I SA/Wa 1954/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi J. O., Z. S. i W. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. O., Z. S. i W. S. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2016 r., nr [...], o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej [...], obecnie stanowiącego część działki ewidencyjnej [...]. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. O., Z. S. i W. S. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania W. S. poinformował Sąd, że posiada informacje, że uczestniczka postępowania B. M. zmarła w 2015 r. Pismem z [...] kwietnia 2019 r. Sąd zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego [...] o nadesłanie odpisu skróconego aktu zgonu B. M. Pismem z [...] kwietnia 2019 r. Urząd Stanu Cywilnego [...] nadesłał odpis skrócony aktu zgonu B. M., z którego wynika, że zmarła ona [...] października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi opisanymi w art. 156 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), zwanej dalej "kpa", prowadzącymi do jego nieważności. Kierując się powyższą regułą Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] są obciążone tego rodzaju wadą. Jak bowiem wynika z przedłożonego do akt sprawy odpisu skróconego aktu zgonu B. M. zmarła ona [...] października 2015 r. (k. 63 akt sądowych). Osoba ta była uczestnikiem postępowania prowadzonego i zakończonego zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciem i zmarła w toku prowadzonego postępowania administracyjnego - przed wydaniem decyzji pierwszej i drugiej instancji. Oznacza to, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały skierowane do osoby, która nie mogła mieć w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym statusu strony w rozumieniu art. 28 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera wprawdzie przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednakże, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym, dominuje pogląd, który w pełni podziela sąd w składzie orzekającym, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, z 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12 Lex nr 1452172). Jest to bowiem uchybienie procesowe, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W postępowaniu administracyjnym musi bowiem istnieć nie tylko organ administracji mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ten orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tę z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia, co wynika z art. 8 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1025). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci osoby fizycznej. W konsekwencji, wygasa także, z chwilą jej śmierci, przysługujący osobie fizycznej status strony w rozumieniu art. 28 kpa. Nie ulega zatem wątpliwości, że uczestniczka postępowania administracyjnego B. M., jako osoba nieżyjąca (a więc niemająca zdolności prawnej), nie mogła być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Z tego powodu, w stosunku do niej nie można było prowadzić postępowania (w tym postępowania odwoławczego), ani skierować wydanych w nim rozstrzygnięć. Skoro zaś do takiej sytuacji doszło, to należy stwierdzić, że decyzje wydane zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji obarczone są od ich wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Powyższe skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając zaś na względzie, że zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzające ją rozstrzygnięcie, podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż z uwagi na stwierdzoną wadę nieważności, byłoby to przedwczesne. Ponownie rozpatrując sprawę w miejsce dotychczasowej strony organ wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa), którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy skierować wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy.