I SA/Wa 1952/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 maja 2022 r. nr KOC/1043/Sw/22 w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 2 lutego 2022 r. nr UD-l-ZZ_SW-000092/02/2022 i umarza w tym zakresie postępowanie administracyjne Zaskarżoną decyzją KOC/1043/Sw/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. 2018 r. poz. 570) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy nr UD-l-ZZ_SW-000092/02/2022 z dnia 2 lutego 2022 r. o uznaniu świadczenia wychowawczego za sierpień 2021r. za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. Organ podał, że zainteresowany M. K. (dalej jako skarżący) uzyskał prawo do świadczenia wychowawczego na córkę M. K. na mocy informacji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 7 maja 2021 r. nr UD-I-8250.1-014421/05/2021 na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Następnie na podstawie informacji uzyskanej od żony skarżącego organ ustalił, że skarżący wyprowadził się z lokalu przy ul. [....] w W., w którym mieszkał dotychczas z dzieckiem i z małżonką A. K. Z akt wynika, że matka dziecka zgłosiła tę okoliczność 30 sierpnia 2021r, po czym w dniu 6 października 2021 r. Prezydent m. st. Warszawy wydał decyzję nr UD-I-8250.11564.202l.LDA(12), na mocy której uchylił przyznane skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego, a SKO decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r. nr KC)C/6901/Sw/21 utrzymało tę decyzję w mocy. Następnie zostało wszczęte postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, wypłaconych stronie w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. Finalnie organ stwierdził, że prawo do świadczenia wychowawczego nie przysługiwało skarżącemu od 1 sierpnia 2021 r., skoro przestał mieszkać z córką pod koniec lipca 2021 r. Świadczenia pobrane za sierpień 2021 r. w wysokości 500 zł uznał zatem za świadczenia nienależnie pobrane. Jeśli chodzi o podstawę prawną organ podał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm., dalej zwana "u.p.p.w.d./ustawa") osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, a art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Jak podał organ, stosownie do powyższego, nałożenie obowiązku zwrotu świadczenia musi być poprzedzone ustaleniem, że osoba, która pobrała świadczenie, nie miała do tego prawa na mocy przepisów ustawy. Dalej organ wyjaśnił, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje w myśl art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. (...) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a gdyż zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Skarżący zakwestionował ustalenia organu, zarzucił, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony podczas jego pobytu w pracy, jednak SKO uznało, że powyższe nie ma znaczenia w sprawie jak i to, że żadnych istotnych okoliczności dla sprawy nie wnoszą zdjęcia i rachunki załączone przez skarżącego do odwołania; wg SKO dowodzą one jedynie zawarcia umów przewozu i umowy na dostawę jedzenia do ww. wspólnego mieszkania. Jak podał organ, z faktu, że 3 i 5 sierpnia 2021 r. skarżący korzystał z usług przewozowych czy kulinarnych nie wynika adres jego zamieszkania. To samo organ przyjął co do tego, że skarżący odebrał samochód od mechanika i odstawił go – jak twierdzi – pod budynek mieszkalny przy ul. [...]. Odnośnie do prawidłowości doręczeń, to wg SKO oczywistym jest, że organ administracji wysyła korespondencję na adres znany mu z akt postępowania a przy tym zwrotne potwierdzenia odbioru wskazują, że ani razu nie udało się zastać skarżącego pod wskazanym adresem – gdyż adresowane do niego przesyłki były za każdym razem odbierane na poczcie. W skardze na ww. decyzję SKO skarżący zarzucił temu organowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji polegający na przyjęciu, iż jedynym w zasadzie dowodem na fakt wyprowadzenia się skarżącego z mieszkania pod koniec lipca 2021 roku jest wywiad środowiskowy przeprowadzony pod jego nieobecność oraz oświadczenia złożone przez pozostająca w trakcie rozwodu żonę A. K. Zarzucił też naruszenie art. 7 kpa poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywatela. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podał między innymi, że odbiór korespondencji na poczcie w żaden sposób nie potwierdza, że skarżący nie mieszkał pod podawanym adresem, co więcej odbiór korespondencji w jego ocenie potwierdza, iż był to jego ośrodek życiowy. Zarzucił, że nie można uznać, że skoro listonosz nie doręczył korespondencji osobiście, to adresat nie mieszka pod wskazanym adresem. Gdyby tak miało być, żona skarżącego winna dokonać zwrotu korespondencji do nadawcy z taką właśnie adnotacją, lub zakomunikować to listonoszowi, który pracuje w godzinach porannych i wczesnopopołudniowych, a zatem w przypadku osoby pracującej zawodowo nie ma właściwie możliwości by otrzymywać (odbierać) korespondencję bezpośrednio. Podał też, że istnieją częste problemy z doręczaniem poczty, zwłaszcza w okresie pandemii, gdzie listonosze ograniczali do minimum kontakt z adresatami i zazwyczaj tylko umieszczali awizację w skrzynkach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie z powodów formalnych. Niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze Sąd uznał, że decyzja określająca dane świadczenie wychowawcze jako świadczenie nienależnie pobrane jest immanentnie związana z decyzją uchylającą prawo do ww. świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, decyzja uchylająca skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego zapadła w I instancji 6 października 2021 r. - na skutek dokonanego 30 sierpnia 2021 r. zawiadomienia żony skarżącego o jego niezamieszkiwaniu wraz z córką, przy czym postępowanie wyjaśniające w tym zakresie zostało zainicjowane dopiero we wrześniu 2021 r. Ponieważ decyzją z 6 października 2021 r. utrzymaną w mocy decyzją SKO z dnia 22 grudnia 2021 r. uchylono przyznane skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego bez podania daty, od której owo uchylenie wywołuje skutki, to nie może ona obejmować okresu sprzed daty jej wydania, a więc działać wstecz - zwłaszcza, że jak wynika z jej uzasadnienia, samo postępowanie w tym zakresie zostało wszczęte dopiero we wrześniu 2021r. na skutek zawiadomienia dokonanego już po okresie dotyczącym świadczenia wychowawczego za sierpień 2021 r. Stąd uznanie świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane w okresie od 1 sierpnia do 31 sierpnia 2021 r. oparte na decyzji uchylającej to prawo w okresie późniejszym bez sprecyzowania, jaki okres czasu decyzja ta obejmuje, a więc z jaką datą nastąpiło uchylenie prawa do ww. świadczenia wychowawczego – nie znajduje uzasadnienia. Wg przywołanego przez SKO art. 25 ust. 2 pkt. 6 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z akt nie wynika aby w sierpniu 2021 r. skarżący nie miał prawa do ww. świadczenia. Przeciwnie, prawo to przysługiwało skarżącemu i zostało formalnie uchylone w październiku 2021 r. a decyzja w tym zakresie stała się ostateczna dopiero w grudniu 2021 r. Ponadto nie można przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów nie dających się pogodzić z ratio legi ustawy. Celem tego świadczenia jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczania środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowaniem. Skoro świadczenie wychowawcze jest wypłacane na potrzeby dziecka, to przy ustalaniu, że zostało ono nienależnie pobrane należy wykazać, że rodzic dziecka, któremu świadczenie przyznano, nie wykorzystał go na potrzeby dziecka, co w kontrolowanej sprawie nie nastąpiło; a to - w świetle orzecznictwa - oznacza brak podstaw do żądania zwrotu świadczenia skonsumowanego na potrzeby dziecka. Skutkowało to uchyleniem decyzji obu instancji i umorzeniem postępowania administracyjnego w zakresie świadczenia wychowawczego należnego za sierpień 2021 r. (art. 145 § 3 ppsa).