I SA/Wa 1902/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2013 r. sprawy ze skargi T. K., M. K. i W. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku oddala skargę. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażaleń T. K., M. K. oraz W. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przedmiotowe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskami z dnia 2 czerwca 2012 r. T. K., M. K. i W. K. jako spadkobiercy S. K., właściciela majątku ziemskiego "[...]" wystąpili do Wojewody [...] o zwrot nierozparcelowanej części nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa, gdyż stała się zbędna na cele reformy rolnej. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] zwrócił wnioskodawcom wnioski wskazując, iż właściwy w niniejszej sprawie jest sąd powszechny. Organ stwierdził, że żądanie wnioskodawców o zwrot nie może być rozpatrzone bowiem w obowiązujących przepisach prawa brak jest podstawy materialno prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Wniosek o zwrot nieruchomości ma charakter cywilno prawny i nie może być rozpoznany przez organ administracji publicznej. Zażalenie na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] złożyli T. K., M. K. oraz W. K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażaleń T. K., M. K. oraz W. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że wnioskodawcy żądają zwrotu nierozparcelowanej części majątku ziemskiego [...] pozostającej obecnie w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w W. Organ podkreślił, że zarówno dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) jak i inne obowiązujące przepisy nie zawierają norm umożliwiających organom administracji publicznej rozstrzyganie w drodze decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej, a nigdy na jej cele nie wykorzystanej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 66§ 3 kpa, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono zwraca je wnoszącemu. Organ II instancji podkreślił, że Wojewoda [...] prawidłowo ustalił, iż żądanie zwrotu nieruchomości ma charakter sprawy cywilnej, rozpatrywane zatem powinno być przez sąd powszechny. Skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli T. K., M. K. i W. K. Wnosili o uchylenie postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], i rozpatrzenie sprawy bądź uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy do merytorycznego rozpatrzenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Skarżący zarzucili zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 8 kpa, 9 kpa i 123 kpa. Wskazali, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając postanowienie na podstawie art. 66 § 3 kpa uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy jak również nie rozważył możliwości uwzględnienia wniosku skarżących w oparciu o art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu skargi wskazali, że majątek ziemski [...] ma status prawny nieruchomości opuszczonej, a do przedmiotowej sprawy mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz.U. nr 17. poz 97) oraz dekret z dnia 8 marca 1846 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz.87). Zdaniem skarżących nieruchomość ziemska [...] nie została przejęta na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazali, że organ administracyjny nigdy nie orzekał w sprawie przejęcia majątku [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenia i podtrzymał w całości argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia co do zgodności z prawem Sąd orzekający w sprawie nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 19 k.p.a. organy administracji mają obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Wydanie decyzji przez organ niewłaściwy skutkuje tym, że jest ona obciążona wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ administracji publicznej ma obowiązek badać swoją właściwość rzeczową i miejscową w każdym stadium postępowania. Jeżeli organ, do którego wniesiono podanie, przed wszczęciem postępowania administracyjnego stwierdzi swoją niewłaściwość w sprawie, a sprawa podlega rozpatrzeniu w trybie administracyjnym, to zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. przekaże to podanie niezwłocznie do organu właściwego w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Natomiast jeżeli organ administracji publicznej stwierdzi swoją niewłaściwość a organu właściwego nie można ustalić, lub właściwy jest sąd powszechny, to organ zwraca je wnoszącemu. Należy zatem przyjąć, iż aby organ mógł zastosować art. 66 § 3 k.p.a. i na jego podstawie zwrócić podanie wnioskodawcy, zobowiązany jest stwierdzić, że sprawa objęta podaniem jest sprawą w rozumieniu art. 1 k.p.c., a zatem sprawą z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy, sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, bądź sprawą do której przepisy powyższej ustawy stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 4, poz 17) w art. 2 ust. 1 lit. e) stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r. Przepisy wykonawcze do tego dekretu tj. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) w § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez stronę wniosku o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Rozstrzygnięcie w sprawach, w których wniosek taki został złożony zapadało w myśl § 5 omawianego rozporządzenia w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało stronom prawo odwołania do organu wyższego stopnia. Jednakże złożenie wniosku w trybie § 6 ww. rozporządzenia nie zawieszało skutku w postaci przejścia na własność Państwa nieruchomości. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) powodowało skutki rzeczowe wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do wykreślenia Skarbu Państwa z księgi wieczystej, o ile został wypisany. Osoba zainteresowana, na co zwrócił uwagę organ może wnieść do właściwego wojewody wniosek o stwierdzenie czy przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie dekretu. Sami skarżący we wniosku z dnia 2 czerwca 2012 r. wskazali, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Roszczenie o zwrot takiej nieruchomości jest sprawą z zakresu prawa cywilnego. Przepisy prawa nie zawierają norm umożliwiających organom administracji publicznej rozstrzyganie w drodze decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że przepisy prawa również nie przewidują możliwości wydania decyzji administracyjnej dotyczącej zwrotu majątku opuszczonego lub poniemieckiego. Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 87) zastąpił ustawę z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz. U. R. P. Nr 17, poz. 97). Pod rządem dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich dochodzenie mienia opuszczonego, oparte na prawie własności lub innym tytule, dopuszczalne jest w drodze powództwa przed sądem powszechnym. Wskazać należy, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dotyczy przejścia własności nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w trybie, ani w trybie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ani dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późno zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.