I SA/Wa 1958/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Anna Lech /spr./ Asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję nr [...] Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2004 r; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. D kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...] odmawiającą przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego położonego w W. przy ul. [...] oznaczonej "[...], o powierzchni [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujący stan sprawy: Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. podjętą na podstawie art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.) odmówił przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego położonego w W. przy ul. [...] ozn. "[...], o powierzchni [...]. Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik spadkobiercy byłego właściciela gruntu, wnosząc o jej uchylenie. Rozpoznając odwołanie Wojewoda [...] wskazał, że nieruchomość położona przy ul. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 7 ust. 1 powołanego dekretu dotychczasowi właściciele gruntu lub ich następcy prawni, będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące, mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę złożyć wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Organ odwoławczy zaznaczył, że na mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. przedmiotowa nieruchomość przeszła z dniem 31 marca 1947 r. na własność Gminy W. , a zatem termin do złożenia wniosku upływał w dniu 30 września 1947 r. Z akt sprawy wynika, że była właścicielka hipoteczna wystąpiła w dniu 26 listopada 1947 r. i 10 grudnia 1947 r. o przywrócenie terminu do złożenia powyższego wniosku. Prezydent W. rozpatrując te wnioski orzeczeniami administracyjnymi z dnia [...] lutego 1949 r., i [...] z lipca 1949 r. odmówił przywrócenia terminu. Z kolei w dniu 26 marca 2001 r. z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpił J. D. - spadkobierca byłej właścicielki. Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Prezydent W. odmówił nabycia prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości z uwagi na to, że wniosek złożony został po upływie terminu ustalonego w art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda [...] zaznaczył, że obowiązujący wcześniej art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., nr 30, poz. 127 ze zm.), a obecnie art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stworzył możliwość zwrotu poprzednim właścicielom nieruchomości zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20 oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych, jeżeli złożą stosowny wniosek w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. Zdaniem organu z literalnego brzmienia powołanego art. 214 wynika, że wniosek J. D. nie spełniał kryteriów przewidzianych w tym przepisie, ponieważ złożony został w dniu 26 marca 2001 r., tj. z uchybieniem terminu mającego charakter prekluzyjny, a więc niepodlegający przywróceniu. Wojewoda [...] i podniósł ponadto, że zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2000 r., sygn. akt SA 1036/99 uchybienie terminowi, który ogranicza w czasie dochodzenie przed powołanym do tego organem praw podmiotowych, powoduje wygaśnięcie tego prawa. Do jego przywrócenia nie jest uprawniony, ani orzekający w sprawie organ, ani sąd. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. D. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279) poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi możliwość przyznania na rzecz wnioskodawcy prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na podstawie tego przepisu oraz naruszenie art. 7 i 77 kpa, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności okoliczności czy objęcie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oznaczonej jako "[...]" przez Gminę W. odbyło się zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 17 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. R.P. nr 16, poz. 112) oraz okoliczności, czy i kiedy H. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej przedmiotowej nieruchomości. W obszernym uzasadnieniu przedstawiono argumenty potwierdzające zasadność podniesionych zarzutów. Wskazano między innymi, że w postępowaniu przed organami obu instancji pominięto możliwość nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. i w tym zakresie nie dokonano istotnych dla sprawy ustaleń. Zaznaczono również, że w aktach sprawy nie ma wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej, choć – zdaniem skarżącego - zgodnie z normami prawa administracyjnego taki wniosek powinien zostać złożony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Wskazano, że z pisma Wydziału Skarbu Państwa i Przekształceń Własnościowych [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia 7 czerwca 2004 r. wynika, że wniosek w stosunku do przedmiotowej nieruchomości został złożony przez H. G. Podniesiono, że organy orzekające nie poczyniły jakichkolwiek ustaleń na okoliczność terminu złożenia tego wniosku. Podkreślono ponadto, że w toku postępowania nie dokonano ustaleń czy przeprowadzone zostały wszystkie czynności przewidziane w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy dające podstawę do skutecznego objęcia w posiadanie nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie sądu skarga, choć nie ze wszystkich powodów podniesionych przez skarżącego, jest uzasadniona, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2004 