I SA/Wa 1956/16

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 31 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnego K. K. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. K. i H. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1956/16 oddalił skargę A. K. i H. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Postanowieniem z dnia 6 października 2017 r. przyznano A. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Na pełnomocnika skarżącego wyznaczony został radca prawny P. T. Następnie w dniu 16 marca 2018 r. do Sądu wpłynęło pismo [...] w Warszawie z dnia 13 marca 2018 r., którym wyznaczono dla A. K. kolejnego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego K. K. W dniu 24 kwietnia 2018 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna od w/w wyroku z dnia 5 kwietnia 2017 r. sporządzona przez radcę prawnego K. K. Pełnomocnik wniósł jednocześnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2018 r. Sąd odrzucił w/w skargę kasacyjną jako wniesioną po terminie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniesione przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącego zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. Wnosząc zażalenie wyznaczony z urzędu pełnomocnik wystąpił o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. W dniu 11 października 2018 r. do Sądu wpłynęło pismo [...] w Warszawie informujące, że pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu K. K. zostało cofnięte z powodu zaprzestania wykonywania zawodu radcy prawnego. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z brzmienia powołanego przepisu wynika, że prawo do wynagrodzenia powstaje z chwilą wyznaczenia pełnomocnika oraz że stosowne wynagrodzenie wyznaczony z urzędu pełnomocnik powinien otrzymać za czynności dokonane w charakterze wyznaczonego pełnomocnika, a więc od wyznaczenia do zakończenia występowania w danej sprawie. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje w niniejszej sprawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715 ze zm.), które weszło w życie w dniu 2 listopada 2016 r. W myśl § 2 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl § 3 rozporządzenia, zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do treści § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. W rozpoznawanej sprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 5 kwietnia 2017 r. oraz zażalenia na postanowienie z dnia 12 czerwca 2018 r. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b powołanego rozporządzenia, opłata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stosownie natomiast do treści § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d tego rozporządzenia, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi opłata w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. Zdaniem starszego referendarza sądowego w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wnioskowanego wynagrodzenia. Zauważyć trzeba, że przy przyznawaniu opłaty za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa procesowego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93). W orzecznictwie wskazuje się również, że udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc oraz że nie ma obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt I OZ 648/15). W szczególności nie uzasadniają przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej czynności ustanowionego z urzędu pełnomocnika, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga kasacyjna - jako wniesiona z uchybieniem terminu - została odrzucona przez Sąd postanowieniem z dnia 12 czerwca 2018 r. Zażalenie na to postanowienie zostało natomiast oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny - jako bezzasadne - postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. Trudno zatem uznać, że podjęte przez pełnomocnika działania stanowiły faktycznie udzieloną pomoc prawną. Wskazane środki odwoławcze nie wywołały żadnych skutków. Nie można więc przyjąć, że udzielona pomoc miała charakter efektywny. Pomoc ta nie zapewniła ochrony sytuacji prawnej skarżącego. Zauważyć trzeba, że pełnomocnik procesowy, dokonując określonej czynności procesowej odpowiada zarówno za treść pisma, jak i za zachowanie warunków formalnych. W rozpoznawanej sprawie - jak wyżej wskazano - sporządzona przez pełnomocnika skarga kasacyjna, z uwagi na złożenie jej po terminie, została odrzucona. Wniesione zaś przez pełnomocnika zażalenie nie zostało uwzględnione. W tej sytuacji stwierdzić trzeba, że wniosek o przyznanie wynagrodzenia jest bezzasadny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Trudno bowiem uznać, że pełnomocnik udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej, za którą należy się stosowne wynagrodzenie. Jak wskazano wynagrodzenie nie przysługuje za każdą dokonaną czynność. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod względem jakości świadczonych w ramach pomocy prawnej usług. Innymi słowy wynagrodzenie przysługuje jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. W niniejszej sprawie podjęte przez pełnomocnika czynności tak rozumianej pomocy prawnej nie stanowiły. Mając powyższe na uwadze w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.