I SA/Wa 1968/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skarg T.M. i B. B. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargi. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] grudnia 2013 r., nr [...]o zawieszeniu postępowania w sprawie wywołanej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją nadzorczą z dnia [...] kwietnia 2013 r. Postanowienie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia [...] maja 2002 r. (ostatecznie doprecyzowanym pismem z [...] czerwca 2012 r. )T. M. wystąpiła o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1949 r. nr [...] w części w jakiej orzeczono nim o przejęciu na własność Państwa gruntów stanowiących własność W.B., pochodzących z dawnego majątku [...]. W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ,decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], stwierdził nieważność powyższego zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w zakresie, w jakim orzekało ono o przejęciu na rzecz Państwa części dawnego majątku [...], odpowiadającego częściom działek parcelacyjnych nr [...],[...] i [...] położonych w granicach obszaru stanowiącego własność W. B., a odmówił stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia w pozostałym zakresie. Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili T. M., B. B. oraz Skarb Państwa-Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. z urzędu postępowanie w sprawie powyższych wniosków, wskazując, że decyzja z [...] kwietnia 2013 r. skierowana do jednej ze stron (R. R.) została zwrócona do organu z adnotacją poczty "adresat zmarł". Okoliczność ta została następnie potwierdzona nadesłanym przez Urząd Stanu Cywilnego w K. aktem zgonu. W konsekwencji do momentu wydania przez sąd deklaratywnego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku lub przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłej, nie ma możliwości wezwania jej spadkobierców do udziału w postępowaniu. Ne zachodzi przy tym sytuacja, o której mowa w art. 30 § 5 k.p.a. Z zasadnością zawieszenia postępowania nie zgodziła się T.M. i wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionując m.in. zasadność udziału w sprawie R. R., jak też jej następców prawnych. W wyniku rozpoznania tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał swoje postanowienie w mocy. W ocenie organu, wbrew przekonaniu T. M., zmarła uczestniczka postępowania R. R. posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Jak wynika bowiem z treści postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 2002 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłej W. B. (byłej właścicielce nieruchomości objętej zarządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1949 r.) nabyli E. B. (mąż) w [...] częściach spadku oraz B. B. (syn) i T. M. (córka) – każdy z nich po [...] części spadku, za wyjątkiem jednakże udziału w majątku objętym wspólnością małżeńską, podlegającego podziałowi na wypadek ustania małżeństwa, który to dział odziedziczyli B. B. i T. M. – każdy z nich po [...] części spadku. Nie ulega zatem wątpliwości, że E. B. stał się jednym ze spadkobierców zmarłej W. B., a po nim dziedziczyła W. B., po której z kolei spadek nabyła R. R. (post Sądu Rejonowego w A. z [...] sierpnia 1993 r. sygn. akt [...] oraz z [...] kwietnia 2003 r., sygn. akt [...]). Mając zatem na względzie to, że R.R. zmarła w toku postępowania i nie przedłożono dowodu potwierdzającego po niej następstwo prawne, w konsekwencji czego organ nie ma możliwości wezwania jej spadkobierców do udziału w sprawie, a nie zachodzą w niej podstawy do umorzenia postępowania, to należało je zawieść. Na postanowienie powyższe skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli B.B. ora T. M. W skargach wyrazili swoje rozczarowanie związane z koniecznością ustalenia spadkobierców zmarłej R. R., co "blokuje" odzyskanie przez nich nieruchomości po "rodzonej matce". T.M. wskazała ponadto, że nie są im znane adresy spadkobierczyń zmarłej uczestniczki postępowania, które wedle jej wiedzy są obywatelkami niemieckimi. Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 10 września 2014 r. Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie połączył sprawy objęte ww. skargami do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2014 r. utrzymujące w mocy własne postanowienie z [...] grudnia 2013 r. o zawieszeniu z urzędu, na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. postępowania odwoławczego wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydaną w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1949 r., na mocy którego przejęta m.in. należącą do poprzedniczki prawnej skarżących nieruchomość. Artykuł 97 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 i n. k.p.a., a za przedmiot miało zarządzenie, skutkiem którego doszło do nacjonalizacji nieruchomości. Jego stronami, w rozumieniu art. 28 k.p.a., są niewątpliwie byli właściciele nieruchomości, a jeżeli ci (jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie) nie żyją - ich następcy prawni. Stąd stronami postępowania w sprawie zakończonej w pierwszej instancji decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2013 r. byli: B. B., T. M. i R. R. Ich następstwo prawne po byłej właścicielce nieruchomości pochodzącej z dawnej nieruchomości ziemskiej "[...]" (W. B.), a więc także interes prawny kreujący legitymację do udziału w postępowaniu, są niesporne i znajdują potwierdzenie w znajdujących się w aktach postanowieniach sądów spadku. Poza sporem jest także, że w toku postępowania jedna z ww. stron, tj. R. R. zmarła, co z kolei znajduje odzwierciedlenie w odpisie skróconym aktu zgonu z [...] października 2013 r. nr [...]. W takiej zaś sytuacji, warunkiem możliwości dalszego prowadzenia postępowania jest wezwanie do udziału spadkobierców zmarłej, względnie ustanowionego we właściwym trybie kuratora spadku nieobjętego. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych - a takich dotyczy przedmiotowa sprawa - w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. To implikuje po stronie organu obowiązek zawiadomienia takich następców o postępowaniu. Jednakże uczynić to może organ dopiero wówczas, gdy będą oni w sposób przewidziany prawem ustaleni. Do czasu gdy to nie nastąpi takiej możliwości jest on pozbawiony. W rozpoznawanej sprawie natomiast ani inicjatorka postępowania nadzorczego, ani żadna z pozostałych stron, nie tylko nie przedłożyła dokumentów potwierdzających dziedziczenie po R. R., ale w ogóle postępowania w celu ich pozyskania nie przeprowadziła. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie administracyjnej zawisłej przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaistniała przeszkoda umożliwiająca jej zakończenie. Może być zaś ona usunięta wyłącznie w wyniku przeprowadzenia na wniosek osób uprawnionych postępowania spadkowego przed właściwym sądem powszechnym i uzyskania w nim postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, bądź poprzez uzyskanie poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłej sporządzonego przez notariusza. Jak trafnie bowiem podniósł Minister dopiero po uzyskaniu przez osobę uprawnioną stwierdzenia nabycia spadku lub potwierdzenia dziedziczenia, domniemywa się - stosownie do art. 1025 § 2 kodeksu cywilnego - że jest ona spadkobiercą. Do czasu zatem przedłożenia takich dokumentów nie było możliwe kontynuowanie przez Ministra zawisłego przed nim postępowania nadzorczego, a to implikowało po jego stronie obowiązek zawieszenia tegoż postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Odnosząc się zaś do zawartego w skardze B. B. wniosku o podjęcie przez tutejszy Sąd próby odnalezienia ww. spadkobierców, wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest podmiotem uprawnionym do poszukiwania spadkobierców osób zmarłych w toku postępowania prowadzanego przez organy administracji publicznej. Nie jest również możliwe by postępowanie administracyjne mogło być prowadzone wyłącznie z udziałem części uprawnionych stron, a do tego w istocie zmierza postulat T. M., by wobec braku informacji o następcach prawnych W. R. prowadzić je w odniesieniu do przypadającej pozostałym spadkobiercom W.B. [...] części nieruchomości. Zgodnie wszak z art. 10 kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić wszystkim stronom prawo czynnego udział w każdym stadium postępowania, a odstąpić od tej zasady można jedynie w przypadku gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia ludzkiego. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Skoro zatem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z [...] grudnia 2013 r. odpowiadają prawu, a w toku postępowania ww. organy nie uchybiły przepisom postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, to skargi nie mają usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Sąd , na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku