I SA/Wa 1962/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi T.O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] znak: [...] ([...]), Minister Skarbu Państwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) (dalej: k.p.a.) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą , po rozpatrzeniu odwołania T.O. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] odmawiającą T.O. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wystąpił mąż T.O., J. O. W piśmie szczegółowo opisał pozostawioną nieruchomość tj. 6 morgów ziemi ornej drugiej klasy oraz sposób jej uzyskania. Fakt posiadania prawa własności ziemi przez J.O. potwierdziło dwóch świadków, F.B. i J.P. z domu B., którzy również podpisali się pod ww. pismem. Pismem z dnia [...] Wojewoda [...] wezwał T.O., żonę zmarłego J.O. do uzupełnienia wniosku z dnia [...] o dokumenty wymienione w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Pismem z dnia [...] Strona wniosła do organu pierwszej instancji o przesłuchanie w charakterze świadków F.B. oraz J.P., podając jednocześnie adresy zamieszkania świadków. W dniu [...] F.B. stawił się na rozprawie administracyjnej w [...] Urzędzie Wojewódzkim oraz udzielił odpowiedzi na pytania w przedmiocie potwierdzenia pozostawienia przez J.O. nieruchomości w miejscowości [...] woj. [...]. Świadek przyznał, iż J.O. nabył ziemię o powierzchni około [...] mórg na początku lat [...]. Na nieruchomości nie znajdowały się żadne zabudowania. Nieruchomość była własnością J.O., ale uprawiał ją ojciec świadka S.B., u którego J.O. mieszkał wraz z rodziną. Świadek potwierdził, iż J.O. zamieszkiwał na przedmiotowej nieruchomości w dniu [...][...] opuścił wraz z rodziną zimą na przełomie [...]. Świadek nie jest osobą bliską właściciela nieruchomości ani jego spadkobierców. Pismem z dnia [...] Wojewoda [...] wystąpił do Konsula Generalnego RP we [...] o zwrócenie się do odpowiednich archiwów w celu poszukiwania dokumentów potwierdzających, iż J.O. był właścicielem [...] mórg ziemi w miejscowości [...]. Konsul Generalny RP we [...] przekazał Wojewodzie [...] dokument otrzymany z urzędu [...]. Z tłumaczenia uwierzytelnionego z języka [...] tego ww. dokumentu wynika, iż w dokumentach archiwum obwodowego i archiwów mu podlegających nie ma informacji dotyczących majątku we wsi [...], powiat [...] woj. [...], który według stanu na rok [...] należał do J.O. Z protokołu przesłuchania J.P. z dnia [...] wynika, iż nie posiada ona żadnej wiedzy co do nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP przez J.O. Jednocześnie z notatki służbowej prowadzącego przesłuchanie M.M., wynika, iż J.P. miała wylew, czego skutkiem są problemy z pamięcią. Świadek pamięta tylko, że jej rodzina wynajmowała J.O. pokoje w jej domu rodzinnym. Decyzją nr [...] z dnia [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia T.O. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP z uwagi na brak dostatecznych dowodów potwierdzających własność pozostawionych nieruchomości. W ocenie Ministra Skarbu Państwa decyzja Wojewody [...] była prawidłowa. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że dla ustalenia prawa do rekompensaty w przedmiotowej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie czy J. O. spełnił przesłanki niezbędne do potwierdzenia tego prawa, określone w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z analizy akt sprawy wynika, iż jedynym dowodem potwierdzającym fakt pozostawienia przez J.O. nieruchomości rolnej w miejscowości [...] są oświadczenia świadków F.B. oraz J. P. z d. B. złożone pierwotnie w dniu [...] w formie podpisów pod wnioskiem J. O. o przyznanie prawa do rekompensaty. W związku z tym wskazał, ze zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 tj. urzędowego opisu mienia, orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny), dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 (a więc potwierdzającymi m.in. rodzaj i powierzchnię pozostawionych nieruchomości), mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. W niniejszej sprawie oświadczenia świadków nie spełniały wymogów określonych przez ustawę, dlatego Wojewoda [...] podjął próbę konwalidowania powyższych oświadczeń, skutkiem czego oświadczenie F.B. z dnia [...] spełniło wymogi dotyczące oświadczeń świadków z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zaś J.P. w przesłuchaniu przeprowadzonym w dniu [...] nie potwierdziła tego, że ma jakąkolwiek wiedzę na temat posiadania przez J.O. nieruchomości rolnej. Świadek pamięta tylko, że jej rodzina wynajmowała J. O. pokoje w jej domu rodzinnym. W tej sytuacji Minister stwierdził, iż tylko jedno oświadczenie świadka spełnia wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż w związku z brakiem potwierdzenia przez J. P. treści oświadczenia z [...], nie można przyznać jej oświadczeniu mocy dowodowej. Zatem, zdaniem Ministra, Wojewoda [...] prawidłowo ustalił, iż Strona nie udowodniła podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty - legitymowania się prawem własności nieruchomości poza obecnymi granicami RP oraz jej pozostawienia w związku z działaniami wojennymi, które rozpoczęły się we wrześniu 1939 r. Minister wskazał również, że organ pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu zapewnił Stronie warunki do złożenia wymaganych przez art 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek ustawowych. Pismem z dnia [...] wezwał Stronę do dostarczenia dowodów świadczących o przysługującym J.O. prawie własności oraz o pozostawieniu tych nieruchomości poza obecnym granicami RP określając możliwe środki dowodowe, w tym wymogi dotyczące świadków. Reasumując, Minister stwierdził, że w oparciu o powyższe ustalenia - nie przedłożenie przez Stronę dokumentów na potwierdzenie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP i przysługiwania w tym momencie prawa własności oraz brak możliwości konwalidacji jednego z dwóch złożonych oświadczeń świadków, uzasadniał stwierdzenie, że J. O. nie spełniał przesłanek zawartych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. niezbędnych do uzyskania prawa do rekompensaty a tym samym prawa tego nie mogła nabyć jego spadkobierczyni. W związku z tym organ, zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zobowiązany był wydać decyzję odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skarżąca nie zgodziła się z powyższą decyzją Ministra i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając jej uchylenia w całości. W skardze skierowanej do Sądu wyjaśniła, że J. O. składając w [...] wniosek o rekompensatę opisał dokładnie gdzie znajdowała się jego zakupiona ziemia orna o powierzchni [...] morgów, drugiej klasy i gdzie była położona. Fakt ten potwierdzili zgłoszeni przez J. O. świadkowie brat i siostra F. B. i J. B. zm. [...] w dniu [...] podpisując oświadczenia. Oświadczenia te nie utraciły ważności. Strona podniosła, że oceniając materiał dowodowy organ II instancji powinien wziąć pod uwagę, że oświadczenia złożone na podstawie poprzedniej ustawy nie utraciły ważności. Jeżeli organ chciał jeszcze raz potwierdzenia faktów to musiał wziąć pod uwagę to, że sprawa dotyczy osób starszych i zweryfikowanie oświadczeń może spowodować problemy, albo ze względu na chorobę albo ze względu na śmierć. Wskazała ponadto, że obowiązkiem organów było rzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego i wyjaśnienie tej kwestii za życia J. O., czego jednak organ nie uczynił, zrzucając ten obowiązek na Stronę skarżącą , która [...] lat po śmierci J. O. nie ma możliwości uzyska niezbędnych informacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe zasady Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną. Na wstępie trzeba wyjaśnić, że przepisy regulujące kwestie ekwiwalentu przysługującego właścicielom (ich następcom prawnym) nieruchomości z tytułu pozostawienia ich poza obecnymi granicami Państwa, były wielokrotnie zmieniane. Ponieważ - zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym - organ administracyjny, orzekając w danej sprawie, ma obowiązek stosować przepisy prawa mające moc obowiązującą w dacie orzekania, w niniejszym przypadku musiała mieć zastosowanie regulacja prawna zawarta w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane w art. 1 i 2 ww. ustawy przesłanki. Ustawa ta przewiduje swoistą procedurę przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie przedmiotowej rekompensaty. Należy zgodzić się z poglądem