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji publicznej zobowiązany jest również do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Musi ponadto uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmawiając J. D. przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego położonego w W. przy ul. [...] skupiły się na ocenie, czy wniosek spadkobiercy byłej właścicielki przedmiotowej nieruchomości objętej działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279) spełnia przesłanki określone w art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.), tj. czy wniesiony został w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. Jednocześnie przyjęto, że byłą właścicielką tej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] była H. z P. G.. W uzasadnieniu decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2004 r. wskazano, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] października 2003 r.[...], w dziale II wykazu hipotecznego księgi nieruchomości wpisem przez zastrzeżenie ujawniona jest H. z P. G. – ze spadku po W. P. na wniosek z dnia 30 listopada 1946 r. Zaznaczono również, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego W. z dnia [...] listopada 1993 r., sygn. akt [...] spadek po H. G. na podstawie testamentu nabyła w całości H. D.. Z kolei prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] września 2000 r., sygn. akt [...] spadek po H. D. nabył w całości jej syn J. D., który wnioskiem z dnia 26 marca 2001 r. wystąpił o zwrot gruntu nieruchomości zabudowanej, położonej w W. przy ul. [...] ozn. "[...]". Wniosek ten potraktowany został jako żądanie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Organ obu instancji uznały zatem, że spadkobiercą poprzedniego właściciela przedmiotowej nieruchomości jest jedynie J. D.. Wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż właścicielem nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] był zmarły dnia [...] kwietnia 1939 r. W. P. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych wypisu aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1939 r. wynika natomiast, że "jedynymi spadkobiercami W. P. z prawa były jego dzieci –S. P. i H. G., zaś jego żonie – E. P. przysługiwało prawo dożywotniego użytkowania na 1/3 części stosownie do art. 232 Kodeksu Cywilnego Polskiego". Spadek po W. P. obejmował szereg nieruchomości położonych w W. i okolicy. Mocą wskazanego aktu notarialnego S. P. upoważniony został jednocześnie do zarządu określoną częścią majątku, w tym m.in. do zarządu "domem przy ulicy [...]". W świetle powyższego stwierdzić należy, że możliwym jest, iż J. D. nie jest jedynym następcą prawnym poprzedniego właściciela nieruchomości położonej w W. przy ul.[...]. Zwłaszcza, że w aktach sprawy nie ma postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. P., z analizy dokumentów wynika zaś, iż o zwrot m.in. nieruchomości położonej przy ul. [...] lub ustalenie odszkodowania występowała J. P. – żona S. P., a następnie Z. P., która twierdziła, że jest spadkobierczynią J.P. Wyjaśnienie niniejszej kwestii (ustalenie kręgu następców prawnych byłego właściciela nieruchomości) jest – zdaniem sądu - konieczne, bowiem w postępowaniu administracyjnym powinny brać udział wszystkie strony danego postępowania. Naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu stanowi natomiast przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Dodatkowo podnieść należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zostało należycie wyjaśnione - co podniesiono m.in. w złożonej skardze – czy istotnie wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, wniesiony został przez H. G. po terminie, czyli po dniu 30 września 1947 r. Zwłaszcza, że w aktach administracyjnych sprawy przedmiotowego wniosku nie ma, nie ma też jakiejkolwiek wzmianki wskazującej kiedy dokładnie został on złożony. O tym, że wniosek został złożony świadczyć może pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. Wydział Skarbu Państwa i Przekształceń Własnościowych z dnia 7 czerwca 2004 r. w którym wskazano, że w rejestrze wpływu wniosków dekretowych znajduje się zapis dotyczący złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ul.[...], oznaczonego numerem hipotecznym [...] przez H. G.. W piśmie tym nie wskazano jednakże daty złożenia tego wniosku. Stwierdzić więc należy, że organy obu instancji nie przeprowadziły należycie postępowania wyjaśniającego dotyczącego ustalenia daty złożenia przez H. G. wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w W. Zaznaczyć ponadto trzeba, że w aktach administracyjnych sprawy przekazanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie znajduje się wniosek dotyczący nieruchomości położonej przy ul.[...], opatrzony datą 26 listopada 1947 r., w którym H. G. zwróciła się z prośbą "o przydzielenie innego terenu, który stanowiłby równowartość pod każdym względem gruntu zajętego przez Zarząd Miejski w W." oraz "o przywrócenie terminu do złożenia niniejszego wniosku". Przedmiotowy wniosek wpłynął do Zarządu Miejskiego w W. w dniu 10 grudnia 1947 r. Potraktowany on został jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej i orzeczeniem administracyjnym Prezydenta W. z dnia [...] lutego 1949 r. załatwiony został odmownie. W aktach nie ma natomiast wniosku opatrzonego datą 10 grudnia 1947 r., który załatwiony został odmownie orzeczeniem administracyjnym Prezydenta W. z lipca 1947 r. W świetle powyższego stwierdzić należy, że organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.