I SA/Wa 1968/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) sędzia WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. R. i A. F. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] grudnia 2016 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżących M. R. i A. F. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] grudnia 2016 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1966 r., nr [...], odmawiającej ustanowienia na rzecz S. i M. B. użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] i [...], ozn. nr hip "[...]", działki nr [...] i [...], nr rej. hip. [...], w uzasadnieniu wskazując, że na podstawie planu zagospodarowania przestrzennego teren tej nieruchomości przeznaczony został pod budowę kombinatu szklarniowego. Minister Infrastruktury i Budownictwa uzasadnił, że odmowa użytkowania była zasadna, gdyż teren ten został przeznaczony w planie pod uprawy ogrodniczo - warzywne. Wskazany grunt był ponadto objęty zaświadczeniem lokalizacyjnym pod budowę kombinatu szklarniowego. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili M. R., J. F. i A. F. wskazując, że organ nie wziął pod uwagę, że uzasadnienie decyzji miało charakter pozorny. Celem dekretu była odbudowa [...], a nie wywłaszczenie w celu realizacji dowolnych inwestycji. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] grudnia 2016 r. Organ odwoławczy uzasadnił, że w toku postępowania ustalono, iż przedmiotowa nieruchomość została objęta zaświadczeniem lokalizacyjnym przeznaczającym ją pod budowę kombinatu szklarniowego. Nie można zatem abstrahować od istnienia tego dokumentu, jako stanowiącego podstawę wydania odmownej decyzji dekretowej. Powyższa decyzja była też zgodna z obowiązującym wówczas planem zagospodarowania przestrzennego. Przeznaczenie powyższe gruntu nie było więc do pogodzenia z możliwością korzystania z nieruchomości przed dotychczasowego właściciela. Powyższe orzeczenie Ministra zaskarżyli w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. R. i A. F., zarzucając mu rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 § 4 kpa., poprzez rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej J. F., który zmarł w toku postepowania administracyjnego, przed wydaniem decyzji, co skutkuje wystąpieniem przesłanki nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 ust 2 kpa. W oparciu o podniesiony zarzut, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa., skarżący wnieśli o: - uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, z uwagi na wystąpienie przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa., a także, na podstawie art. 135 p.p.s.a., stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa, - przeprowadzenie dowodów uzupełniających z wydruków strony internetowej "[...]", na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a, z których wynika, że J. F. zmarł [...] listopada 2015 r. W odpowiedzi na wniesioną skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Przy piśmie z 30 stycznia 2019 r. do akt sprawy przedłożony został zgonu "G. F.", który jak wyjaśniono w tym piśmie używał w A. imienia G. - a nie J. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi, opisanymi w art. 156 § 1 kpa., prowadzącymi do jego nieważności. Kierując się powyższą regułą Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju Wsi oraz poprzedzające ją orzeczenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa są obciążone tego rodzaju wadą. Jak wynika z przedłożonego do akt sprawy sądowej poświadczenia aktu zgonu G. F., zmarł on [...] listopada 2015 r. (k. 44 akt). Osoba ta była uczestnikiem postępowania prowadzonego i zakończonego zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciem i zmarła w toku prowadzonego postępowania administracyjnego przed wydaniem decyzji I i II instancji. Oznacza to, że zaskarżone rozstrzygnięcie oraz orzeczenie je poprzedzające, zostały skierowane do osoby, która nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony, w rozumieniu art. 28 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej, jednak zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym, dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12 Lex nr 1452172). Jest to bowiem uchybienie procesowe, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W postępowaniu administracyjnym musi bowiem istnieć, nie tylko organ administracyjny, mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 kc.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. W konsekwencji także, przysługujący osobie fizycznej status strony, w rozumieniu art. 28 kpa, z chwilą jej śmierci wygasa. Nie ulega zatem wątpliwości, że uczestnik postępowania administracyjnego J. F., jako osoba nieżyjąca (a więc niemająca zdolności prawnej), nie mógł być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a przez to w stosunku do niego nie można było prowadzić postępowania (w tym postępowania odwoławczego), ani skierować wydanych w nim rozstrzygnięć. Skoro zaś do takiej sytuacji doszło, to należy stwierdzić, iż orzeczenie wydane w I i II instancji obarczone jest od ich wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa., co skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Mając zaś na względzie, że zarówno zaskarżona decyzja jak też poprzedzające ją rozstrzygnięcie podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skarg, gdyż z uwagi na stwierdzoną wadę nieważności, byłoby to przedwczesne. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 ppsa., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.