I SA/Wa 196/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego oddala skargę. Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2004r. nr [...], którą odmówił umorzenia kredytu studenckiego udzielonego R. M. na podstawie umowy o kredyt nr [...] z dnia [...] stycznia 1999 r. zawartej z Bankiem PKO BP S.A. Oddział [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że R. M. pismem z dnia 28 maja 2003 r. zwrócił się o umorzenie kredytu studenckiego. Po uzupełnieniu w dniu 24 czerwca 2003 r. dokumentów dotyczących sytuacji życiowej wnioskodawcy wniosek został przedstawiony Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, zwanej dalej "Komisją", która na posiedzeniu w dniu [...] października 2003 r. zaopiniowała go negatywnie. Po zapoznaniu się z powyższą opinią, Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. odmówił umorzenia kredytu studenckiego. Organ wziął pod uwagę, że zgodnie z § 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835 z późn. zm.) ocenie podlega trudna sytuacja życiowa wnioskodawcy, na którą składa się nie tylko sytuacja materialna ale również zdarzenia losowe, które powodują pogorszenie sytuacji bytowej wnioskodawcy. Przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenia potwierdzały brak wystarczających środków finansowych na spłatę kredytu. R. M. jest niepracujący i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Jeśli chodzi o sytuację rodziców, to organ zwrócił uwagę na dokumenty o stanie ich zdrowia, jednak wnioskodawca nie przedstawił dokumentów, na podstawie których można byłoby określić, jaki jest wpływ sytuacji zdrowotnej rodziców na jego sytuację życiową, w szczególności potwierdzające ponoszone ewentualne koszty leczenia. Mimo poinformowania wnioskodawcy o dokumentach wymaganych do prawidłowej oceny stanu faktycznego wnioskodawca nie przekazał innych dokumentów, z których wynikałyby zdarzenia losowe wpływające na pogorszenie się jego sytuacji życiowej. Ponadto Minister zwrócił uwagę na fakt, iż zgodnie z art. 1 ust. 3 i art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 z późn. zm.) kredyt studencki udzielany jest ze środków będących w dyspozycji banku, natomiast oprocentowanie kredytu pokrywane jest ze środków Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. Każde umorzenie części bądź całości kredytu obciąża Fundusz, a tym samym zmniejsza możliwość udzielania nowych kredytów. R. M. pismem z dnia 27 lutego 2004 r. zwrócił się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o usunięcie naruszenia prawa w związku z wydaniem decyzji. Zdaniem strony, decyzja została wydana w oparciu o nieistniejącą podstawę prawną, nie zgromadzono w całości materiału dowodowego, przy czym wszystkie wnioski strony odrzucono, a same dowody oceniono tendencyjnie. W ocenie skarżącego w postępowaniu wielokrotnie naruszano normy ustawowe w celu poniżenia obywatela. Do pisma skarżący dołączył pismo z dnia 27 lutego 2004 r. zaadresowane do "Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego", z którego treści wynika, że stanowi ono skargę na decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. i wniósł o złożenie go przez Ministra w sądzie administracyjnym. Minister Edukacji Narodowej i Sportu potraktował pismo skarżącego jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. odmawiającą umorzenia kredytu studenckiego. Organ wskazał w uzasadnieniu, że po ponownym przeanalizowaniu sprawy podtrzymał stanowisko zajęte w poprzedniej decyzji. W toku postępowania w sprawie wniosku o umorzenie kredytu studenckiego organ bierze pod uwagę opinię Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich i dokonuje oceny wniosku w oparciu o dokumenty przedstawione przez stronę. Dokumenty te powinny obrazować trudną sytuację życiową wnioskodawcy i stopień w jakim ona wpływa na możliwość spłaty kredytu. Na trudną sytuację życiową składa się nie tylko sytuacja materialna kredytobiorcy, ale również jego sytuacja życiowa, a w szczególności zdarzenia losowe, które powodują nagłe pogorszenie sytuacji bytowej kredytobiorcy uniemożliwiające lub w znacznym stopniu ograniczające możliwość spłaty kredytu. Minister bierze również pod uwagę, iż każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego skutkuje zmniejszeniem możliwości udzielenia nowych kredytów. Zaświadczenia przedstawione przez wnioskodawcę potwierdzały brak zatrudnienia i wynikające stąd trudności w spłacie zobowiązania. Jednak trudności na rynku pracy i fakt braku pracy nie wystarczają do umorzenia kredytu studenckiego. Wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu rodziców, jednak w oparciu o przedstawione informacje ocena sytuacji materialnej rodziny nie mogła być dokonana w pełni, gdyż wnioskodawca nie przedstawił