I SA/Wa 1952/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...]- po rozpatrzeniu odwołania J. J. - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2016 r., sprostowaną postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2016 r., odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko –P. J.. Decyzja powyższa została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu [...] maja 2016 r. J. J. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – P. J.. Po rozpoznaniu tego wniosku, Prezydent [...] decyzją nr [...] z dnia [...] września 2016r. - sprostowaną postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2016r. - odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko –P. J.; Powodem odmowy przyznania tego świadczenia było przekroczenie kryterium dochodowego W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że zgodnie brzmieniem art. 5 ust 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.), świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ww. ustawy - jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Prezydent ustalił, iż w 2014 roku wnioskodawczyni uzyskała dochód w wysokości [...] zł, natomiast ojciec dziecka w 2014 r. nie osiągnął dochodu. W związku z powyższym miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł - co w przeliczeniu na członków rodziny (trzy osoby) - daje miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł (po uwzględnieniu postanowienia o sprostowaniu). J. J. odwołała się od powyższej decyzji - kwestionując rozstrzygnięcie organu I instancji poprzez zaniechanie uwzględniania przy ustalaniu dochodu kosztów uzyskania dochodu, a także nie uwzględnienie kosztów płaconych alimentów oraz faktu zapłaty renty na rzecz R. J. z tytułu umowy dożywocia. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2016 r. (sprostowaną postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2016 r.). W uzasadnieniu przytoczyło przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej jako "ustawa") - dotyczące zasad przyznawania świadczenia wychowawczego. Podniosło, iż świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Następnie Kolegium stwierdziło, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - w świetle wskazanych wyżej przepisów - prowadzi do wniosku, iż organ I instancji w sposób prawidłowy zastosował przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W dalszej części uzasadnienia Kolegium opisało ustalony stan faktyczny podnosząc, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż rodzina skarżącej składa się z trzech osób. Dochód jaki uzyskała rodzina w roku 2014 - zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - wyniósł [...] zł (z tytułu najmu lokalu), co po odliczeniu kosztów zasądzonych i płaconych alimentów [...] zł rocznie, daje [...] zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie i przekracza kryterium dochodowe. Dalej treść uzasadnienia brzmi następująco: "Skarbowego z dnia [...].08.2016 r., w którym podano przychód i zryczałtowany podatek należny a różnica stanowi dochód, stąd zarzut dotyczący nieuwzględniania kosztów jego uzyskania jest niezasadny. Nie było także podstaw do uwzględniania, jako obniżających ustalony dochód, wydatków związanych z realizacją stosunku obligacyjnego, w myśl którego M. J. i J.J. zobowiązali się do zapłaty na rzecz R. J. renty w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji." Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. J. podnosząc, że w złożonym oświadczeniu nie deklarowała dochodu, a tylko wpisała przychód, więc na jakiej zasadzie został ustalony jej dochód. Dodała, iż także Urząd Skarbowy w wydanym zaświadczeniu nie odnosi się do dochodu tylko przychodu. Stwierdziła też, że w jej przypadku przychód minus zryczałtowany podatek należny, nie stanowi dochodu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej J. J. oświadczyła, iż nie rozlicza się na zasadach ogólnych, tylko odprowadza podatek zryczałtowany w wysokości 8,5 % od przychodu wskazanego w umowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2016 r. poz. 1066 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r. (sprostowaną postanowieniem nr z dnia [...] września 2016 r.), odmawiającą przyznania J. J. świadczenia wychowawczego na dziecko – P. J.. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016.r, poz.195 ze zm.), dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W przedmiotowej sprawie wniosek złożyła matka dziecka. Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy - w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie mowa o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. W niniejszej sprawie skarżąca posiada jedno dziecko – P. J.. Wniosek o ustalenie prawa do przyznania świadczenia skarżąca złożyła w dniu [...] maja 2016 r. W myśl art. 48 ust. 1 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. od [...] kwietnia 2016r.) i kończy się dnia [...] września 2017r. Zgodnie zaś z ust. 2 tego artykułu w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014 r. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Z art. 2 pkt 1 ustawy wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r. poz. 114 ze zm.) przez dochód należy rozumieć - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Należy zauważyć, iż stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Natomiast dochód rodziny oznacza dochód wszystkich członków rodziny (art. 3 pkt 4 tej ustawy). Z kolei przez rodzinę na gruncie ww. ustawy, rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia (...). Mając powyższe regulacje na uwadze, Sąd stwierdził, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły dochód rodziny skarżącej. Organy orzekające w sprawie ustaliły, że dochód rodziny w 2014 roku wyniósł kwotę [...] zł (z tytułu najmu lokalu) - związku z powyższym miesięczny dochód rodziny wyniósł kwotę [...] zł. W przeliczeniu zaś na członków rodziny (trzy osoby) miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł kwotę [...] zł. Jednakże, jak już Sąd wskazał - w niniejszej sprawie przez dochód należy rozumieć - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Skarżąca w dniu [...] sierpnia 2016 r. złożyła oświadczenie, w którym zadeklarowała uzyskany przychód z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu (po odliczeniu należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne) w wysokości [...] zł. Ponadto w aktach sprawy znajdują się jeszcze trzy zaświadczenia o uzyskanym dochodzie w 2014 r.: 1) z [...] sierpnia 2016 r. wystawione przez pracownika Wydziału Spraw Społecznych i Świadczeń dla Dzielnicy [...], z którego wynika: - dochód roczny rodziny po odliczeniu zobowiązań - [...]zł, - miesięczny dochód rodziny - [...] zł, - miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - [...] zł, 2) z [...] września 2016 r. wystawione przez pracownika Wydziału Spraw Społecznych i Świadczeń dla Dzielnicy [...], z którego wynika: - dochód roczny rodziny po odliczeniu zobowiązań - [...] zł, - miesięczny dochód rodziny - [...] zł, - miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - [...] zł, 3) z [...] sierpnia 2016 r. wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], z którego wynika: - przychody ogółem - [...] zł, - zryczałtowany podatek należny - [...] zł. Tak więc dwa pierwsze zaświadczenia zawierają różne kwoty wysokości rocznego dochodu rodziny, natomiast trzecie nie wskazuje dochodu a tylko przychód. Tymczasem - jak należy wnioskować z niekompletnego uzasadnienia organu II instancji - miesięczny dochód na członka rodziny został obliczony w następujący sposób: od kwoty rocznego przychodu [...] zł odjęto zryczałtowany podatek [...] zł - co dało [...] zł, następnie odjęto alimenty w wysokości [...] zł - co dało [...] zł rocznego dochodu rodziny. Kwotę tę podzielono przez 12 miesięcy i otrzymano miesięczny dochód rodziny w wysokości [...] zł, który podzielono przez 3 osoby - co dało miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w wysokości [...] zł. Zatem Kolegium uznało, że różnica między przychodem z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu i zryczałtowanym podatkiem stanowi dochód. Jest to jednak rozumowanie nieprawidłowe, gdyż nie zwróciło uwagi na fakt, iż skarżąca nie uzyskała dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, a uzyskała jedynie dochód z działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej - z tytułu najmu lokalu. W związku z tym ma zastosowanie art. 3 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który zupełnie inaczej definiuje pojęcie dochodu - jest to deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Wobec powyższego rozpoznając ponownie sprawę Kolegium weźmie pod uwagę powyższe ustalenia Sądu i w sposób prawidłowy ustali wysokość miesięcznego dochodu na członka rodziny skarżącej. Ustali, jaki J. J. uzyskała dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, a następnie zastosuje ww. przepis i obliczy miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. Sąd uchylił tylko decyzję organu II instancji, gdyż ustalenie wysokości dochodu skarżącej jest możliwe w ramach prawidłowo przeprowadzonego - stosownie do treści art. 136 k.p.a. - postępowania wyjaśniającego w toku postępowania odwoławczego, a także w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określoną w art. 15 k.p.a. Istota tego postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu drugiej instancji jest więc takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu pierwszej instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma tylko charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji. Sąd wziął też pod uwagę fakt, że jest to sprawa z pomocy społecznej, a więc upływ czasu jest dla skarżącej bardzo istotny. Dopiero gdyby okazało się, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga jednak uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części - wówczas organ odwoławczy może uchylić decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania w trybie art. 138 § 2 k.p.a. - wskazując, jakie okoliczności organ ten winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jednocześnie Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo nie uwzględniły - jako odliczenia od dochodu rodziny - wysokości renty z tytułu umowy dożywocia płaconej przez małżonków J. na rzecz R. J.. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.