I SA/Wa 1976/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Z.I. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie przyznania Z.I. zasiłku okresowego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. W dniu 6 lutego 2014 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynęło pismo Z.I., zaadresowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z prośbą o zwrot nienależnie zabranych kwot z tytułu zasiłku okresowego, ustalonych na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., uznając żądanie wnioskodawcy za niejednoznaczne, zwróciło się do Z.I. o sprecyzowanie żądania i wyjaśnienie, czy pismo to jest wnioskiem o zwrot nienależnie zabranych kwot z zasiłku okresowego, skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., czy też odwołaniem od decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r. W dniu 31 marca 2014 r. wpłynęła odpowiedź Z.I., z której – zdaniem Kolegium - wynika, że wnioskodawca nie jest zadowolony z decyzji nr [...]. Wobec tego Kolegium zakwalifikowało pismo Z.I. jako odwołanie od przedmiotowej decyzji, ponieważ – jak stwierdziło - uprawnione jest do działania tylko w trybie odwoławczym. Kolegium podniosło, że decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] orzekająca o przyznaniu zasiłku okresowego została odebrana przez stronę w dniu [...] października 2011 r., co potwierdza podpis złożony na decyzji i opatrzony datą. Organ stwierdził zatem, że od dnia doręczenia decyzji do dnia złożenia odwołania upłynęło około 2 lata i 6 miesięcy. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że odwołanie złożono z przekroczeniem ustawowego 14 - dniowego terminu, przewidzianego w art. 129 § 2 Kpa, liczonego od daty doręczenia decyzji stronie i nie było podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy. Kolegium podkreśliło, że w treści decyzji było zawarte pouczenie, do kogo i w jakim terminie strona mogła złożyć odwołanie. W tej sytuacji organ uznał, że nie ma innej możliwości, jak stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 Kpa. Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Z.I. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił niezgodność z obowiązującym prawem, w tym z fundamentalnymi zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że - wykonując wezwanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. - pismem z dnia 28 marca 2014 r. wyjaśnił, że chodzi mu o zwrot nienależnie zabranych kwot z zasiłku okresowego. Wskazał przy tym kwotę, jaka według niego powinna zostać zwrócona. Zdaniem skarżącego, stanowisko Kolegium zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazujące, że po uzyskaniu od skarżącego sprecyzowania jego żądań organ uznał, że skarżący był niezadowolony z wymienionej decyzji, a zatem zakwalifikował sam pismo jako odwołanie jest niedopuszczalne i bezprawne. Zaskarżone postanowienie zostało wydane z pogwałceniem fundamentalnych zasad postępowania przed organami administracji publicznej, m.in. z zasadą wyrażoną w art. 8 Kpa. Organ administracji publicznej zobowiązany jest bowiem do rozpatrzenia i uwzględnienia interesów obywatela, jak również do ich respektowania. W przypadku, gdy wniosek był składany przez zainteresowanego, a sprawa nie była wszczynana z urzędu, organ winien był szanować interes zainteresowanego, a nie, dobrowolnie, nie zważając na wnioski obywatela, kształtować jego stanowisko. Znaczenie bowiem w niniejszej sprawie ma wola wnioskodawcy- obywatela, a nie organu administracji publicznej. Skarżący zaznaczył, że w piśmie z dnia 28 marca 2014 r. oświadczył bez żadnych wątpliwości, jakie są jego żądania i z jaką sprawą zwraca się do SKO. Uważa, że oświadczenie to winno być wiążące dla organu rozpatrującego sprawę. Odrębna interpretacja wniosków skarżącego, jakiej dopuściło się SKO nie może mieć miejsca. W ocenie Z.I., postanowienie SKO dodatkowo pogwałca zasady wynikające z art. 7 i art. 12 Kpa. Nie może być tak, że mało rozeznana w obowiązującym prawie dyrekcja i pracownicy MOPS-u odbierają obywatelowi jego prawa, a kiedy próbuje on dochodzić sprawiedliwości i zwrotu nienależnie zabranych kwot z i tak "głodowych" zasiłków, dobrowolnie interpretuje się jego żądania na niekorzyść zainteresowanego. Wydane postanowienie uważa za podjęte na jego szkodę i naruszające przepisy prawa w zakresie pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę SKO w W. wniosło o jej oddalenie i podkreśliło, że wyjaśniło skarżącemu podstawę prawną i motywy podjętego rozstrzygnięcia. W piśmie z dnia 21 listopada 2014 r. adwokat L.P., pełnomocnik skarżącego działający na zasadzie prawa pomocy poparł wniesioną skargę i wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnik oświadczył, że koszty zastępstwa prawnego nie zostały pokryte w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., że zarówno z pisma Z.I. z dnia 17 stycznia 2014 r., jak i z pisma skarżącego z dnia 28 marca 2014 r. (załączonego do skargi) wynika, że skarżący nie zgadza się z decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] przyznającą Z.I. zasiłek okresowy, który w okresie od [...] października 2011 r. do [...] grudnia 2011 r. otrzymał, jak podaje, w wysokości [...] zł. Skarżący uważa, że kwota przyznanego świadczenia była za niska, ponieważ winna wynosić [...] zł. Z treści tego drugiego pisma (stanowiącego odpowiedź na wezwanie organu) wynika, że - zdaniem skarżącego – pieniądze zabrane na podstawie decyzji nr [...] były zabrane bezprawnie. Nie można się jednak zgodzić z Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W., że pismo z dnia 17 stycznia 2014 r. winno być zakwalifikowane jako odwołanie od decyzji nr [...]