zaświadczeń o dochodach rodziny. Przedstawionej dokumentacji wnioskodawca nie uzupełnił o takie dokumenty, z których wynikałyby zdarzenia losowe wpływające na pogorszenie się sytuacji życiowej. (w stosunku do sytuacji z dnia uzyskania kredytu). Ratio legis normy stanowiącej podstawę do ubiegania się o umorzenie kredytu zakłada, że umorzenie takie uzasadnia trudna sytuacja życiowa, a nie materialna kredytobiorcy, która z uwagi na zaistnienie w konkretnym wypadku wyjątkowych okoliczności i zdarzeń losowych, w sposób znaczny pogarsza zarówno sytuację materialną powodując trwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązania, jak i sytuację osobistą kredytobiorcy, w takim stopniu, ze domaganie się dalszej spłaty kredytu byłoby niezgodne z ogólnie przyjętymi i akceptowanymi zasadami współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej. Przy ocenie przesłanek umorzenia kredytu studenckiego organ może opierać się wyłącznie na dokumentach przedstawionych przez stronę. W ocenie sytuacji życiowej wnioskodawcy uwzględniono stan zdrowia jego rodziców, jednak wobec braku innych informacji ponad te, które zostały przedstawione przez wnioskodawcę i wzięte pod uwagę przez Komisję do Spraw Kredytów i Pożyczek Studenckich, nie można ocenić stopnia, w jakim stan zdrowia rodziców wpływa na możliwość spłaty kredytu przez wnioskodawcę. Na ostateczną decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu R. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. jako niezgodnych z prawem. Skarżący podniósł, iż Minister Edukacji Narodowej i Sportu bezzasadnie uznał złożony przez skarżącego wniosek za nie czyniący zadość wymogom ustalonym w przepisach prawa; nie podał bowiem, o jakie przepisy prawa chodzi. W ocenie skarżącego organ nie miał podstaw do żądania od skarżącego uzupełnienia wniosku dokumentami określonymi w "informacji" nie mającej charakteru powszechnie obowiązującego aktu normatywnego. Na uzupełnienie wniosku organ wyznaczył skarżącemu tylko 30 dni, co uniemożliwiło uzyskanie od właściwych organów określonych zaświadczeń. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. Minister Edukacji Narodowej i Sportu rozważał sytuację życiową skarżącego w związku z sytuacją materialną jego rodziców pomijając bezrobocie skarżącego i brak możliwości wpływu na zmianę swojej sytuacji życiowej. Organ pominął także argumenty podnoszone przez skarżącego, a w szczególności nie wyjaśnił, dlaczego jego wniosek był rozpatrywany przez 8 miesięcy. Skarżący zakwestionował brak określenia w treści rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 września 1998 r. zasad i kryteriów umarzania kredytów studenckich tak, jak to wynika z tytułu tego aktu i zastąpienie takiej regulacji "informacją" przez nikogo nie podpisaną i nigdzie niepublikowaną. W ten sposób, w ocenie skarżącego, Minister zawłaszczył sobie niczym nieograniczoną władzę w umarzaniu kredytów studenckich. Zdaniem skarżącego postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało nierzetelnie, bowiem nie odniesiono się do zgłaszanych przez skarżącego wniosków dowodowych i podnoszonych argumentów. Zaskarżona decyzja, w ocenie skarżącego, zawiera błędne rozstrzygnięcie, gdyż wbrew twierdzeniu organu, skarżący spełnia przesłanki umorzenia kredytu, a ponadto decyzja nie zawiera uzasadnienia prawnego. Skarga zawiera poza tym zarzuty co do trybu działania pracowników Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie umorzenia kredytu, w czym skarżący upatruje złą wolę i indywidualny negatywny stosunek do swej osoby. Skarżący zwraca również uwagę na przewlekłość postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Ministra Edukacji Narodowej i Sportu nie można zarzucić naruszenia prawa. W niniejszej sprawie ocenie Sądu podlegała ostateczna decyzja Ministra Edukacji Narodowej i Sportu odmawiająca umorzenia kredytu studenckiego. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis § 14 ust. 7 i 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 września 1998 r., zgodnie z którym pożyczka lub kredyt studencki mogą być umorzone na wniosek kredytobiorcy w przypadku jego trudnej sytuacji życiowej. Umorzeń, o których mowa, dokonuje Minister Edukacji Narodowej po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich. Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie kredytu studenckiego złożonego w trybie § 7 rozporządzenia zadaniem organu jest ocena, czy zaistniał przypadek trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. W tej sprawie organ administracji zasięga opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, w której skład, zgodnie z art. 11 ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich, wchodzą przedstawiciele Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, Ministra Finansów, ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, rektor szkoły wyższej wskazany przez rektorów szkół wyższych oraz przedstawiciele środowiska studenckiego. Opinia Komisji w sprawie wniosku skarżącego R. M. była negatywna. W uzasadnieniu opinii wyrażono pogląd, iż sam fakt pozostawania osobą bezrobotną lub uzyskiwanie niskiego wynagrodzenia za pracę, bez wskazania zdarzenia losowego, które wpływa na sytuację życiową kredytobiorcy, nie stanowi podstawy umorzenia kredytu. Stanowisko takie przyjął Minister Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie wniosku skarżącego uznając, iż nie wykazał on, że jego sytuacja życiowa wynikająca z przedstawionych dokumentów, uzasadnia umorzenie kredytu studenckiego. W świetle przedstawionych Sądowi dokumentów stanowisko to należy uznać za w pełni zasadne. Organ prawidłowo przyjął, że przypadek trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w § 14 ust. 7 rozporządzenia z dnia 30 września 1998 r. wiązać się musi ze zdarzeniem, które na tyle zmienia sytuację życiową kredytobiorcy, że staje się on trwale niezdolnym do dalszej spłaty kredytu. Pozostawanie bez pracy nie jest zaistniałym w trakcie spłaty kredytu stanem, który trwale i nieodwracalnie pozbawił wnioskodawcę możliwości spłaty kredytu. Stan ten może ulec zmianie z chwilą podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Nie może być więc uznany za przypadek trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu powołanego przepisu. Zgodzić się trzeba także z Ministrem Edukacji Narodowej i Sportu, że o przypadku trudnej sytuacji życiowej u wnioskodawcy nie może przesądzać zły stan zdrowia jego rodziców, gdy ani z oświadczenia skarżącego ani z żadnego dokumentu nie wynika, w jaki sposób stwierdzone zaświadczeniami lekarskimi przewlekłe schorzenia C. M. i A. M. wpłynęły na powstanie sytuacji uniemożliwiającej spłatę przez skarżącego zaciągniętego kredytu studenckiego. Nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia zasad postępowania dowodowego. Organ dopuścił i ocenił przedstawione przez skarżącego dowody odnoszące się do jego sytuacji życiowej, w szczególności dotyczące zarejestrowania skarżącego w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako osoby bezrobotnej, a także stwierdzające stan zdrowia rodziców i wysokości otrzymywanych świadczeń rentowych. Niczym nie poparty jest zarzut nieuwzględnienia przez organ wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącego. Skarżący nie wskazał w skardze, o jakie wnioski dowodowe chodzi; nie można ich również dopatrzyć się w treści pism składanych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Bezzasadny jest zarzut braku uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie obu decyzji wydanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu wyraźnie wskazuje materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia (§ 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 30 września 1998 r.) i wyjaśnia, z jakich przyczyn organ nie znalazł możliwości jego zastosowania w sprawie. Nie znajduje także uzasadnienia zarzut arbitralnego działania organu administracji przy podejmowaniu decyzji. Stwierdzić należy, że ani ustawa o pożyczkach i kredytach studenckich ani rozporządzenie z dnia 30 września 1998 r. nie wyjaśniają, co należy rozumieć przez "trudną sytuację życiową" kredytobiorcy. Tę kwestię pozostawiono uznaniu organu administracji. Stan taki nie oznacza prawa organu do dowolnego działania. Organ administracji działając w ramach uznania administracyjnego jest obowiązany w sposób wnikliwy zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tych ustaleń, mając na uwadze zgodność podjętej decyzji z interesem społecznym i słusznym interesem strony (por. wyrok NSA z dnia 23.01.1998 r. sygn. akt III SA 1651/96 LEX nr 44815). Kontrola sądu administracyjnego w takim przypadku sprowadza się do stwierdzenia, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Organ administracji poddał ocenie wszystkie okoliczności, na jakie powołał się skarżący we wniosku o umorzenie kredytu studenckiego, a wydaną decyzję odmowną wyczerpująco uzasadnił. Nie można zaprzeczyć, że w tych sprawach podstawowe znaczenie ma kwestia konkretnej, aktualnej sytuacji życiowej, w jakiej znajduje się kredytobiorca. Jednak słuszny interes strony może być uwzględniony wyłącznie w granicach określonych obowiązującym prawem oraz względami interesu społecznego. W tym zakresie organ prawidłowo wziął pod uwagę, że każde umorzenie kredytu studenckiego skutkuje ograniczeniem możliwości udzielenia nowego kredytu. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, w związku z czym, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.