I SA/Wa 1958/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Mirosław Gdesz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. D. wynagrodzenie w wysokości 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] odmawiającej Z. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – S. S., ustalonej w decyzjach: z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] i z dnia [...] października 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż Z. S. zwrócił się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. S., urodzonego [...] sierpnia 2002 r. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. odmówił Z. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. S., ustalonej w ww. decyzjach. Na skutek odwołania, SKO w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, z uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] odmówił Z. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej S. S. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że zainteresowany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest właścicielem domu jednorodzinnego w [...] i jest osobą niepracującą. Ponadto Z. S. jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a ten rodzaj niepełnosprawności – zdaniem Prezydenta – nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej. W ocenie organu I instancji nie można dokonać umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż sytuacja dłużnika nie jest szczególna. Od powyższej decyzji Z. S. wniósł odwołanie, w którym wskazał, że nie ma możliwości spłaty zaległości. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i poszukującą pracy. Ponadto, nie może sprzedać domu, aby spłacić należności, ponieważ nie miałby gdzie mieszkać. Natomiast ofert zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej nie otrzymuje. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji lub jej zmianę i umorzenie należności, o których mowa w zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., stwierdziło, że odwołujący się powinien mieć świadomość ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych. Ponieważ zainteresowany nie wywiązywał się z nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, nabyło ono uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych. Fakt wypłaty przez Państwo tych świadczeń nie zwalnia osoby zobowiązanej do płacenia alimentów z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Dłużnik powinien mieć świadomość, iż nie wywiązywanie się przez niego z obowiązku alimentacyjnego będzie skutkować powstaniem i narastaniem zadłużenia, które stosownie do treści art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podlega zwrotowi. Z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Mając powyższe na względzie Kolegium zaakcentowało, że korzystanie z uprawnień, jakie daje dłużnikom alimentacyjnym wspomniany wyżej art. 30 ust. 2, powinno być umiarkowane i dotyczyć sytuacji skrajnie trudnych, gdzie splata zaległości pozbawia dłużnika i jego rodzinę środków do należytej egzystencji. Umorzenie długu alimentacyjnego nie może być formą zdjęcia odpowiedzialności dłużnika za byt materialny swoich dzieci. Fakt powstania zadłużenia jest faktem obiektywnym, wynikającym z nie wywiązywania się dłużnika z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka. Wobec powyższego Kolegium wskazało, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż Z. S. jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje we własnym domu jednorodzinnym w miejscowości K. oraz że zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Decyzją Wójta Gminy S. przyznany został zainteresowanemu zasiłek stały w wysokości [...] zł na okres od 1 marca 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. Ponadto z Gminy S. otrzymuje inną pomoc materialną w formie zasiłku okresowego, czy też celowego. W aktach sprawy brakuje dowodów na aktywność Z. S. w poszukiwaniu pracy adekwatnej do jego stanu zdrowia. Brak również dowodów na aktywność zainteresowanego w dążeniu do zaspokajania potrzeb życiowych swojego syna. Nie wskazuje tych dowodów również sam zainteresowany w odwołaniu od decyzji. Wobec powyższego Kolegium stanowisko organu I instancji uznało za prawidłowe, akcentując, iż dłużnik powinien pamiętać również, że osoby, na rzecz których jest zobowiązany do alimentacji, są jego rodziną i nie może w swoisty sposób zrzec się tego obowiązku na rzecz innych osób czy też Państwa. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. wniósł Z. S. wskazując, iż jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jego życie jest jedynie wegetacją z uwagi na drugi stopień niepełnosprawności. Podniósł, że decyzje obu instancji oparte są na błędnych i fałszywych ustaleniach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 6 listopada 2013 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu w uzupełnieniu skargi zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organy obu instancji dokładnej i wnikliwej analizy sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej skarżącego, a w szczególności nie ustalenie wydatków jakie ponosi skarżący; 2. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organy obu instancji ustaleń dotyczących powstania skutków wydania negatywnej decyzji, w związku z koniecznością spłaty należności alimentacyjnych; 3. naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnie i uznanie, że ciężka sytuacja materialna zobowiązanego, powstała niezależnie od niego, nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. W uzasadnieniu podniósł, iż organ I instancji wskazał, że "umorzenia należności nie uzasadnia ciężka sytuacja finansowa, brak stałej pracy i niewielkie dochody". Następnie organ wskazywał, że zła kondycja finansowa jest cechą większości zobowiązanych, umorzenie należności z tej przyczyny czyniłoby martwą regulację o obowiązku zwrotu należności. Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego podniósł błędną wykładnię art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokonaną przez Prezydenta Miasta C. Zgodnie z tym przepisem umorzenie powinno następować w sytuacjach, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych spłacić należności, a nieumorzenie należności spowodować mogłoby nieodwracalne negatywne skutki dla zobowiązanego. Wskazany przez Prezydenta fakt posiadania przez zobowiązanego domu i możliwości jego sprzedania i tym samym uzyskania środków na spłatę należności w niniejszej sprawie jest nieprzemyślany, gdyż prowadzić będzie do korzystania z pomocy Państwa i zamieszkania w noclegowniach, schroniskach lub innego typu ośrodkach przeznaczonych do pomocy ludziom bezdomnym. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organy obu instancji powinny dążyć do ustalenia, z jakich względów zobowiązany nie płacił ciążących na nim alimentów. W niniejszej sprawie organy nie przeprowadziły tego typu wyjaśnień. Niewątpliwie w sprawie o umorzenie ważne jest ustalenie przyczyn braku opłacania alimentów. W niniejszej sprawie organy nie ustaliły czy skarżący jest w stanie ponieść ciężar zapłaty zaległych alimentów. Nie ustaliły wydatków, które zobowiązany jest ponosić, które są konieczne dla jego codziennej egzystencji. Skarżący jak każdy człowiek musi jeść, musi się ubierać, potrzebuje opału, prądu, wody. W sytuacji, gdy organy wskazują na to, że skarżący jest schorowany, powinny ustalić, czy choroby nie generują dodatkowych kosztów utrzymania np. koszty leków, lekarzy, odpowiedniej diety itp. Powyższych ustaleń organy nie dokonały, a niewątpliwie mają one znaczenie ze względu na konieczność ustalenia sytuacji materialnej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną." Decyzja podejmowana na gruncie art. 30 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter uznaniowy (zob. np. wyrok NSA z dnia 21.06.2011 r., I OSK 1794/10, LEX nr 1082675). Oznacza to, że powinnością organu orzekającego na podstawie tego przepisu jest zachowanie wymogu prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięcia, zawierającego wszystkie konieczne elementy. Uzasadnienie w takim przypadku musi być przekonujące i uwzględniać wszystkie istotne fakty, zebrane i ocenione przy zachowaniu wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stan faktyczny sprawy ma w tym przypadku istotne znaczenie. Z uzasadnienia decyzji musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy, w tym te podnoszone przez stronę zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Powyższych wymogów zaskarżona decyzja nie spełnia. Aspekty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie zostały bowiem dostatecznie wyjaśnione i ocenione. Z cytowanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie organu w zakresie możliwości umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego musi uwzględniać sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Organ powinien więc ocenić nie tylko to, jakie przychody osiąga dłużnik alimentacyjny i z czego wynika jego obowiązek alimentacyjny, a w konsekwencji należyta dbałość o wywiązywanie się z niego – jak uczynił to organ II instancji – ale również realne możliwości spłaty zadłużenia, mając na uwadze jego wysokość, koszty utrzymania (w tym wywołane sytuacją zdrowotną) oraz potencjał dłużnika do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego w jego konkretnej sytuacji rodzinnej, w tym zdrowotnej, z uwzględnieniem przyczyn, które ową sytuację obecnie kształtują. Tymczasem organy obydwu instancji poza wymienieniem decyzji – których treści akta sprawy nie zawierają, a z których wynika obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (SKO stwierdza nawet, że są to należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej) – nie podają łącznej wysokości zadłużenia skarżącego. Informacja taka ma bez wątpienia wpływ na możliwość spłaty zadłużenia oraz wielkość ewentualnego umorzenia (w całości lub w części, jak stanowi przepis). Za kompletnie nieracjonalną należy uznać sugestię organu I instancji, aby skarżący sprzedał dom, w którym mieszka, w celu spłaty zadłużenia. Bez wątpienia spełnienie w ten sposób jednej powinności publicznoprawnej skarżącego nie dość, że nie uwolniłoby organów publicznych od pomocy skarżącemu w przyszłości, otwierając nowe "przyczyny", czy "pola" takiej pomocy, to jeszcze osłabiłoby jego możliwości wywiązania się z obowiązków alimentacyjnych. Należy zatem ustalić przyczyny niepełnosprawności skarżącego oraz jej wpływ na możliwości zarobkowe (w tym na zaprzestanie przez skarżącego działalności gospodarczej w 2009 r., jak sam podaje). Dotychczas bowiem twierdzenia organów, że skarżący uchyla się od podjęcia zatrudnienia, nie znajdują żadnego potwierdzenia dowodowego i pozostają w sprzeczności z zaświadczeniem Powiatowego Urzędu Pracy w M. z dnia [...] czerwca 2013 r., znajdującym się w aktach sprawy. Samo zaświadczenie stwierdzające brak propozycji pracy i przekwalifikowania nie wyklucza co prawda braku aktywności skarżącego w tym zakresie (jeśli jego stan zdrowia nie stoi temu na przeszkodzie), ale powinno to znaleźć potwierdzenie w materiale dowodowym. W przeciwnym razie w ocenie sytuacji skarżącego organy nie powinny posługiwać się tego typu argumentem. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Najpełniej sytuację skarżącego powinien opisywać wywiad alimentacyjny, który, wprawdzie nie na użytek tej sprawy, ale powinien zostać sporządzony w trybie art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W aktach znajduje się natomiast jedynie karta informacyjna sporządzona na podstawie wywiadu. Jeśli dowód w postaci wywiadu alimentacyjnego okaże się niemożliwy lub nie do końca przydatny, to odpowiednie informacje można uzyskać w drodze dowodu z przesłuchania strony (art. 86 k.p.a.). Dotyczy to także kosztów utrzymania skarżącego, których karta informacyjna w ogóle nie podaje. Jeśli natomiast potwierdziłoby się stanowisko skarżącego, że jego potencjalne możliwości (w tym stan zdrowia) nie pozwalają na uzyskiwanie dochodów w drodze własnej aktywności i musi on korzystać ze stałego wsparcia z pomocy społecznej, to organ rozważy, czy obowiązek spłaty zadłużenia z tytuły wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych (w całości lub w części) nie zniweczy celu pomocy ze środków publicznych, jaka powinna być udzielana skarżącemu w ramach pomocy społecznej. Mając więc na uwadze, że dotychczasowe postępowanie dowodowe i ocena jego wyników przeprowadzona została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 i art. 250 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę powołane wyżej okoliczności, jakie wymagają dodatkowego wyjaśnienia i ponownie oceni sprawę według kryteriów podanych w rozważaniach sądu.