. Po pierwsze, w obu wyżej wymienionych pismach Z.I. nie wskazał, że wnosi odwołanie od decyzji nr [...]. Po drugie, z akt administracyjnych nadesłanych do Kolegium przez dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wynika w sposób oczywisty, że termin na wniesienie odwołania już dawno upłynął, skoro decyzja nr [...] została odebrana przez skarżącego w dniu 11 października 2011 r., a więc ponad 2 lata od złożenia pisma z dnia 17 stycznia 2014 r. Decyzja ta stała się zatem ostateczna, ponieważ z akt sprawy nie wynika, aby była zaskarżona poprzez wniesienie odwołania. Po trzecie, z materiałów nadesłanych Sądowi do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1977/14 (okoliczność znana Sądowi z urzędu) wynika, że Prezydent Miasta P. w dniu [...] grudnia 2011 r. wydał decyzję nr [...], w trybie art. 155 Kpa, którą uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] października 2011 r. z dniem [...] grudnia 2011 r. Decyzję nr [...] Z.I. odebrał w dniu 13 grudnia 2011 r., lecz nie wiadomo, czy decyzja ta stała się ostateczna i czy w tej sytuacji decyzja nr [...] pozostaje w obrocie prawnym. Wobec tego traktowanie w takich okolicznościach pisma skarżącego z dnia 17 października 2014 r. jako odwołania wniesionego od istniejącej w obrocie prawnym decyzji ostatecznej, a następnie wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania Sąd ocenił jako działanie Kolegium z naruszeniem art. 134 w zw. z art. 7 i art. 8 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy SKO w W., po otrzymaniu pisma z dnia 17 stycznia 2014 r. i akt sprawy zakończonej decyzją nr [...], winno poinformować Z.I., że jeżeli uważa, iż kwestionowaną decyzją został przyznany zasiłek okresowy w zbyt niskiej wysokości i przez to niezgodnej z przepisami ustawy o pomocy społecznej, to jedyną drogą na uzyskanie ochrony prawnej jest zakwestionowanie powyższej decyzji (jeżeli stała się ostateczna) poprzez zainicjowanie jednego z trybów nadzwyczajnych, o których mowa w Rozdziałach 12 i 13 Działu II Kpa. W piśmie skierowanym do Z.I. Kolegium winno pouczyć skarżącego o systemie nadzwyczajnych środków zaskarżenia, wymogach ich wnoszenia oraz przesłankach wzruszenia decyzji właściwych dla każdego z tych trybów oraz wyznaczyć adresatowi termin 7 dni na uzupełnienie braku formalnego podania z dnia 17 stycznia 2014 r. poprzez skonkretyzowanie żądania w taki sposób, aby było możliwe nadanie podaniu właściwego biegu. W piśmie tym Kolegium winno pouczyć skarżącego, że w razie braku skonkretyzowania żądania w wyznaczonym przez organ terminie podanie Z.I. z dnia 17 stycznia 2014 r. będzie pozostawione bez rozpoznania (art. 62 § 2 i art. 64 § 2 Kpa). Sąd zwraca uwagę, że nie jest tak jak twierdzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., iż jest jedynie organem odwoławczym, a zatem mogło rozpatrywać podanie Z.I. tylko jako odwołanie. Z przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) wynika, że samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kpa, w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, w szczególności są organami właściwymi do rozpatrywania odwołań od decyzji, zażaleń na postanowienia, ale też w ich kompetencji leży rozpatrywanie nadzwyczajnych środków prawnych - żądań wznowienia postępowania lub żądań stwierdzenia nieważności decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu SKO w W. weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną i przedstawione powyżej wytyczne, w zakresie właściwego w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy toku postępowania z podaniem Z.I. z dnia 17 stycznia 2014 r. Skarżący musi mieć jednak świadomość, że jeżeli wykonując wezwanie SKO w W. potwierdzi, że pismo z dnia 17 stycznia 2014 r. należy traktować np. jako żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...], to w sytuacji, gdy SKO w W. nada temu wnioskowi bieg i ustali, że decyzja nr [...] w momencie złożenia pisma z dnia 17 stycznia 2014 r. nie istniała w obrocie prawnym, ponieważ została uchylona ostateczną decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], wówczas będzie musiał liczyć się z tym, że SKO w W. uzna, iż postępowanie nieważnościowe nie może być wszczęte i wyda postanowienie, o którym mowa w art. 61a § 2 Kpa. W orzecznictwie sądowym podnosi się, że w sytuacji, gdy już w momencie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, kwestionowana decyzja nie istnieje w obrocie prawnym, to brak jest przedmiotu kontroli w postępowaniu nieważnościowym, co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyny o charakterze przedmiotowym (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2001 r., sygn. akt IV SA 2785/98, LEX nr 53447). W takim przypadku, skuteczne zakwestionowanie np. w postępowaniu nieważnościowym decyzji wycofanej z obrotu prawnego będzie możliwe dopiero po ostatecznym obaleniu decyzji wycofującej tę pierwszą decyzję z obrotu prawnego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.