I SA/Wa 1949/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2009 roku nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2009 roku nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej . Organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 3 sierpnia 2009r. J. G. zwrócił się do Prezydenta W. z prośbą o umorzenie zaliczki alimentacyjnej w wysokości [...] zł, ponieważ jego dochód miesięczny wynosi [...] zł, a ze względu na wiek, stan zdrowia oraz brak majątku nie jest w stanie spłacać zadłużenia. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 roku nr [...] Prezydent W. odmówił umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej dłużnika J. G. W uzasadnieniu podano, że dłużnik nie spełnia pozytywnych przesłanek umorzenia należności wymienionych w art. 30 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wpłaty dokonywane na konto komornika sądowego wynoszą od 1 lipca 2009r. miesięcznie po [...] zł są niższe niż zasądzona kwota alimentów wynosząca [...] zł miesięcznie. Warunkiem umorzenia 30% należności jest dokonywanie przez okres przynajmniej 3 lat wpłat należności w kwocie należnych alimentów. Odpowiednio umorzenie 50% należności wymaga skuteczności egzekucji przez okres 5 lat, zaś 100% jeśli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez 7 lat, w każdym przypadku w wysokości nie mniejszej niż wysokość zasądzonych alimentów. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. G. Odwołujący się podniósł, że nie ma środków utrzymania. Rozpatrując sprawę w wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że J. G. nie spełnia warunków co do skuteczności egzekucji określonych w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Decyzja o umorzeniu zadłużeń ma charakter uznaniowy, zatem organ administracji może, ale nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku dłużnika w tym przedmiocie. J. G. wprawdzie ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, lecz może podjąć zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Odwołujący się nie pracuje, a jego źródłem utrzymania jest od 1 stycznia 2009 roku, zasiłek stały w kwocie [...] zł miesięcznie. Samorządowego Kolegium Odwoławcze uznało zatem, że organ I instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie w celu ustalenia faktycznej sytuacji rodzinnej i finansowej J. G. i na jej podstawie dokonał analizy celowości uwzględnienia jego wniosku. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniósł J. G. podnosząc w niej, że uzasadnienie decyzji jest w wielu miejscach sprzeczne z przedstawionymi dokumentami, ponadto decyzja jest antyludzka, jednostronna, sucha i antyspołeczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, gdyż przeprowadzona kontrola sądowoadministracyjna wykazała naruszenie prawa uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej. Podstawą materialnoprawną decyzji wydanych przez organy obu instancji jest ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 ze zm.). Art. 30 tej ustawy dotyczący umarzania należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej brzmi następująco: 1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. 2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. 3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Organ I instancji swoją odmowę oparł m.in. na art. 30 ust. 1 pkt 1,2,3 podając w niej, że dłużnik nie spełnia przesłanek określonych w tym artykule, ponieważ wpłaty dokonywane na konto komornika sądowego od dnia 1 lipca 2009 r. wynoszą [...] zł i są niższe od kwoty zasądzonych alimentów tj. [...] zł. Natomiast organ II instancji jako podstawę swojej decyzji wskazał art. 30 ust. 2 i 3 ww. ustawy z dnia 7 września 2007 roku. Z treści wyżej przywołanego artykułu 30 wynika, że ust. 1 daje możliwość umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej organowi właściwemu dłużnika w wysokości zależnej od długości trwania skutecznej egzekucji (przepis ten nie wymaga wniosku dłużnika), natomiast ust. 2 daje możliwość umorzenia należności- po złożeniu takiego wniosku przez dłużnika alimentacyjnego- do organu właściwego wierzyciela i po uwzględnieniu sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika. Natomiast art. 2 ust. 9 i 10 ustawy z dnia 7 września 2007 roku podaje definicje organu właściwego dłużnika i wierzyciela (i tak: organ właściwym dłużnika - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, zaś organ właściwym wierzyciela - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej) . Z akt sprawy wynika że zarówno dłużnik alimentacyjny jak i osoba uprawniona do alimentów zamieszkują w W. Zatem organ właściwy dłużnika jest taki sami i jest to Prezydent W. Niezrozumiałe jest zatem oparcie przez organ I instancji decyzji jedynie na art. 30 ust. 1 pkt 1,2,3 , bez zbadania przesłanek z ust. 2 tego artykułu. Zgodzić należy się z poglądem organu odwoławczego co do tego, iż decyzja w tej sprawie ma charakter uznania administracyjnego. Podkreślić jednak trzeba, iż możliwość wyboru określonego w przepisach rozwiązania nie zwalnia organu od konieczności wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Oznacza to, że organ jest zobowiązany w czytelny sposób, umożliwiający sądowi kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Przy wydawaniu tej decyzji organ winien zbadać jak najwszechstronniej stan faktyczny. Kontrola tego rodzaju decyzji prowadzona przez sąd sprowadza się do badania prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w szczególności z treścią art. 107 § 1 i 3 k.p.a., gdyż uznanie administracyjne nakłada na organ administracji szczególny obowiązek uzasadnienie swego stanowiska przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i logiki. Orzekając w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, organ ma obowiązek uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną tego podmiotu. Ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej, jako ocena istotnej przesłanki pozwalającej organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia, powinna przeto uwzględniać szczegółowe okoliczności konkretnej sprawy. Ocena słusznego interesu strony, którym kieruje się organ w przypadku uznania administracyjnego nie może przeto zamykać się wskazaniem możliwości podjęcia przez J. G. pracy odpowiedniej do stopnia jego niepełnosprawności. Poza tym, za zupełnie gołosłowne należy uznać zawarte w uzasadnieniu organu II instancji stwierdzenie, że organ I instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie w celu ustalenia sytuacji rodzinnej i finansowej J. G., gdy w istocie takich ustaleń brak. Przydatne natomiast wydaje się tu - ustalenie stanu zdrowia zobowiązanego i wpływu tej okoliczności na jego sytuację materialną, ustalenie szczegółowej analizy wydatków, zbadanie czy zachodzi możliwość uzyskiwania przez niego pomocy ze strony osób mu bliskich, czy też rozważenie ewentualnych możliwości dodatkowych źródeł utrzymania, których strona nie wykorzystuje, mimo potencjalnej możliwości. Istotną dla rozstrzygnięcia w kwestii umorzenia obowiązku zwrotu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest także, ocena sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego z punktu widzenia jej trwałości. Analizując treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie uwzględnia ono wyżej wymienionych wymagań. Nie spełnia ich także decyzja organu I instancji. Organy procedujące w sprawie ograniczyły się wyłącznie do przedstawienia wysokości uzyskiwanego przez skarżącego dochodu oraz możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Nie obojętnym dla oceny tego problemu w kontrolowanej sprawie jest fakt objęcia skarżącego pomocą społeczną. Brak rozważań organów, co do wskazanych powyżej kwestii nie pozwala na pozostawienie obu wydanych w sprawie decyzji w obrocie prawnym. Zakres ustaleń, jakich dokonać będzie zmuszony organ, w celu wydania prawidłowego umotywowanej decyzji o charakterze uznania administracyjnego, obliguje bowiem Sąd do skorzystania z uprawnień nadanych mocą art. 135 p.p.s.a Podsumowując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż rozstrzygnięcia obu organów nastąpiły z naruszeniem art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także art. 6, art. 7, art. 77, i art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.