I SA/Wa 1910/16

Starszy referendarz sądowy - Justyna Wtulich – Gruszczyńska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata J. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi H. M. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia : I. odmówić adwokatowi – J. M. przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, II. przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem 60/100) złotych, w tym tytułem opłaty kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 27,60 (dwadzieścia siedem 60/100) złotych, za sporządzenie i wniesienie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 1 czerwca 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] poinformowała o wyznaczeniu adwokata J. M. pełnomocnikiem z urzędu dla strony skarżącej. Wyrokiem z dnia 19 września 2017 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. skarżąca wniosła do Sądu m.in. o zmianę adwokata z urzędu, gdyż ustanowiony pełnomocnik nie wykonuje swoich obowiązków. Jednocześnie wniosła o nieprzyznawanie wyznaczonemu adwokatowi z urzędu wynagrodzenia, gdyż nie udzielił żadnej pomocy prawnej. Pismem z dnia 1 grudnia 2017 r. poinformowano skarżącą, że o zmianę ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu powinna zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. W dniu [...] grudnia 2017 r. do Sądu wpłynęło pismo adwokata J. M., w którym poinformowała o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. Do pisma pełnomocnik dołączył sporządzoną opinię wraz z odpisem dla strony skarżącej. W piśmie zawarł wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one zapłacone ani w całości, ani w części. W niniejszej sprawie zważono, co następuje : Stosownie do treści art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a., postanowienia o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków może wydawać na posiedzeniu niejawnym referendarz sądowy. W piśmiennictwie podkreśla się, że zawarte w tym przepisie określenie "o przyznaniu wynagrodzenia" należy rozumieć jako uprawnienie do podjęcia zarówno pozytywnego, jak i negatywnego rozstrzygnięcia, tzn. postanowienia co do przyznania lub odmowy przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu (por. J. P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 532). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym, pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r. o sygn. akt OZ 720/04; z dnia 16 czerwca 2010 r. o sygn. akt II FZ 143/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej powoduje bowiem, że to Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (tak: w postanowieniu NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; por. także: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010r. sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 21 października 2010r. sygn. akt II FSK 83/09 – www.cbois.nsa.gov.pl). Ponadto podkreśla się, że sąd nie ma obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt I OZ 648/15). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że adwokat J. M. została wyznaczona pełnomocnikiem z urzędu dla strony skarżącej w postępowaniu sądowym w pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że w dniu 26 czerwca 2017 r. pełnomocnik przeglądał akta sprawy w czytelni akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, a zatem bez udziału wyznaczonego pełnomocnika. Analizując zakres podjętych przez pełnomocnika czynności (zapoznanie się z aktami sprawy,) trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie – na etapie postępowania w pierwszej instancji - rzeczywistej pomocy prawnej. Kryterium pomocy prawnej nie spełnia podjęta przez pełnomocnika ww. czynność. Wskazana czynność ma bowiem charakter czynności faktycznej (wstępnej, przygotowawczej), której celem jest dopiero udzielenie właściwej pomocy prawnej, niemniej jednak sama w sobie tej pomocy nie stanowi i nie może być z nią utożsamiana. Faktyczna pomoc prawna polega np. na sporządzaniu wniosków procesowych, opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. W rozpoznawanej sprawie pomoc taka w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie została udzielona. W szczególności pełnomocnik nie złożył w imieniu skarżącej żadnego pisma procesowego zawierającego stanowisko pełnomocnika z urzędu w sprawie. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za czynności podejmowane w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu w drugiej instancji, tj. za sporządzenie i wniesienie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 19 września 2017 r., uznano, że w tym zakresie wniosek zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na to, że ww. opinia wpłynęła do Sądu w dniu [...] grudnia 2017 r. (data stempla biura podawczego), tj. po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz.1714), zwanej dalej rozporządzeniem, zastosowanie w sprawie będą miały przepisy tego rozporządzenia. Przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia stanowi, że za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stawka wynosi - 50 % opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam adwokat – 75 % tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna ani decyzja, czy też postanowienie Urzędu Patentowego - wynoszą 240 zł. Stosownie do § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności, na podstawie przepisów o podatku od towaru i usług. Obecnie stawka ta wynosi 23 %. W niniejszej sprawie adwokat – J. M. została ustanowiona przed wydanym przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym wyrokiem oddalającym skargę, a zatem w drugiej instancji prowadził sprawy ten sam adwokat. W ramach pomocy prawnej udzielonej skarżącej w drugiej instancji adwokat sporządził i wniósł opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku Sądu. Zasadne jest zatem przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia w wysokości 50 % opłaty określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia, czyli opłatę w wysokości 120 zł. Na mocy § 4 ust. 3 rozporządzenia, ustalona opłata ulega podwyższeniu o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług (23 %). W konsekwencji adwokatowi – J. M. przyznano wynagrodzenie w wysokości 120 zł powiększone o kwotę 27,60 zł stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług – łącznie kwotę 147,60 zł. Z powyższych względów, w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.