I SA/Wa 197/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz A.W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A.W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2010 r. nr [...], potwierdzającą A.W. i A.W. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w W. przy ul. [...]. Decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy: Pismem z [...] grudnia 1991 r. A.W. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w K. o przydzielenie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami obecnego obszaru Państwa Polskiego przez jego babcię – H.W. Następnie pismem z [...] grudnia 2007 r. A.W., a A.W. pismem z [...] maja 2008 r., wystąpili do Wojewody [...] o wydanie, w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), przywoływanej dalej jako "ustawa zabużańska", decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następstwo prawne wnioskodawców zostało ustalone na podstawie następujących postanowień Sądu Rejonowego w N.: z dnia [...] kwietnia 2008 r. sygn. akt [...], z dnia [...] lutego 1988 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] kwietnia 1986 r. sygn. akt [...]. Poza wnioskodawcami, spadkobiercami H.W. byli także J.C. i I.C., których oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej do przysługującej im rekompensaty (tj. A.W.), złożone zostały w siedzibie organu [...] sierpnia 2009 r. Powyższe wnioski, postanowieniem Wojewody [...] z [...] lipca 2008 r., przekazano wg właściwości Wojewodzie [...]. Decyzją z [...] lipca 2010 r. nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 oraz art. 8 ustawy zabużąńskiej, potwierdził, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (położonej w W.) przysługuje A.W. i A.W., ustalając wysokość rekompensaty na rzecz każdego w kwocie po [...] zł, co odpowiadało udziałom spadkowym ww. wynoszących po [...] części. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A.W., podnosząc, że rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące, bowiem organ pierwszej instancji uznał za bezskuteczne oświadczenia złożone przez I.C. i J.C., co spowodowało określenie rekompensaty w mniejszej wysokości. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2010 r. Powołując się na treść art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej wskazał on, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. przez współwłaściciela lub spadkobiercę, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty. Zdaniem Ministra oświadczenia I.C. i J.C. są bezskuteczne, bowiem zostały złożone po 31 grudnia 2008 r., a więc po ostatecznym terminie składania wniosków o przyznanie prawa do rekompensaty. W związku z tym organ stwierdził, że w ww. dacie A.W. nie był w posiadaniu praw wynikających ze spadku po H.W., będących w posiadaniu I.C. i J.C. Organ wywodził jednocześnie, że jeżeli osoba we własnym imieniu nie złożyła do 31 grudnia 2008 r. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, to utraciła możliwość potwierdzenia tegoż prawa. Utrata uprawnienia oznacza jednocześnie, iż po tym dniu osoba taka nie może także dokonać skutecznego wskazania na rzecz innego spadkobiercy, ponieważ prawa, którego nie posiada i nie nabyła, nie może przekazać. Poza tym organ stwierdził, że oświadczenia I.C. i J.C. złożone w dniu [...] listopada 1988 r. przed notariuszem w [...] są nieskuteczne wobec faktu, iż zostały złożone za granicą, a nie w polskiej placówce dyplomatycznej, jak wymaga tego ustawa zabużańska. Jednocześnie Minister podniósł, iż w świetle art. 88 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (stan prawny na dzień składania oświadczeń I.C. i J.C., tj. na dzień [...] listopada 1988 r.) złożone oświadczenia również nie były skuteczne, gdyż zgodnie z brzmieniem ust. 3 tegoż artykułu "w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione". Z akt sprawy wynika bowiem, iż w chwili składania wymienionych oświadczeń, tj. [...] listopada 1988 r., spadkobierców właściciela mienia pozostawionego było czworo: I.C., J.C., A.W. i A.W. Zatem wszyscy ci spadkobiercy powinni byli wskazać jedną osobę spośród siebie, czego nie dokonali. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] maja 1990 r., sygn. akt [...] wynika, że przedmiotem działu spadku po E.W., zmarłym w dniu [...] grudnia 1975 r. jest roszczenie do otrzymania ekwiwalentu w zamian za mienie pozostawione na obszarach, które nie weszły w skład terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trybie art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W wyniku zaś działu spadku po E.W. Sąd postanowił przyznać wymienione roszczenie na rzecz A.W. Jednakże, jak wyjaśnił Minister, od dnia wydania powyższego postanowienia Sądu nastąpiła istotna zmiana przepisów regulujących kwestię tzw. mienia zabużańskiego. Zmieniły się bowiem przepisy dotyczące kręgu osób uprawnionych oraz rodzaj uprawnienia związanego z pozostawieniem nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności wymienione roszczenie z ekwiwalentu przekształciło się w prawo do rekompensaty, które można realizować w formie świadczenia pieniężnego oraz ustanowiono nowe przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa (zamieszkiwanie w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, posiadanie w tym dniu obywatelstwa polskiego), bez których rekompensata nie byłaby możliwa. Nie jest więc to obecnie w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. to samo uprawnienie, o którym decydował Sąd Rejonowy w N. w chwili wydawania postanowienia z dnia [...] maja 1990 r. Zmiana stanu prawnego spowodowała więc, że instytucja prawna objęta tym postanowieniem wygasła, dlatego też w niniejszej sprawie możliwe było potwierdzenie uprawnienia również A.W. Uznanie natomiast, iż postanowienie działowe zachowuje swoją aktualność również na bazie obowiązującej ustawy z 2005 roku oznaczałoby brak prawnej możliwości potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz wyżej wymienionego. Udział spadkowy przysługujący A.W. w zakresie uprawnienia do rekompensaty przeszedłby bowiem – właśnie w wyniku przeprowadzonego postępowania działowego – wyłącznie na rzecz A.W., która byłaby wówczas jedyną uprawnioną do rekompensaty po swoim ojcu E.W. Wobec powyższego Minister podzielił stanowisko wyrażone w decyzji organu wojewódzkiego potwierdzającej posiadanie przez A.W. i A.W. prawa do rekompensaty w udziałach wynoszących po [...] części, stosownie do przypadających im udziałów spadkowych. Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa A.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, polegające na błędnym uznaniu, że do skutecznego złożenia oświadczenia wskazującego osobę uprawnioną do rekompensaty konieczne jest uprzednie złożenie wniosku przez stronę wskazującą i że upłynął termin do jego złożenia, w wyniku którego prawo do rekompensaty skarżącego zostało ustalone w [...] części, zamiast wnioskowanych [...] części; 2. przepisów postępowania, w tym naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 9, art. 28, art. 61 § 2 i art. 64 k.p.a., polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezapewnieniu udziału wszystkim stronom w postępowaniu, niewezwaniu do uzupełnienia braków, błędnym ustaleniu stanu faktycznego i prawnego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 3. błędne wyjaśnienie stanu faktycznego, polegające na pominięciu przez organ odwoławczy dowodów i nieuznaniu wynikających z nich faktów, które były w posiadaniu organu, co stanowiło złamanie zasady prawdy obiektywnej; 4. załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uznania za bezskuteczne wskazań dokonanych przez I.C. i J.C., co do osoby uprawnionej do rekompensaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Poinformowany o wniosku skarżącego dotyczącego trybu rozpoznania skargi, nie wniósł w tym przedmiocie sprzeciwu. Wyrokiem z dnia 12 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 299/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając ją za niezasadną. Od powyższego wyroku A.W. wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w następstwie jej rozpoznania wyrokiem z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1625/11 uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku sąd kasacyjny wywiódł, że termin złożenia przez spadkobiercę repatrianta oświadczenia, o wskazaniu innego spadkobiercy jako uprawnionego do rekompensaty nie jest ograniczony datą wskazaną w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Sąd stwierdził mianowicie, że należy odróżnić bycie osobą, której przysługuje prawo do rekompensaty, od bycia osobą, która żąda potwierdzenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Mimo, że osoba żądająca potwierdzenia prawa do rekompensaty powinna posiadać te uprawnienia, to jednak osoba posiadająca prawo do rekompensaty nie musi żądać ich potwierdzenia. Może, w ramach art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, dysponować swoim prawem do rekompensaty. Fakt, że nie składa ona wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie pozbawia jej uprawnienia do wskazania osoby, o której mowa w powyższym przepisie. W żaden sposób nie jest bowiem powiązany ten przepis z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Natomiast określony w tym przepisie termin odnosi się do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i nie ma zastosowania do oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, gdyż są to dwie różne sytuacje prawne, co potwierdza również przepis art. 6 ust. 6 w zw. z ust. 2 pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym niedołączenie do wniosku oświadczenia o wskazaniu przez spadkobierców osoby uprawnionej, stanowi jedynie brak formalny wniosku, który podlega usunięciu i to w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, że przedmiotowe oświadczenia zostały złożone po 31 grudnia 2008 r. nie ma więc znaczenia dla oceny ich skuteczności w sytuacji jeżeli pochodzą od osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył co następuje: Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zgodnie z którym Sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a pozostałe strony nie wniosą sprzeciwu w terminie 14 dni. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zważyć przy tym należy, iż stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając sprawę w ramach wyżej przedstawionych kryteriów, Sąd ocenił, że skarga A.W. jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z [...] grudnia 2010 r. nr [...] jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 2010 r. nr [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co przełożyło się bezpośrednio na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2010 r. potwierdzającą na rzecz A.W. i A.W. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w W. przy ul. [...], woj. [...]. Prawo to przyznane zostało w udziałach po [...] części, przypadających im jako spadkobiercom repatriantki, a to wobec nieuwzględnienia złożonych w toku postępowania oświadczeń pozostałych spadkobierców – J.C. i I.C. o zrzeczeniu się przysługujących im praw na rzecz A.W., z uwagi na złożenie ich po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) powołanej dalej jako: "ustawa zabużańska". W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest pozostawienie przez H.W., w związku z okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, obejmujących położoną w W. przy ul. [...] działkę gruntu o pow. [...] sążni kwadratowych, na której posadowiony był dom mieszkalny, dom dla stróża i studnia. Poza sporem pozostaje również to, że A.W., A.W. jak też J.C. i I.C. są spadkobiercami repatriantki. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, w tym postanowieniach spadkowych. Nie jest także sporne to, że A.W. oraz A.W. spełniają formalne przesłanki uzyskania rekompensaty, określone w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, a wnioski w tym przedmiocie złożyli w przewidzianym przepisami terminie (przed 31 grudnia 2008 r.). Istotą sporu jest natomiast ocena oświadczeń I.C. z [...] marca 2009 r. i J.C. z [...] lipca 2009 r., w których ww. zrzekli się swojego prawa do rekompensaty na rzecz A.W. Organy prowadzące przedmiotowe postępowanie uznały bowiem przedmiotowe oświadczenia za bezskuteczne, gdyż złożono je po dniu 31 grudnia 2008 r., a więc po ostatecznym terminie składania wniosków przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Powyższe stanowisko organów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, stanowiło naruszenie art. 3 ust. 2 (zdanie drugie) w zw. z art. 6 ust. 6 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy. Jak podkreślił bowiem Sąd kasacyjny rozróżnić należy dwie sytuacje prawne, tj. bycie osobą, której przysługuje prawo do rekompensaty i bycie osobą, która żąda potwierdzenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. a czym innym osobą, która żąda potwierdzenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Oczywiste jest, że osoba żądająca potwierdzenia prawa do rekompensaty powinna posiadać te uprawnienia, ale osoba posiadająca prawo do rekompensaty nie musi żądać ich potwierdzenia. Dana uprawniona osoba może bowiem z różnych względów nie potwierdzać swojego prawa i nie żądać jego realizacji. Może również, w ramach art. 3 ust. 2 ustawy, dysponować swoim prawem do rekompensaty. Fakt, że nie składa wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie pozbawia jej uprawnienia do wskazania osoby, o której mowa w powyższym przepisie. W żaden sposób nie jest bowiem powiązany ten przepis z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy. Natomiast określony w art. 5 ust. 1 ustawy termin odnosi się do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, ale nie ma zastosowania do oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Sąd orzekający niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela. Skoro zatem w realiach rozpoznawanej sprawy, uprawnieni spadkobiercy, którzy nie złożyli wniosku o potwierdzenia na ich rzecz prawa do rekompensaty (tj. I.C. i J.C.), nie byli związani ustalonym w art. 5 ust. 1 terminem do złożenia oświadczenia wskazującego jako uprawnionego do rekompensaty innego spadkobiercę (tu A.W.), to złożone przez nich w tym przedmiocie oświadczenie przed podjęciem przez Wojewodę [...] rozstrzygnięcia w sprawie, uznać należy za skuteczne. To zaś implikuje konieczność uwzględnienia skutków prawnych tych oświadczeń przy kształtowaniu w sposób władczy prawa do rekompensaty przysługującego wskazanemu przez nich spadkobiercy. W tym stanie rzeczy odrzucenie przez organ wojewódzki tych oświadczeń, a w konsekwencji ustalenie prawa do rekompensaty z pominięciem udziałów przypadających spadkobiercom, którzy przysługujące im uprawnienia scedowali na innego spadkobiercę, oznacza, że rozstrzygnięcie to wydane zostało z naruszeniem art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, w stopniu rzutującym na jej wynik. To zaś prowadzić musi do uchylenia tej decyzji jak też uchylenia utrzymującej ją w mocy zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa. Uchylenie przy tym powyższych rozstrzygnięć w całości, a nie w części odnoszącej się wyłącznie do prawa przysługującego A.W., wynika z konieczności zwaloryzowania, stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy zabużańskiej, w ponownie prowadzonym postępowaniu wartości utraconych nieruchomości. Pozostawienie zaś w takiej sytuacji w obrocie prawnym części rozstrzygnięcia obejmującego prawo do rekompensaty A.W., oznaczałoby, że po wydaniu decyzji w przedmiocie uprawnień przysługujących drugiemu spadkobiercy, w przestrzeni prawnej funkcjonowały by dwa rozstrzygnięcia, wydane na podstawie tożsamej podstawy materialnoprawnej, w których wartość tego samego mienia, stanowiąca podstawę obliczenia należnej rekompensaty, ustalona by była w sposób odmienny. Sąd nie dopatrzył się natomiast, by przy wydawaniu kwestionowanych decyzji doszło do niewłaściwego ustalenia stron postępowania. Za prawidłowe bowiem uznać należy prowadzenie postępowania wyłącznie z tymi spadkobiercami repatrianta, którzy złożyli wniosek o rekompensatę, a pominięcie spadkobierców, którzy swoje uprawnienia scedowali na jednego z tych wnioskodawców. Postępowanie bowiem prowadzone w trybie ustawy zabużańskiej jest postępowaniem opartym na zasadzie skargowości, a ukształtowany w tym postępowaniu stosunek administracyjnoprawny dotyczy wyłącznie praw wnioskodawców, a nie innych osób, które mogły o rekompensatę się ubiegać, ale z różnych względów tego nie uczyniły, bądź tak jak w niniejszej sprawie, swoje uprawnienia przekazały innemu spadkobiercy. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 190 i art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia i sprowadzają się do ponownego ustalenia należnej wnioskodawcom rekompensaty, przy uwzględnieniu oświadczeń złożonych przez I.C. i J.C., w których to oświadczeniach jako uprawnionego do części przysługującego im prawa do rekompensaty wskazywali oni skarżącego.