I SA/Wa 196/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odpłatności za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Pomocy 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat A. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. O. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w sprawie odmowy umorzenia odpłatności za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Samopomocy typu "A i B" w C. – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2012 r. M. O. zwrócił się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z prośbą o całkowite umorzenie i zwolnienie z odpłatności za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Samopomocy typu A i B" w C. – w całym okresie objętym decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. decyzją z dnia [...] października 2012 r. odmówił wnioskodawcy całkowitego umorzenia odpłatności za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Samopomocy typu "A i B" w C. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że sprawa dotycząca zwolnienia z odpłatności za korzystanie ze świadczeń Środowiskowego Domu Samopomocy typu "A i B" w C. została uregulowana decyzjami: 1) Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...]; 2) Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...]; 3) Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [....]; 4) Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...]. Zdaniem organu od miesiąca lutego 2012 r. nie miały miejsca żadne zdarzenia losowe, ani inne okoliczności, które dawałyby podstawę do potraktowania sytuacji M. O. jako szczególny przypadek. Analizując sytuację finansową zainteresowanego organ pierwszej instancji stwierdził, że po uiszczeniu pełnej miesięcznej opłaty w wysokości [...] zł za pobyt i korzystanie z usług w Środowiskowym Domu Samopomocy, wynikającej z decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., pozostałe środki finansowe wnioskodawcy znacznie przewyższają kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (351,00 zł). Zatem, w ocenie organu, brak jest podstaw do zwolnienia wnioskodawcy z odpłatności za okres pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy. Od powyższej decyzji M. O. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. stwierdzając, że jest osobą przewlekle chorą, niepełnosprawną i bezrobotną. Zdaniem skarżącego, organ wydając powyższą decyzję kierował się jedynie jego dochodami, pomijając całkowicie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i kosztami specjalistycznego leczenia. Ponadto skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z siostrą A. O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] października 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało art. 51b ust. 6 oraz art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. Nr 175, poz. 1362 z 2009 r. ze zm.) stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały uzasadnione okoliczności do zwolnienia z pozostałej do zapłaty kwoty [...] zł za korzystanie z usług ŚDS. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż M. O. został zwolniony w 2012 r. z części opłat za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Samopomocy typu "A i B" w C. Zwolnienie z tej odpłatności nastąpiło w miesiącu kwietniu 2012 r. (decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r.) oraz od dnia, w którym decyzja Dyrektora MOPS w C. z dnia [...] sierpnia 2012 r. stała się ostateczna. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji słusznie uznał, że sytuacja materialna M. O. nie jest na tyle trudna, iż uzasadnia umorzenie istniejących należności. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie chodzi o umorzenie kwoty [...] zł przy miesięcznych dochodach skarżącego wynoszących [...] zł. Kolegium również podniosło, iż po wnoszeniu przez M. O. opłat za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Samopomocy typu A i B" w C. w wysokości [...] zł miesięcznie, środki finansowe pozostające do jego dyspozycji znacznie przekraczają ustawowe kryterium dochodowe. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r., [...] - pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. - wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Strona skarżąca zarzuciła m.in.: brak ustalenia stanu faktycznego sprawy,[...]. W ocenie skarżącego, już sam stan jego zdrowia powinien być uznany za przesłankę przemawiająca za zwolnieniem go z opłat za korzystanie z usług ŚDS. Ponadto wskazał, iż co miesiąc dokonuje zakupu lekarstw (średnio 150 zł), z których część nie jest refundowana. Skarżący stwierdził, że opłaca częściowo koszty utrzymania mieszkania: na opłaty związane z gazem, wodą i energią elektryczną przeznacza miesięcznie ponad 100 zł, na internet 49 zł, koszty doładowań miesięcznie dwóch telefonów to 80 zł. Następnie podniósł, że sam musi zapewnić sobie wyżywienie, odzież i wszystkie inne niezbędne środki do życia. Od września 2012 ponosi także koszty związane z dojazdem na zajęcia do ŚDS - średnio to 60 zł miesięcznie. W konsekwencji strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] jak i utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] nie naruszają prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. Nr 175, poz. 1362 z 2009 r. ze zm.). Zgodnie z art. 97 ust. 1 powyższej ustawy opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Przepis ten przewiduje więc obligatoryjne zwolnienie z opłat, które uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego i odnosi się do osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie kierowanej do placówki, których dochody są niższe lub równe kwotom określonym w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z kolei, zgodnie z art. 51b ust. 5 i 6 powołanej ustawy właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej lub zlecającej prowadzenie ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi może zwolnić osoby zobowiązane do odpłatności za usługi w ośrodkach wsparcia na ich wniosek, częściowo lub całkowicie. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. zakwalifikował M. O. do przebywania i korzystania ze świadczeń w Środowiskowym Domu Samopomocy typu "A i B" w C. w okresie od 20 lutego 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. oraz ustalił wysokość odpłatności na poziomie 5 % dochodu skarżącego t.j. na kwotę [...] zł. Powyższa decyzja została zmieniona decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w części obejmującej wysokość odpłatności w ten sposób, że ustalono nieodpłatne przebywanie i korzystanie ze świadczeń ŚDS. Organ wskazał, iż nieodpłatne przebywanie w Środowiskowym Domu Samopomocy typu "A i B" w C. obowiązuje od chwili gdy wydana decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r. stanie się ostateczna. Stanowisko swoje organ uzasadnił faktem, iż z oświadczenia M. O. wynika, że od 1 kwietnia 2012 r. prowadzi z siostrą A. O. wspólnie gospodarstwo domowe, stąd dochód skarżącego uległ zmniejszeniu, dając podstawy do zwolnienie z odpłatności. Z uwagi jednak, iż w okresie od 1 lutego 2012 r. do 17 lipca 2012 r. A. O. przebywała w szpitalu - w tym czasie rodzeństwo nie prowadziło więc wspólnie gospodarstwa domowego - zwolnienie z tej odpłatności nastąpiło tylko w części. Następnie, na skutek wniosku M. O. z dnia 2 lipca 2012 r., w związku z jego pobytem w szpitalu (w okresie od 4 kwietnia 2012 r. do 4 maja 2012 r.) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] zwolnił wnioskodawcę z ww. opłaty za okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. Kolejnym wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2012 r. M. O. zwrócił się do organu z prośbą o całkowite umorzenie i zwolnienie z odpłatności za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Samopomocy typu "A i B" w C. od 20 lutego 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. Konsekwencją tego wniosku była decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] października 2012 r., nr [...], którą to organ odmówił umorzenia odpłatności za korzystanie z usług Środowiskowego Domu Samopomocy typu "A i B" w C., utrzymana w mocy zaskarżoną do Sądu decyzją Kolegium z dnia [...] grudnia 2012 r. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie stwierdzając, że kwestia odpłatności za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy typu "A i B" w C. za okres wynikający z decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. została rozstrzygnięta w decyzjach przez nie przywołanych. Z decyzji tych wynika, że M. O. został zwolniony z opłat w miesiącu kwietniu, wrześniu, październiku, listopadzie i grudniu 2012 r. Zwolnienie to wynikało z faktu, że w miesiącu kwietniu skarżący przebywał w szpitalu, natomiast w pozostałych miesiącach, za które organ przyznał zwolnienie, sytuacja dochodowa M. O. uległa zmianie poprzez fakt wspólnego zamieszkania z chorą siostrą A. O. oraz prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. W konsekwencji, prawidłowo organy administracji uznały, że kwotą sporną jest kwota [...] zł za pozostałe 5 miesięcy pobytu w 2012 r. w Środowiskowym Domu Samopomocy ([...] ), poprzedzającego wydanie decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r., z uwzględnieniem zwolnienia za miesiąc kwiecień decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. A zatem, rolą organu była ocena czy właśnie za ten okres istniały przesłanki do umorzenia tej opłaty, z uwagi na zaistnienie ustawowych podstaw do zwolnienia z niej. I tak, zgodzić należy się z organami, że przy miesięcznych dochodach M. O. w wysokości [...] zł, a od 18 lipca 2012 r. w wysokości [...] zł (w związku z powrotem siostry skarżącego ze szpitala i prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego) – brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za okres pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy bowiem nawet po uiszczeniu pełnej miesięcznej opłaty w wysokości [...] zł pozostałe środki finansowe znacznie przewyższają kryterium dochodowe wynikające z przepisów. Z art. 64 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności, osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym. Należy zaznaczyć, że stosowanie komentowanego przepisu oparte jest na zasadzie uznaniowości. Organ korzysta ze swobody zastosowania zwolnienia oraz określenia jego zakresu. Mając powyższe na względzie Sąd doszedł do przekonania, że w przedmiotowej sprawie organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, bowiem wskazywana przez skarżącego choroba, w ocenie Sądu, nie może być jedyną podstawą uwzględnienia wniosku M. O.. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie M. O., wskutek ww. decyzji organu został odciążony z obowiązku ponoszenia części opłat w 2012 r. W konsekwencji, w ocenie Sądu, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa materialnego czy też procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 i 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku. ----------------------- 2