I SA/Wa 1932/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń oddala skargę Prezydent Miasta O. (dalej: organ I instancji) decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...] odmówił L. Z. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na rzecz osoby uprawnionej – córki E. Z. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami oraz w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Należności te wynikają z decyzji z dnia [...].04.2015 r., w których orzeczono o zwrocie należności z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ I instancji omówił kwestie związane z obowiązkiem alimentacyjnym. Wskazał też, że L. Z. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz w ramach aktywności zawodowej prowadzi działalność gospodarczą. W opinii organu I instancji nawet pewne trudności finansowe, czy ewentualne występujące problemy zdrowotne nie są podstawą zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania własnego dziecka. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący podniósł zarzut pod adresem pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., opisał swoją sytuację finansową, którą ocenił jako trudną, ponieważ dochód z prowadzenia sklepu nigdy nie jest stały. Przede wszystkim podniósł, że z dochodów sklepu nie będzie w stanie uregulować zaległości z tytułu należności alimentacyjnych, gdyż spłaca inne długi u osób prywatnych i zaległy ZUS, stąd też wniósł o umorzenie przedmiotowych należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania L. Z., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji i wskazało, że obowiązek dostarczenia środków utrzymania osobom, które nie mogą samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb leży na członkach ich rodziny. Dopiero w sytuacji, gdy osoby uprawnione nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od członków rodziny, to obowiązek pomocy zostaje także rozciągnięty na Państwo, poprzez możliwości przyznania przez organ właściwy osobie uprawnionej wsparcia w postaci świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia dłużnika alimentacyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Jest on bowiem zobowiązany, na mocy decyzji wydanej po zakończeniu okresu świadczeniowego, do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja ta ma charakter uznania administracyjnego, a zatem musi być w sposób logiczny i przekonywujący uzasadniona. Instytucja umorzenia bądź rozłożenia na raty należności winna mieć przy tym zastosowanie jedynie wyjątkowo, jeżeli przemawia za tym wyjątkowość sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W ocenie organu odwoławczego, chwilowe i przemijające trudności finansowe czy zdrowotne dłużnika nie stanowią bowiem wystarczającej przesłanki do zaniechania obciążania go obowiązkiem zwrotu wypłaconych świadczeń. Skarżonemu rozstrzygnięciu organu I instancji nie można przypisać wad eliminujących kwestionowaną przez dłużnika decyzję z obrotu prawnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł L. Z. Skarżący podkreślił w skardze, że nie jest w stanie spłacić swojego zadłużenia. Wniósł jednocześnie o umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "ppsa"), w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Użyty w powyższym unormowaniu zwrot "może" oznacza, że organ rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego o zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie ulg działa w ramach uznania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie podjęte w trybie art. 30 ust. 2 ppsa, winno zatem zostać z należytą starannością uzasadnione. Organ musi prawidłowo ustalić i udokumentować sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a następnie na tej podstawie ocenić, czy zachodzą uzasadnione przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Wszystkie elementy tej oceny, w tym przede wszystkim ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w motywach podjętego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się przy tym, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza – sklep owocowo-warzywny, z którego dochód w czerwcu 2015 r. wyniósł [...] zł. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Organy I i II instancji uznały, że mimo systematycznego leczenia, stałej opieki medycznej i ponoszenia kosztów leczenia, brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ppsa. Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego, a organ prawidłowo z poszanowaniem reguł określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm.) ustalił i rozważył rzeczywistą sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, wyjaśniając w motywach podjętego rozstrzygnięcia przesłanki, które zadecydowały o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji.