I SA/Wa 1974/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2012 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w W. K.K. sprawy ze skargi Gminy G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Administracji i Cyfryzacji na rzecz Gminy G. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, decyzją z [...] sierpnia 2011 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2011 r. nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] września 1991 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę G. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości oznaczonej nr [...] w jednostce ewidencyjnej w obrębie [...], [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] – w części oznaczonej aktualnie jako działka nr [...], wcześniej oznaczonej nr [...], powstałej z podziału działki nr [...]. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że decyzja Wojewody [...] z [...] września 1991 r. została wydana na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji wystąpił W.S.. Z zaświadczenia Prezydenta Miasta G. z [...] kwietnia 1978 r. wynika m.in., że zabudowana działka nr [...] przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Z materiału dowodowego wynika, że ojciec W.S. – J.S. po zmianie nazwiska S., był właścicielem skomunalizowanej nieruchomości i do śmierci [...] maja 1996 r. posiadał obywatelstwo polskie. Akta sprawy zawierają ponadto wyrok Sądu Okręgowego w G. z [...] sierpnia 2008 r. sygn. akt [...], zawierający wyrok Sądu Rejonowego w G. z [...] marca 2008 r., sygn. akt [...], mocą którego uzgodniono stan prawny nieruchomości położonej w G., przy ul. [...] z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie jako właściciela Gminy G. i wpisanie W.S.. W wyroku z [...] sierpnia 2008 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w G. wskazał, że Sąd Rejonowy w G. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie. Jednakże z uwagi na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu Rejonowego oddalając powództwo W.S. i wskazując, że kwestie dotyczące nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa, a następnie przez Gminę w formie decyzji administracyjnej nie leżą w gestii sądów powszechnych w postępowaniu cywilnym lecz organów administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym. W związku z uznaniem przez Sąd Okręgowy w G. prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez Sąd Rejonowy w G. oraz mając na uwadze postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...] maja 2000 r. sygn. akt [...], dokument zniesienia wspólności spadkowej z [...] października 2005 r., odpis matrykuły art. [...] organ nadzoru uznał, że W.S. jest jedynym spadkobiercą po H.S., przed zmianą nazwiska J.S.. Organ nadzoru wskazał, że z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd wynika, że J.S. do chwili zgonu tj. do [...] maja 1996 r. posiadał polskie obywatelstwo, które nabył na podstawie art. 26 § 1 ust. 1 polsko-niemieckiej konwencji Górno-Śląskiej zawartej w G. w dniu 15 maja 1922 r. pomiędzy Rzeszą Niemiecką a Polską. Ponadto Sąd Rejonowy w G. w oparciu o pisma Urzędu Miasta w G. z dnia [...] maja 2005 r. oraz z dnia [...] maja 1996 r. ustalił, że J.S. był właścicielem parceli nr [...], zapisanej w matrykule art. [...] oraz parcel nr [...] i nr [...] zapisanych w matrykule art. [...], które w 1964 r. zostały przenumerowane na działki nr [...] i nr [...], gdzie skomunalizowana na mocy w/w decyzji działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i nr [...]. Działka nr [...] aktualnie nosi nr [...]. Na podstawie powyższych faktów organ nadzoru wskazał, że z uwagi na to, iż nie było podstaw do nabycia prze Skarb Państwa nieruchomości pozostawionej przez J.S. na mocy dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, ponieważ dekret ten wyłączał nabycie nieruchomości należących do osób narodowości polskiej, a J.S. do końca życia posiadał obywatelstwo polskie, brak było możliwości komunalizacji w tym zakresie. Uzasadnia to, zdaniem organu nadzoru, stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2011 r. Gmina G. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji tego organu z [...] maja 2011 r. i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: – przepisów postępowania, a w szczególności: 1. art. 7 kpa poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, 2. art. 76 kpa poprzez nieuwzględnienie treści zaświadczenia o nabyciu z mocy prawa przez Skarb Państwa spornej nieruchomości, a które to było podstawą wydania decyzji, a jako dokument urzędowy posiada domniemanie ze stanem rzeczywistym, które nie zostało w żaden sposób obalone, 3. art. 77 § 1 kpc poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w wyniku tego również jego nie rozpatrzenie, 4. art. 80 kpa poprzez wnioskowanie o nabyciu albo o braku nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na tej podstawie, iż w aktach brak jest dokumentów wskazujących na istnienie zarządu nieruchomością, 5. art. 145 § 1 pkt 4 i 5 poprzez jego niezastosowanie i nie przekazanie sprawy Wojewodzie [...] w celu ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy pełnomocnik W.S. wniósł nowe dowody nieznane wcześniej organowi wydającemu uchyloną decyzję, w wyniku czego art. 156 § 1 pkt 2 kpa znalazł błędne zastosowanie, 6. art. 7 i 77 kpa oraz art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. z art. 17 ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim, poprzez uznanie, że J.S. przysługiwało obywatelstwo polskie nieprzerwanie od chwili śmierci na podstawie ustaleń sądów powszechnych, dowodu osobistego z 1934 r. oraz paszportu konsularnego wystawionego przez polskiego konsula w 1996 r.; - prawa materialnego: 1. art. 2 ust. 1 dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r. nr 13, poz. 87 ze zm.) poprzez uznanie, że nieruchomość nie przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, 2. art. 4 ustawy z 8 stycznia 1946 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 19 stycznia 1951 r.) poprzez nie uwzględnienie okoliczności, że obywatelem polskim nie jest osoba, która wprawdzie 31 sierpnia 1939 r. miała obywatelstwo polskie jednak mieszka stale za granicą, jest narodowości niemieckiej, chyba że, małżonek tej osoby ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Polsce. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] maja 2011 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu o czym stanowi art. 157 § 2 kpa. W rozpoznawanej sprawie o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] września 1991 r., w części dotyczącej działki oznaczonej aktualnie nr [...], położonej w G., wystąpił W.S.. Organ nadzoru był zobowiązany, w pierwszej kolejności, do zbadania czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony i czy, wobec tego, jest on uprawniony do żądania wszczęcia takiego postępowania. Stronami postępowania komunalizacyjnego, prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), są Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel skomunalizowanego mienia oraz gmina na rzecz której, następuje przeniesienie własności mienia. Inny podmiot może być stroną postępowania komunalizacyjnego tylko wówczas, gdy wykaże, że skomunalizowane mienie stanowiło jego własność, a zatem nie powinno być skomunalizowane. W.S. we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z [...] września 1991 r. powołał się na to, że przedmiotowa, skomunalizowana nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich i stanowiła własność jego ojca J.S., który zmienił nazwisko na H.S., aż do jego śmierci [...].05.1996 r., a którego jest spadkobiercą. Na potwierdzenie tego poglądu wnioskodawca załączył do wniosku kserokopie odpisów wyroków: Sądu Okręgowego w G. z [...] sierpnia 2008 r. sygn. akt [...], Sądu Rejonowego w G. z [...] marca 2008 r. sygn. akt [...]. Organ nadzoru powołując się na treść tych kserokopii i poczynionych w uzasadnieniach kserokopii wyroków ustaleń sądów powszechnych uznał, że: 1. w dacie wejścia w życie dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność ojca wnioskodawcy J.S.; 2. nieruchomość ta nie przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie przepisów dekretu z 28 marca 1946 r., gdyż J.S. do śmierci w dniu [...] maja 1996 r. posiadał polskie obywatelstwo; 3. w dacie 27 maja 1990 r. Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości lecz nieruchomość ta w tej dacie była własnością J.S., wobec czego nie podlegała komunalizacji; 4. wnioskodawca W.S. jako spadkobierca J.S. jest legitymowany do żądania stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] września 1991 r.; 5. decyzja komunalizacyjna z [...] września 1991 r. rażąco narusza art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające (...) co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Analiza materiału dokumentacyjnego, w ocenie Sądu, w ogóle powyższych ustaleń organu nadzoru nie potwierdza, co prowadzi do wniosku, iż są one dowolne i nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z [...] września 1991 r. Przede wszystkim należy mieć na uwadze treść art. 365 § 1 kpc w myśl, którego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z tym, że moc wiążąca wyroku dotyczy związania treścią jego sentencji, a nie uzasadnienia (teza 1 do art. 365 § 1 – Kodeks postępowania cywilnego Komentarz pod redakcją Tadeusza Erecińskiego, tom 2, wyd. LexisNexis, W-wa 2007, str. 78). Tak więc powołane wyroki mogą tylko wskazywać, że nie doszło do wykreślenia w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej w Sądzie Rejonowym w G., w dziale II, jako właściciela nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] Gminy G.. Z wypisu z księgi wieczystej zaś wynika, że wpis Gminy G. nastąpił na podstawie kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej. W.S. wnioskując o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej winien przedstawić tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości, z którego wynikałoby, że jego ojciec w dacie 27 maja 1990 r. był jej właścicielem. Organ nadzoru w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie jest uprawniony do rozstrzygania o własności mienia objętego komunalizacją. Własność jest kategorią prawa cywilnego i spory o własność mogą być rozstrzygane tylko przez sądy powszechne w przewidzianych do tego postępowaniach. Powoływane wyroki, których kserokopie zostały załączone do akt sprawy, nie rozstrzygają o tytule własności W.S. lub jego spadkobiercy do skomunalizowanego mienia na datę komunalizacji, czyli na 27 maja 1990 r. Należy także mieć na uwadze to, że przejście własności nieruchomości na Skarb Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich następowało z mocy prawa i organy administracji nie wydawały w tym zakresie żadnych orzeczeń. Dlatego też ustalenie czy przedmiotowa nieruchomość podlegała działaniu tego dekretu, nie może nastąpić przez organ nadzoru w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że materiał dokumentacyjny, zgromadzony na datę orzekania przez organ nadzoru, nie pozwala na przyjęcie, że w dacie 27 maja 1990 r. tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał wnioskodawcy W.S. lub jego ojcu J.S., tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z [...].09.1991 r. zapadła z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10.05.1990 r. Przepisy wprowadzające (...). Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] maja 2011 r. zapadły więc z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co uzasadnia ich uchylenie. Ponownie rozpoznając sprawę wniosku W.S. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] września 1991 r. organ nadzoru uwzględni, przedstawione w niniejszym uzasadnieniu, stanowisko Sądu. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.