I SA/Wa 1924/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. T. i R. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A.T. i R.T. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2007 r. [...] wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] lipca 1981 r., nr [...], na mocy której przejęto na Skarb Państwa działkę gruntową nr [...] o pow. [...] położoną w [...]. Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] lipca 1981 r. Odwołanie od tej decyzji złożyli [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, że kwestionowana decyzja wydana została w oparciu o art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r. Nr 17 poz. 71). Organ wyjaśnił, że warunkiem zastosowania przepisu art. 9 ust. 1 ustawy było, aby: 1) przejmowana nieruchomość miała charakter rolnej lub leśnej, 2) została objęta we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ww. ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r., 3) musiała nadal znajdować się we władaniu Państwa lub została przekazana przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym bądź prawnym. W obowiązującym w dacie wydania kwestionowanej decyzji stanie prawnym definicja nieruchomości rolnej zawarta była w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz.U. z 1957r. Nr 39, poz. 172). Organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z wykazem zmian posiadania za rok 1981 w skład przejętej nieruchomość wchodziły grunty określane jako użytki rolne, leśne oraz grunty pod stawami. Ponadto - jak wynika z treści pism wnioskodawców - posadowiony był na niej młyn. Fakt ten znajduje potwierdzenie w treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2003 r., gdzie opisano skargę [...] (poprzednika prawnego wnioskodawców), zawierającą informację o zlokalizowanych na spornej nieruchomości młynie oraz dwóch stawach rybnych przeznaczonych pod hodowlę. W ocenie organu odwoławczego, nie może budzić wątpliwości, że położona w [...] nieruchomość odpowiadała definicji nieruchomości rolnej, a więc nadawała się do przejęcia na własność Państwa. Przy czym młyny były wówczas traktowane jako obiekty przemysłu rolnego. Odnośnie ziszczenia się kolejnej drugiej przesłanki określonej w akt 9 ust. 1 ustawy organ odwoławczy wskazał, że bezspornym jest, iż współwłaściciele nie władali wówczas sporną nieruchomością, co nie jest również kwestionowane przez wnioskodawców. W trakcie postępowania nie udało się pozyskać dokumentów, które jednoznacznie wskazywałyby, że przed dniem 5 kwietnia 1958 r. znajdowała się ona we władaniu Państwa. Powyższe można jedynie domniemywać na podstawie dokumentu: rejestr gruntów jednostki ewidencyjnej [...], obręb [...] w 1975 r. (wynika z niego, że w tym roku nieruchomością władały [...] Zakłady Spożywcze Przemysłu Terenowego Rejon [...] w [...]) oraz na podstawie uzasadnienia treści badanego orzeczenia, gdzie zawarto informację, że przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - przejmowana nieruchomość była we władaniu Skarbu Państwa, co pozwala przypuszczać, że organ wydający decyzję badał występowanie tej przesłanki. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie budzi wątpliwości ostatnia trzecia z przesłanek wymienionych w art. 9 ust. 1 ustawy. Dowodzi tego rejestr gruntów jednostki ewidencyjnej [...], obręb [...] w 1975 r. oraz wykaz zmian w stanie posiadania za rok 1981 r. gminy [...], wieś [...], gdzie jako władający nieruchomością wpisany jest Państwowy Fundusz Ziemi w użytkowaniu [...] Zakładów Spożywczych Przemysłu Terenowego Rejon [...] w [...]. Zdaniem Ministra, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] lipca 1981 r. Przesłanką rażącego naruszenia prawa jest jego kwalifikowane naruszenie. Oznacza to, że musiałoby to być naruszenie o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i oczywistym, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą. Taka okoliczność nie wystąpiła w sprawie. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie wnieśli [...], zarzucając istotne naruszenie przepisów k.p.a., tj.: a) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a przez przyjęcie, iż nie zachodzi nieważność decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] lipca 1981 r. w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa, bez odszkodowania, działki gruntowej nr [...], o pow. [...] położonej w [...], podczas gdy działka ta nigdy nie stanowiła gruntu rolnego (ani też leśnego), a była zawsze wykorzystywana dla celów przemysłowych, a zatem nigdy nie stanowiła nieruchomości rolnej czy leśnej, a także w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U z 1958r. nr 17 poz. 71) nie była we władaniu Państwa, b) art. 7 i art. 8 k.p.a. przez załatwienie sprawy bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli i w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów państwa, bowiem strona przeciwna wszelkie okoliczności, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy interpretuje na niekorzyść skarżących, c) art. 77 § 1 k.p.a. przez rozpatrzenie materiału dowodowego i jego interpretację na niekorzyść skarżących podczas gdy: - wiele dokumentów, które pojawiły się w sprawie pochodzą z czasów późniejszych niż spór dotyczy, jak np. rejestr gruntów jednostki ewidencyjnej [...], obręb [...], wydany w 1975 r., czy też wykaz zmian w stanie posiadania za rok 1981 gminy [...], wieś [...], - wnioskodawcy będący obecnie współwłaścicielami oczywiście nie władali sporną nieruchomością, ale władali nią ich poprzednicy prawni, którzy już nie żyją, - niewątpliwie młyn to obiekt przemysłu rolnego, ale nie służył on do produkcji rolnej i prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jedynie do przetwarzania płodów rolnych, tym bardziej że płody rolne były zwożone przez miejscowych mieszkańców, a tylko w bardzo niewielkiej części pochodziły z gospodarstwa rolnego poprzedników prawnych skarżących. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. zawieszono postępowania sądowe z uwagi na to, że skarżący, pomimo wezwania nie wskazali adresów uczestników postępowania [...], zamieszkałych za granicą, czy też w przypadku ich śmierci nie wskazali imion, nazwisk i adresów następców prawnych tych osób. Postanowieniem z dnia 28 września 2018 r. podjęto zawieszone postępowanie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającą ją decyzja Wojewody [...] z [...] sierpnia 2014 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd ustalił bowiem, że kwestionowane decyzje skierowane zostały do osoby nieżyjącej – [...], który zmarł w dniu [...] maja 2006 r. Informacja powyższa wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu zupełnego akt zgonu sporządzonego w dniu [...] maja 2006 r., nr [...] (k.76 akt sądowych). W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 k.c. każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że [...] zmarły w dniu [...] maja 2006 r. w [...] nie mógł być stroną postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającą ją decyzją Wojewody [...] z [...] sierpnia 2014 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia oraz ich prawidłowe adresy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) (200 zł tytułem wpisu od skargi, 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 p.p.s.a.