pobrane świadczenie zarówno z tytułu przyznania zasiłku stałego w kwocie [...] zł, jak i zasiłku okresowego w kwocie [...] zł powstało z wyłącznej winy strony. Mimo to, organ uwzględniając jej trudną sytuację finansową i zdrowotną odstąpił od żądania zwrotu zasiłku okresowego w całości, tj. w kwocie [...] zł oraz zasiłku stałego w ½ wysokości, tj. w kwocie [...] zł. Pozostałą kwotę nienależnie pobranego zasiłku stałego rozłożono na 12 dogodnych rat, po [...] zł miesięcznie. Zdaniem organu odwoławczego, biorąc pod uwagę łączny dochód strony w wysokości [...] zł oraz stałe, miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania w kwocie [...] zł i na leki w kwocie [...] zł, a także wysokość kryterium dochodowego w kwocie [...] zł, uzasadniającą przyznanie pomocy społecznej, brak jest uzasadnienia do umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego w całości. Spłata zadłużenia w miesięcznych ratach po [...] zł nie będzie stanowiła dla zobowiązanej nadmiernego obciążenia, jak również nie zniweczy skutków dotychczas udzielonej pomocy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z.P.. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną podnosząc m.in., że w lutym 2010 r. zmarł jej mąż "pozostawiając ją z długami" oraz że ma dodatkowo "zadłużenie czynszowe, które odcina komornik". Skarżąca wskazała, że uzyskuje rentę rodzinną w wysokości [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Na utrzymanie mieszkania (czynsz i konieczne opłaty) przeznacza [...] zł miesięcznie, na leki zaś [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji pozostaje jej niewielka kwota na życie. Skarżąca zaznaczyła ponadto, że "komornik odcina jej za niesłusznie pobierany w lutym 2010 r. zasiłek". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie miały miejsce - mające wpływ na wynika sprawy - uchybienia proceduralne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W postępowaniu administracyjnym wydanie każdego prawidłowego rozstrzygnięcia powinno zatem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organ administracji publicznej musi ponadto uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. jak i Prezydent Miasta S. odmawiając Z.P. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia – zasiłku stałego w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami uznali, że sytuacja materialna strony nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała zwrot nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza, że konieczną do spłaty kwotę rozłożono na 12 rat po [...] zł miesięcznie. Oceniając sytuację materialną Z.P. organy administracji publicznej przyjęły zaś, że łączny miesięczny dochód strony wynosi [...] zł. Na dochód ten składa się renta rodzinna w wysokości [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Zauważyć zatem trzeba, że we wniosku z dnia 20 maja 2010 r., którym Z.P. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o umorzenie lub rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia, skarżąca wskazała, że pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł miesięcznie. Powyższa kwota figuruje również na załączonej do wniosku kserokopii przekazu pocztowego świadczenia rentowego otrzymanego przez skarżącą w maju 2010 r. W kwestionariuszu aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2010 r. wskazano natomiast, że skarżąca posiada zadłużenie w spłacie czynszu i część otrzymywanej przez nią renty rodzinnej zajęta jest przez komornika na podstawie nakazu sądowego. Na powyższe okoliczności Z.P. powołuje się również w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, a także we wniesionej do Sądu skardze, podkreślając, że pobierana przez nią renta rodzinna to kwota około [...] zł miesięcznie. Z powyższego wynika zatem, że faktyczna wysokość otrzymywanej przez skarżącą renty rodzinnej jest inna, niż przyjęły to organy orzekające w sprawie. Przy czym podkreślić należy, że wskazana kwestia została całkowicie pominięta zarówno przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. jak i przez Prezydenta Miasta S.. Organy administracji publicznej w żaden sposób do powyższych okoliczności się nie odniosły. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie konieczne jest wyjaśnienie na podstawie jakiego tytułu część renty rodzinnej otrzymywanej przez skarżącą zajęta jest przez komornika, a także czy zadłużenie powstało tylko i wyłącznie z winy strony. Możliwe bowiem jest, że skarżącą obciążona została spłatą długów, które powstały z winy jej nieżyjącego męża. Okoliczność powyższa może mieć natomiast istotne znaczenie przy ocenie sytuacji materialnej skarżącej, a tym samym przy ustalaniu przesłanek uzasadniających umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W świetle powyższego stwierdzić należy, że organy obu instancji rozpoznając przedmiotową sprawę naruszyły przepisy art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.