Ministra Skarbu Państwa, że nie przedłożenie przez Stronę dokumentów na potwierdzenie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP i przysługiwania w tym momencie prawa własności oraz brak możliwości konwalidacji jednego z dwóch złożonych oświadczeń świadków, uzasadniał stwierdzenie, że J.O. nie spełniał przesłanek zawartych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. niezbędnych do uzyskania prawa do rekompensaty a tym samym prawa tego nie mogła nabyć również jego żona. Ustawodawca zadecydował, jakie dowody należy przedłożyć, aby ubiegać się o prawo do rekompensaty za pozostawione mienie. Organ pierwszej instancji jest zobowiązany do tego, aby wymagać od Strony udowodnienia odpowiednimi dokumentami fakt posiadania prawa własności nieruchomości położonych poza obecnymi granicami RP oraz fakt opuszczenia tych terenów, czy też żeby przedłożyła złożone w określonej formie (pod rygorem odpowiedzialności karnej i przed odpowiednim organem) oświadczenia świadków, którzy nie byli osobami bliskimi właściciela pozostawionej nieruchomości lub jego spadkobiercy oraz zamieszkiwali w miejscowości położenia mienia bądź w miejscowości sąsiedniej. Sąd podziela stanowisko Wojewody [...] i Ministra Skarbu Państwa, że przedłożone w niniejszej sprawie pisemne oświadczenia dwóch świadków nie mogły stanowić dowodu potwierdzającego pozostawienie przez J.O. poza obecnymi granicami RP mienia w miejscowości [...]. Zgodnie bowiem z przepisem art.6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (zwanej dalej ustawą), w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 (urzędowego opisu mienia, orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny), dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 (które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP) mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z powyższego przepisu wynika, że aby dowód z oświadczeń świadków mógł służyć za dowód w postępowaniu administracyjnym o przyznanie prawa do rekompensaty świadkowie muszą spełniać wszystkie wymogi w tym przepisie przewidziane. Jeden z wymogów jaki musi być spełniony dotyczy oświadczenia dwóch świadków, które musi być złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka – ust. 5 art. 6 ustawy. Z akt sprawy wynika, iż jedynym dowodem potwierdzającym fakt pozostawienia przez J. O. nieruchomości rolnej w miejscowości [...] są oświadczenia świadków F. B. oraz J. P. z d. B. złożone pierwotnie w dniu [...], w formie podpisów pod wnioskiem J. O. o przyznanie prawa do rekompensaty. W tej sytuacji, gdy tylko jedno oświadczenie świadka spełnia wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż w związku z brakiem potwierdzenia przez J. P. treści oświadczenia z [...] nie można przyznać jej oświadczeniu mocy dowodowej. Zatem, zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, iż Strona nie udowodniła podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty - legitymowania się prawem własności nieruchomości poza obecnymi granicami RP oraz jej pozostawienia w związku z działaniami wojennymi, które rozpoczęły się we wrześniu 1939 r. Podkreślić należy, że organ pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu zapewnił Stronie warunki do złożenia wymaganych przez art 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek ustawowych. Pismem z dnia [...] wezwał Stronę do dostarczenia dowodów świadczących o przysługującym J.O. prawie własności oraz o pozostawieniu tych nieruchomości poza obecnym granicami RP określając możliwe środki dowodowe, w tym wymogi dotyczące świadków. Reasumując, - nie przedłożenie przez Stronę dokumentów na potwierdzenie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP i przysługiwania w tym momencie prawa własności oraz brak możliwości konwalidacji jednego z dwóch złożonych oświadczeń świadków, uzasadnia stwierdzenie, że J.O. nie spełniał przesłanek zawartych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. niezbędnych do uzyskania prawa do rekompensaty a tym samym prawa tego nie mogła nabyć jego spadkobierczyni. W związku z tym organ, zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zobowiązany był wydać decyzję odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.