I SA/Wa 1929/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent-stażysta Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr[...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej T. G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że ww decyzją Wojewoda [...] odmówił T. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. S. i W. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła T. G. Rozpoznając sprawę niniejszą organ II instancji ustalił, że T. G. pismem z dnia 29 grudnia 1992 r. złożyła do Urzędu Rejonowego w G. wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. S. i W. S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W aktach sprawy znajduje się tłumaczenie odpisu mienia pozostawionego przez W. S., brak jest natomiast samego opisu mienia. Postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. Starosta [...] przekazał zgodnie z właściwością wniosek T. G. do rozpoznania Wojewodzie [...] Wojewoda [...] pismem z dnia 9 października 2006 r., 9 maja 2007 r., 22 marca 2011 r. oraz 21 lipca 2011 r. informował T. G. o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty niezbędne do potwierdzenia prawa do rekompensaty, w tym m.in. o dowody potwierdzające następstwo prawne po właścicielach nieruchomości oraz dokumenty potwierdzające ich pozostawienie Z uwagi na to, że strona pomimo wezwania do uzupełnienia brakujących dowodów nie uzupełniła wniosku o wymagane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. dokumenty niezbędne do potwierdzenia prawa do rekompensaty organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącej tego prawa. Organ odwoławczy zauważył, że T. G. nie przedłożyła organowi wojewódzkiemu przede wszystkim dowodów potwierdzających następstwo prawne po właścicielu mienia, a które ze względu na interes prawny wymagany w sprawach spadkowych, może uzyskać w ramach postępowania spadkowego jedynie zainteresowana strona. Minister wskazał również, że przedłożony przez stronę dowód w postaci tłumaczenia opisu mienia sporządzonego przez tłumacza przysięgłego nie może być uznany za dokument potwierdzający własność przedstawionych nieruchomości. Przede wszystkim tłumaczenie dokumentu urzędowego nie może zastępować samego dokumentu, a ponadto tłumacz zaznaczył, że tłumaczony przez niego dokument nie miał numeru ani daty wystawienia. Minister wskazał ponadto, że ciężar dowodu w sprawach zabużańskich spoczywa w dużej mierze na stronie postępowania. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. jest to postępowanie prowadzone na wniosek i strona postępowania jako mająca interes prawny w otrzymaniu prawa do rekompensaty zobowiązana jest do przedstawienia dowodów w sprawie. Organ odwoławczy stwierdził jednocześnie, że strona pomimo wielokrotnych wezwań i pouczeń przez organ wojewódzki, ze wskazaniem jakie dokumenty strona powinna przedłożyć i gdzie istotne dla sprawy dokumenty mogą się znajdować nie brała czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i nie przedłożyła brakujących dokumentów, nie informowała również organu prowadzącego postępowanie o uciążliwościach związanych z poszukiwaniem brakujących dowodów. Tym samym w ocenie organu II instancji T. G. nie udowodniła spełnienia przesłanek z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., co uprawniało organ I instancji do wydania decyzji odmawiającej prawa do rekompensaty. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła T. G. zarzucając jej rażące naruszenie prawa. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania . W uzasadnieniu skargi podniosła, że załączyła do niej nieprawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w G. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. S. i L. S. oraz dowody własności rodziców co do pozostawionego mienia. W ocenie skarżącej Minister Skarbu Państwa nie dążył do wyjaśnienia sprawy i nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia stanu prawnego mienia pozostawionego. Zdaniem skarżącej Minister powinien zawiesić postępowanie z powodu nie przedłożenia w terminie postanowienia spadkowego, a zaskarżona decyzja wydana została przedwcześnie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1ustawy z dnia 30 stycznia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga sprawę nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Sąd uznał wniesioną skargę za zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia było nieuzupełnienie przez skarżącą wniosku o wymagane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskie (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) dokumenty niezbędne do potwierdzenia prawa do rekompensaty, pomimo wezwania do uzupełnienia brakujących dokumentów. Z akt administracyjnych wynika, że pismem z dnia 9 października 2006 r. T. G. została wezwana przez organ I instancji do uzupełnienia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania na podstawie art. 6 ust.6 ww ustawy pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (k.14). Powyższe wezwanie T. G. odebrała osobiście w dniu 25 października 2006 r. Następnie pismem z dnia 9 maja 2007 r. Wojewoda [...] zawiadomił skarżącą, że stosownie do przepisu art. 64 § 2 k.p.a. podanie o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej pozostawia bez rozpoznania wobec nie usunięcia jego braków w terminie. Jednocześnie organ pouczył skarżącą, że wniosek bez rozpoznania nie wyklucza możliwości jego ponownego złożenia z tym, że termin składania wniosków upływa z dniem 31 grudnia 2008 r. (k.19). Powyższe zawiadomienie zostało wysłane do T. G. i odebrane w dniu 14 maja 2007 r. Nie wynika z akt administracyjnych aby T. G. złożyła po pozostawieniu jej wniosku z dnia 29 grudnia 1992 r. kolejny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. A mimo to organ I instancji pismem z dnia 28 września 2011 r. zawiadomił T. G. o wszczęciu postępowania dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. i W. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie w dniu [...] grudnia 2011r. wydał decyzję odmowną z powodu nie uzupełnienia przez skarżącą wniosku o dokumenty niezbędne do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty, a organ II instancji utrzymał tę decyzje w mocy. Żaden z organów jednakże nie odwołał się do pisma Wojewody [...] z dnia 9 maja 2007 r. pozostawiającego na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wniosek T. G. o potwierdzenie prawa do rekompensaty bez rozpoznania. Należy przypomnieć, że pozostawienie podania bez rozpoznania na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. ma charakter czynności materialno – technicznej, a podjęcie przez organ tej czynności oznacza, że podanie stało się bezskuteczne. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2012 r. sygn. akt. I OSK 297/11, że 6-miesięczny termin określony w art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ma charakter procesowy oraz, że w przypadku nie spełnienia przez wniosek o potwierdzenia prawa do rekompensaty żądanych wymagań, znajduje zastosowanie art. 64 § 2 k.p.a, który stanowi o pozostawieniu tego wniosku bez rozpoznania. Pozostawienie wniosku bez rozpoznania, jak wskazano wcześniej oznacza, że jest on bezskuteczny, a więc nie może zainicjować postępowania administracyjnego. Wszczęcie postępowania, które zgodnie z przepisami prawa oparte jest na zasadzie skargowości, wymaga wyraźnego wniosku strony. Wszczęcie takiego postępowania bez wspomnianego wniosku stanowi rażące naruszenie ww zasady. To zaś oznacza, że decyzja wydana w takim postępowaniu obarczona jest wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zasadą zatem jest, że postępowanie w tym, przedmiocie wszczynane jest wyłącznie na wniosek podmiotów wskazanych w tej ustawie tj. repatriantów, ich spadkobierców. W niniejszej sprawie po pozostawieniu wniosku T. G. bez rozpoznania i braku ponownego wniosku złożonego z zachowaniem ustawowego terminu, wydanie decyzji odmawiającej prawa do rekompensaty winno więc prowadzić do stwierdzenia jej nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Sąd jednak nie stwierdził nieważności ani zaskarżonej decyzji, ani decyzji ją poprzedzającej, a jedynie je uchylił z uwagi na to, że poważne wątpliwości budzi skuteczność doręczenia zawiadomienia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania z dnia 9 maja 2007 r., a żaden z organów w tej kwestii się nie wypowiedział. Szczegółowe uregulowanie prawne dotyczące doręczenia stronom korespondencji organów zawarte jest w przepisach rozdziału ósmego k.p.a. Podstawową zasadą wynikającą z zawartych tam regulacji jest, iż pisma doręcza się stronie lub ustalonemu przez nią pełnomocnikowi lub przedstawicielowi strony (art. 40 § 1 k.p.a.). W przypadku gdy stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się w jej mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 42 § 1 k.p.a.). Od tej zasady przewidziane są odstępstwa, jednakże również ściśle uregulowane. Jedną z nich jest możliwość doręczenia pisma nie do rąk strony, lecz dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba taka podjęła się oddania pisma adresatowi. Złożenie podpisu na zwrotnym pokwitowaniu odbioru przez taką osobę stanowi dowód na jej zobowiązanie się do przekazania do rąk adresata (art. 43 k.p.a.) Taka sytuacja jest możliwa podczas nieobecności adresata pisma. Użyte w przepisie art. 43 k.p.a. pojęcie "nieobecność adresata" niewątpliwie odnosi się do nieobecności w mieszkaniu o którym mowa w art. 42 § 1 k.p.a. Doręczenie dokonane w trybie art. 43 k.p.a. wywołuje skutek prawny, jeżeli zostaną spełnione określone w nim warunki: doręczenie dokonane za pokwitowaniem, do rąk dorosłego domownika, a dodatkowo w przypadku doręczenia sąsiadowi lub dozorcy – adresat zostanie o tym fakcie poinformowany w określony sposób. W rozpoznanej sprawie budzi wątpliwości fakt czy osoba, która odebrała przesyłkę była domownikiem w rozumieniu tego przepisu. W postanowieniu z dnia 13 listopada 1996 r. sygn. akt. III RN 27/96 Sąd Najwyższy przyjął, iż "status domowników" adresata pisma (art. 43 k.p.a.) maja zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu jego dorośli, krewni i powinowaci niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami, nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy) chyba, że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z min (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o takie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu". Wprawdzie doręczenie pisma w sposób określony w przepisie art. 43 k.p.a. stwarza domniemanie doręczenia pisma adresatowi, jednak może ono być obalone dowodem przeciwnym. Domniemanie doręczenia pisma adresatowi powstaje bowiem tylko wówczas, gdy jest pewne, że pismo zostało wręczone jednej z osób wymienionych w art. 43 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1996 r. sygn. akt. SA/Wr 81/96). Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma z dnia 9 maja 2007 r. nie zostało ono odebrane osobiście przez adresata. Widnieje na nim nieczytelny podpis (imię M., nazwisko nieczytelne) z zaznaczeniem, że osoba ta jest siostrą (k. 17 akt administracyjnych). Organy administracyjne powyższej kwestii nie wyjaśniły. Zaznaczyć należy, że rolą organów jest wyegzekwowanie by przesyłki doręczane adresatom za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na odwrocie dowodu doręczenia były szczegółowo i prawidłowo wypełniane. Z dokumentu tego musi jednoznacznie wynikać, w jaki sposób przesyłka została doręczona. W przeciwnym razie doręczenie nie może zostać uznane za skuteczne (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 1999 r. sygn. akt ISA/Lu 151/98). W orzecznictwie wskazuje się nadto, że w przypadku wadliwie i niejednoznacznie wypełnionego potwierdzenia odbioru, to organy administracji publicznej muszą wykazać, że doręczenie zastępcze zostało skutecznie dokonane (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2003 r. sygn. akt. III SA904/01). Z uwagi na stwierdzone uchybienia uznać należało, że w postępowaniu niniejszym doszło do naruszenia ogólnych przepisów procedury administracyjnej, w tym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zaznaczyć trzeba, że z zasady dążenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organu podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest przepis art. 77 § 1 k.p.a., który obciąża organ obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Niewątpliwie naruszenie powyższych przepisów prawa procesowego uznać należy za istotne, skoro mogło doprowadzić do wydania decyzji z rażącym naruszeniem art. 61 § 1 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ I instancji wyjaśni, czy doręczenie pisma zawiadamiającego T. G. o pozostawieniu jej wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty bez rozpoznania było skuteczne i w zależności od wyników swoich ustaleń, uwzględniając rozważania wyżej przedstawione zajmie, stosowne stanowisko w sprawie. Organ I instancji wyjaśni również kwestię adresu zamieszkania T. G. ponieważ jak wynika z akt administracyjnych korespondencja była kierowana do skarżącej z różnym skutkiem na trzy adresy: G.: ul.[...], ul. [...] i ul.[...] . Stosownie bowiem do treści art. 41 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu (§ 1). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). Należy podkreślić, że w § 2 ww przepisu znajdzie zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy organ przy pierwszej czynności prawnej pouczy stronę o treści art. 41 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.