I SA/Wa 1979/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 26 maja 2022 r. nr DO-II.7610.96.2022.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę. Minister Rozwoju i Technologii (dalej również jako "Minister") decyzją z 26 maja 2022 r., nr DO-II.7610.96.2022.AB, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 30 marca 2022 r., nr NWIV.752.200.2015, w przedmiocie odmowy nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wojewoda Śląski - działając na podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm.) dalej jako ukir, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29) - decyzją z 30 marca 2022 r., nr NWIV.752.200.2015, odmówił stwierdzenia nabycia z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu niezabudowanego, położonego w [...], obręb [...], obejmującego działki nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] oraz nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanego w księdze wieczystej nr [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...], wskazując, że organ wojewódzki błędnie uznał, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 34 ukir. Minister rozpatrując odwołanie przytoczył treść art. 34 ust. 1 ww. ustawy z dnia 8 września 2000 r. oraz podał, że Wojewoda w toku postępowania ustalił na podstawie treści ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...], iż opisane działki zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. stanowiły własność Skarbu Państwa, a zatem została spełniona przesłanka dotycząca własności państwowej. Minister wskazał, że kolejną przesłanką niezbędną do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego przez PKP w trybie art. 34 ukir jest przesłanka aby w dniu 5 grudnia 1990 r. grunt Skarbu Państwa znajdował się w posiadaniu PKP, co do którego PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tego gruntu w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Przy czym stwierdzenie posiadania przez PKP gruntu Skarbu Państwa następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. Na potwierdzenie wykazania ww. przesłanki Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...] przedłożyła do akt sprawy m.in. wyciąg z ewidencji środków trwałych grupy II wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. wskazujący, że na działce nr [...] znajdują się tory główne zasadnicze linii [...], tory główne dodatkowe, tory stacyjne, urządzenia srk okręg [...] oraz sieć trakcyjna, z kolei na działce nr [...] znajdują się tory stacyjne – co zgodnie z § 2 powołanego rozporządzenia potwierdza posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowych działek. Minister zauważył również, że Wojewoda Śląski pismem z 25 lutego 2022 r. zwrócił się do PKP S.A. o przedłożenie aktualnego oświadczenia o zajętości ww. działek infrastrukturą kolejową, zaznaczając, iż jak wynika z podglądu na Geoportalu2, działka nr [...] nie jest zajęta torami stacyjnymi jak zaznaczono w wyciągu z ewidencji środków trwałych. W odpowiedzi z [...] marca 2022 r., nr [...], skorygowanej pismem z 14 marca 2022 r., PKP S.A. wskazała, że na działce nr [...] nie znajdują się obecnie środki trwałe. Wobec tego Wojewoda Śląski stwierdził, iż działka nr [...] nie znajdowała się w posiadaniu PKP w [...] w dniu 5 grudnia 1990 r., ponieważ nie jest zajęta infrastrukturą kolejową. Minister podkreślił, że na podstawie art. 34 ukir posiadanie nieruchomości bada się na dzień 5 grudnia 1990 r., a więc w niniejszej sprawie nie ma znaczenia, czy na działce nr [...] znajduje się obecnie infrastruktura kolejowa. Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż organ wojewódzki pismem z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o udzielenie informacji, czy przed [...] grudnia 1990 r. zostało wygaszone prawo użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] wpisane w dziale III księgi wieczystej nr [...] przysługujące Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Mechaników [...] w [...] na podstawie decyzji Zarządu Gospodarki Terenami w [...] z [...] maja 1984 r., nr [...], o przekazaniu w użytkowanie nieruchomości obejmującej m.in. przedmiotową działkę oraz protokołu zdawczoodbiorczego z [...] czerwca 1984 r. Do odpowiedzi z [...] lipca 2016 r., nr [...], Wydział Gospodarki Mieniem Urzędu Miejskiego w [...] załączył kopię uchwały Zarządu Miasta [...] nr [...] z [...] czerwca 1996 r. wygaszającej ww. decyzję z [...] maja 1984 r., nr [...]. Minister zważył, że stosownie do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wniosek o wydanie decyzji uwłaszczeniowej na podstawie art. 34 ukir powinien zawierać dowody wskazujące na wyłączne posiadanie przez wnioskodawcę danej nieruchomości. W ocenie Ministra, w okolicznościach sprawy, Wojewoda Śląski słusznie wskazał, że istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], przysługujące Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Mechaników [...] w [...], stanowi przeszkodę do wydania decyzji uwłaszczeniowej na rzecz PKP w zakresie tej działki. Z uwagi bowiem na fakt, iż działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w użytkowaniu Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Mechaników [...] w [...] nie mogła w tym dniu pozostawać w wyłącznym posiadaniu PKP. Natomiast w stosunku do działki nr [...] Minister zaznaczył, że organ wojewódzki wskazał, iż z przekazanej przez PKP S.A. przy piśmie z 21 kwietnia 2016 r., nr [...], kopii wypisu z kartoteki budynków dla budynku przemysłowego Id bud: [...] wynika, że działka nr [...] zajęta jest częścią ww. budynku, a pozostała część budynku posadowiona jest na działkach niebędących przedmiotem postępowania tj.: działce nr [...], co do której Wojewoda Śląski stwierdził nabycie użytkowania wieczystego na rzecz PKP w [...] decyzją z [...] września 2005 r., nr [...], a która uległa podziałowi na działki nr [...] oraz nr [...] uregulowane w księdze wieczystej nr [...], działce nr [...] uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej własność gminy [...] na podstawie decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] stycznia 1994 r., nr [...] oraz działce nr [...] podzielonej decyzją Wojewody Śląskiego z 30 czerwca 2016 r., nr [...], na działkę nr [...] stanowiącą własność Miasta [...] oraz działkę nr [...] stanowiącą współwłasność osób fizycznych, uregulowane w księdze wieczystej nr [...]. Wobec powyższego Minister stwierdził, że organ wojewódzki słusznie uznał, iż nie może stwierdzić nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z częścią budynku przemysłowego, ponieważ wydanie takiej decyzji obarczone byłoby wadą jej niewykonalności polegającej na niemożliwości ujawnienia praw potwierdzonych decyzją w księdze wieczystej. Ww. budynek przemysłowy posadowiony jest bowiem również na gruntach niebędących własnością Skarbu Państwa. Ponadto zgodnie z art. 235 § 2 kc przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym gruncie jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym, a zatem dla skuteczności nabycia praw powinny one być stwierdzane łącznie. Reasumując, Minister wskazał, że skoro w stosunku do działki nr [...] nie została spełniona przesłanka posiadania (wyłącznego) wynikająca z art. 34 ukir oraz w związku z tym, iż działka nr [...] zabudowana jest częścią budynku posadowionego również na innych działkach, które nie stanowią własności Skarbu Państwa (występuje negatywna przesłanka uwłaszczenia, tj. naruszenie praw osób trzecich) to prawidłowa jest odmowna decyzja Wojewody Śląskiego z 30 marca 2022 r. Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły PKP S.A. w [...] zarzucając jej: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: a. art. 7 oraz art. 8 kpa poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b. art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 ab initio kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ukir poprzez odmowę stwierdzenie nabycia na rzecz Spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Mając na uwadze przywołane powyżej zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 dalej ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią art. 34 i 35 ust. 1 i 2 ukir oraz § 2 wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach, które określa sposób potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, objętych uwłaszczeniem na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach. Stosownie do powołanych przepisów grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu Polskich Kolei Państwowych, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu im tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymują się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (czyli z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Nabycie prawa, o którym mowa, następuje bez obowiązku wniesienia pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego. Budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1 artykułu 34 ukir stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Nabycie praw, o których mowa, nie może naruszać praw osób trzecich. Z art. 34 ust. 1 ukir wynikają zatem 3 przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby PKP mogło zostać uwłaszczone, tj.: 1) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do gruntów; 2) posiadanie przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. tych gruntów; 3) brak po stronie PKP dokumentów o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie, gdyż niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy spełnieniu pozostałych, uniemożliwia skorzystanie z możliwości uwłaszczenia na podstawie art. 34 ukir. Ponadto organ, badając czy grunty będące własnością Skarbu Państwa znajdowały się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP ma obowiązek ustalić także, czy w dacie wejścia w życie ustawy istniały prawa osób trzecich stojące na przeszkodzie uwłaszczeniu wnioskodawcy. Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi sporu, że działki nr [...] i nr [...], których dotyczy zaskarżona decyzja, stanowiły w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r., własność Skarbu Państwa, co potwierdza treść ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...]. Powodem odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego wskazanego gruntu było niespełnienie pozostałych przesłanek ustawowych. W rozpoznawanej sprawie w dziale III księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr [...] wpisane jest prawo użytkowania przysługujące Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Mechaników [...] na podstawie decyzji Zarządu Gospodarki Terenami w [...] z [...] maja 1984 r., nr [...], o przekazaniu w użytkowanie nieruchomości obejmującej m.in. tę działkę oraz protokołu zdawczoodbiorczego z [...] czerwca 1984 r. Ww. decyzja z 1984 r. została wygaszona uchwałą Zarządu Miasta [...] nr [...] z [...] czerwca 1996 r. Ustawa z 8 września 2000 r. nakazuje badać stan posiadania gruntu, co wynika z przywołanego wyżej artykułu 34 ust. 1 tej ustawy. Na jej gruncie nie zdefiniowano pojęcia posiadania, co oznacza zasadność sięgnięcia do definicji zawartej w kodeksie cywilnym - art. 336. Zgodnie z nim posiadaczem jest podmiot który faktycznie włada rzeczą jak właściciel (posiadanie samoistne) jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy określone władztwo nad rzeczą. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa przepisów ustawy w świetle płynących z niej skutków prawnych (nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności budynków i urządzeń) uzasadnia twierdzenie, że posiadanie PKP o jakim mowa w art. 34 tej ustawy musi dotyczyć posiadania, a więc faktycznego władania całą nieruchomością. W konsekwencji powyższego słusznie organy orzekające uznały, że istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], przysługujące osobie trzeciej, stanowi przeszkodę do wydania decyzji uwłaszczeniowej na rzecz PKP w zakresie tej działki. Skoro działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała bowiem w użytkowaniu Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Mechaników [...] w [...], nie mogła w tym dniu pozostawać w wyłącznym posiadaniu PKP. W odniesieniu natomiast do działki nr [...] zauważyć należy, że z przekazanej przez PKP S.A. przy piśmie z 21 kwietnia 2016 r., nr [...], kopii wypisu z kartoteki budynków dla budynku przemysłowego Id bud: [...] wynika, że działka ta zajęta jest częścią ww. budynku, a pozostała część budynku posadowiona jest na działkach niebędących przedmiotem niniejszego postępowania, które stanowią własność gminy [...] oraz współwłasność osób fizycznych. Zatem odnośnie tej działki istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy taki sposób usytuowania budynku na działce nr [...], którego pozostała część zlokalizowana jest na działkach sąsiednich, stanowiących m.in. przedmiot współwłasności osób fizycznych wyklucza możliwość uwłaszczenia na takim gruncie przedsiębiorstwa PKP. Odnosząc się do powyższego zauważyć wypada, że jak wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 stycznia 2012 r. I CSK 282/12 (Lex nr 1288603), "konstrukcja prawa własności budynku jako prawa związanego i podporządkowanego użytkowaniu wieczystemu wyklucza taką możliwość, by budynek mający być przedmiotem tego prawa w części stał na gruncie oddanym określonym osobom w użytkowanie wieczyste, a w części na gruncie będącym przedmiotem prawa własności gminy. Jeden i ten sam budynek nie może być zarazem częścią składową nieruchomości gruntowej i nieruchomością budynkową, której własność związana jest z użytkowaniem wieczystym. Odstępstwo od przytoczonej wyżej zasady może dotyczyć tylko budynków, które wraz z gruntem można podzielić wzdłuż płaszczyzn pionowych." Pogląd wyrażony w tym wyroku sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela. Nie jest on przy tym odosobniony. W szeregu bowiem orzeczeń Sądu Najwyższego prezentowane było jednolite stanowisko, że umowa przeniesienia własności części nieruchomości objętej oddzielną księgą wieczystą bez jednoczesnego podziału znajdującego się na niej budynku, jest nieważna a podział budynku może nastąpić w sposób pionowy wraz z podziałem gruntu w taki sposób, że linia podziału budynku odpowiada linii podziału działki i przebiega w całości lub znacznej części przez istniejącą ścianę budynku, dzieląc go na regularne i samodzielne części, stanowiące odrębne budynki. Wskazywano również, że jeżeli budynek jest posadowiony na dwóch sąsiednich nieruchomościach (przekroczenie granicy) – a taka sytuacja zaistniała w sprawie - to umowa o oddanie jednej z nich w użytkowanie wieczyste jest nieważna, jeżeli budynek nie został podzielony w ten sposób, że możliwe było przeniesienie własności części budynku na użytkownika wieczystego (tytułem przykładu można tu przywołać uchwały: z 23 stycznia 2007 r. III CZP 136/06, OSNC 2007/11/163; z 26 kwietnia 2007 r. III CZP 27/07 OSNC 2008/6/62; z 26 lutego 2014 r. III CZP 109/13, OSNC 2014/12/120; czy wyrok SN z 22 grudnia 2004 r. II CK 262/04, Lex nr 589956). Z akt sprawy nie wynika by konstrukcja budynku posadowionego na gruncie była tego rodzaju, że dopuszczalny byłby jego podział w wyżej opisany sposób, wzdłuż granicy działki nr [...] - co uzasadnia stanowisko organu, że ewentualne orzeczenie o uwłaszczeniu PKP byłoby sprzeczne z prawem. Nawet jednak gdyby taki podział był możliwy, to w sytuacji gdy przedmiotowy budynek przynależy do właściciela działki sąsiedniej, uwłaszczenie PKP na jego części (tworzącej wówczas de facto odrębny budynek w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego) prowadziłoby do ingerencji w prawa owego właściciela, co z kolei stanowiłoby negatywną przesłankę uwłaszczenia, o której mowa w art. 34 ust. 4 ukir. Wobec tego organy orzekające zasadnie wskazały, że nie można stwierdzić nabycia prawa użytkowania wieczystego przez PKP w zakresie działki nr [...] wraz z częścią budynku przemysłowego, gdyż wydanie takiej decyzji byłoby obarczone wadą z przyczyn wskazanych wyżej. W zaistniałych okolicznościach sprawy Sąd w pełni podziela stanowisko Ministra przedstawione w zaskarżonej decyzji, że w stosunku do obu działek nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 34 ukir. Podsumowując, Sąd uznał, że negatywna decyzja Wojewody z 30 marca 2022 r. odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego ww. działek nie naruszała prawa, a w konsekwencji nie naruszała prawa także decyzja Ministra utrzymująca ją w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołanych w złożonej skardze, w tym m.in. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.