I SA/Wa 1915/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. W., J. W. i H. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2006 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżących J. W., J. W. i H. W. solidarnie kwotę 466 (czterysta sześćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1915/07 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2007 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] września 2006 r. orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] pochodzącą z nieruchomości hipotecznej nr [...]. W uzasadnieniu decyzji podano następujące okoliczności. Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] pochodząca z nieruchomości hipotecznej nr [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu, grunt powyższej nieruchomości przeszedł na własność gminy W., a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa. Jak wynika z zaświadczenia Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] września 1947 r. nr [...] przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność J. W. w jednej połowie na mocy aktu kupna z dnia [...] października 1928 r. oraz A. W., J. W., F. W., H. W., H. W. i J. W. w równych częściach w drugiej połowie, wszystkich niepodzielnie na mocy wniosku z dnia [...] marca 1939 r. Pismem z dnia 1 czerwca 2006 r. J. W., J. W. i H. W. (spadkobiercy poprzednich właścicieli) wystąpili z wnioskiem o przyznanie im odszkodowania za działkę położoną w W. przy ul. [...] pochodzącą z nieruchomości hipotecznej nr [...]. Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent W. decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2006 r. odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotową działkę. Prezydent stwierdził, że kwestię odszkodowania reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, z 2000 r. poz. 543 ze zm.), który jest wyłączną podstawą prawną dla przyznania odszkodowania. Z treści ust. 2 wymienionego artykułu jednoznacznie wynika, iż w trybie w nim określonym można dochodzić odszkodowania za - między innymi - działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Prezydent odmówił przyznania odszkodowania stwierdzając, że na działce przy ul. [...] znajdował się murowany budynek mieszkalny, a w/w przepis odnosi się wyłącznie do przyznania odszkodowania za działkę niezabudowaną, natomiast nie przewiduje odszkodowania za działkę zabudowaną budynkiem. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu J. W., J. W. i H. W. zakwestionowali zasadność rozstrzygnięcia organu I instancji, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podnosili, że z treści art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie wynika, że odszkodowanie może być przyznane tylko za działkę niezabudowaną. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2007 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] września 2006 r. Wojewoda stwierdził, że organ I instancji wydał merytorycznie prawidłowe rozstrzygnięcie, aczkolwiek dokonał błędnej wykładni art. 215 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż dla kwestii przyznania odszkodowania za działkę bez znaczenia pozostaje fakt, czy działka była zabudowana czy też nie. Do przyznania odszkodowania potrzebne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek: - działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, - poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda uznał, że w niniejszej sprawie nie została spełniona druga przesłanka, gdyż poprzedni właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r. - wobec objęcia nieruchomości w posiadanie przez Państwo, o czym świadczy protokół objęcia w posiadanie budynku znajdującego się przy ul. [...] z dnia [...] lutego 1951 r. Wynika z niego, że w tym dniu nieruchomość objęta została na rzecz Skarbu Państwa i przekazana jednocześnie w zarząd i administrację Zarządowi Nieruchomości Miejskich w W. Wobec tego, że nie została spełniona jedna z przesłanek, to bez znaczenia już pozostaje kwestia, czy przedmiotowy budynek spełniał funkcję budynku jednorodzinnego, gdyż i tak odszkodowanie nie przysługuje. W związku z tym Wojewoda uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji - odmawiające przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość - jest prawidłowe, dlatego też orzekł o utrzymaniu go w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. W., J. W. i H. W. wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie ich sprawy, zarzucając organom niedokonanie prawidłowej oceny materiału sprawy pod kątem przyznania odszkodowania za działkę na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Podnosili, że objęcie w posiadanie nieruchomości przez Państwo na podstawie protokołu objęcia nie oznaczało jednoczesnej utraty możności władania nieruchomością przez dotychczasowych właścicieli. Protokoły takie sporządzane były tylko dla dopełnienia formalności i nie wiązały się z nimi eksmisje właścicieli. W niniejszej sprawie dotychczasowi właściciele mieli obiektywną możliwość korzystania z działki i budynku, gdyż faktycznie tam zamieszkiwali - co wynika z poświadczeń zameldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Decyzje te zostały wydane bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 7 i 77 kpa. Kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 poz. 543 ze zm.) zgodnie z którym odszkodowanie za działkę przysługuje wówczas, gdy: - przed datą wejścia w życie dekretu mogła być ona przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, - poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Omawiany przepis przesądza, że obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie – niespełnienie jednej z nich powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania. Wojewoda Mazowiecki, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, uznał, że byli właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. - w związku z objęciem jej w posiadanie przez Skarb Państwa protokołem z dnia 12 lutego 1951 r. Zdaniem Sądu, sam fakt objęcia w posiadanie nieruchomości przez Państwo - na podstawie protokołu objęcia - nie był równoznaczny z pozbawieniem dotychczasowych właścicieli faktycznej możliwości władania nią. W kwestii tej przesłanki tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r., wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 614/97. W myśl powołanego orzeczenia "przez faktyczne władanie rozumie się nie tylko efektywne korzystanie z nieruchomości, ale także możliwość takiego korzystania, choćby władający nieruchomością nie czynił z niej użytku". Sąd podkreślił, że "negatywna przesłanka w postaci pozbawienia faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. może być dostatecznie zobiektywizowana w zasadzie wyłącznie poprzez ustalenie o objęciu faktycznego, rzeczywistego władztwa przez Państwo. Chodzi tu o faktyczne przejęcie władztwa, a nie o objęcie w posiadanie w rozumieniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy". Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dokumentacyjnego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że Skarb Państwa w dniu [...] lutego 1951 r. objął w zarząd i administrację przedmiotową nieruchomość. Jednakże organy orzekające w sprawie powinny dokładnie i szczegółowo wyjaśnić, czy wiązało się to z pozbawieniem byłych właścicieli faktycznej możliwości władania tą nieruchomością. Jest to tym bardziej istotne, że do akt sprawy zostało dołączonych kilka poświadczeń zamieszkania, z których wynika - między innymi - że A. W. została wymeldowana z mieszkania przy ul [...] dopiero w 1962 r., H. W. z rodziną mieszkała tam jeszcze w 1965 r., zaś J. W. został zameldowany pod tym adresem w 1959 r., a wymeldowany z pobytu stałego dopiero w 1973 r. Organy I i II instancji w ogóle nie zajmowały się tą kwestią - nie ustaliły, czy byli współwłaściciele lub ich rodziny rzeczywiście tam zamieszkiwali i czy wiązało się to z możliwością faktycznego władania przez nich tą nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Po wyjaśnieniu tej kwestii - w zależności od dokonanych ustaleń – organy podejmą dalsze stosowne działania. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, naruszają prawo i na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.