I SA/Wa 1980/23

WyrokWSA w Warszawie2024-01-11

Skład orzekający: Łukasz Trochym, Elżbieta Lenart, Nina Beczek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja umarzająca postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, wydana po śmierci wnioskodawcy i bez uwzględnienia jego następców prawnych, jest zgodna z prawem, w szczególności w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego I OPS 3/17?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji błędnie umorzyły postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie. Złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców (M. H.) powinno skutkować wszczęciem postępowania również w stosunku do pozostałych spadkobierców (w tym E. G. i jej następców prawnych), zgodnie z uchwałą NSA I OPS 3/17. Decyzja Wojewody z 2010 r. była decyzją częściową, nie kończącą postępowania w stosunku do wszystkich uprawnionych.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez rodziców E. G. (J. i W. H.). Po śmierci wnioskodawcy M. H. i jego siostry E. G., organy administracji umorzyły postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe, ponieważ nie było nierozpatrzonego wniosku. Skarżący (następcy prawni E. G.) zarzucili naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, powołując się na uchwałę NSA I OPS 3/17, która stanowi, że wniosek jednego spadkobiercy otwiera postępowanie dla wszystkich.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Śląskiego, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od Ministra na rzecz skarżących.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Elżbieta Lenart, asesor WSA Nina Beczek (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi D. G. i U. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 lipca 2023 r. nr DAP-WOSRFR.7280.60.2023.KB w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 28 czerwca 2023 r. nr NWXIII.7541.225.2018; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji solidarnie na rzecz D. G. i U. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2023 r. nr [...] umarzającą postępowanie wszczęte w następstwie pisma E. G. z [...] czerwca 2018 r. reprezentowanej przez J. G., doprecyzowanego pismem z [...] marca 2019 r., w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. H. i W. H. nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z [...] maja 2008 r. M. H. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. H. i W. H. nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina. Decyzją z [...] października 2010 r. Wojewoda potwierdził M. H. prawo do rekompensaty za opisaną wyżej nieruchomość w 1/2 części. Następnie E. G. pismem z [...] czerwca 2018 r. zwróciła się do Wojewody o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie należące do jej rodziców, tj. J. i W. H.. Wojewoda, rozpatrując powyższy wniosek, decyzją z [...] września 2018 r. odmówił E. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie należące do jej rodziców. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że E. G. złożyła wniosek po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na skutek odwołania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2018 r. uchylił decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi. W uzasadnieniu wskazał, że z pisma E. G. z [...] czerwca 2018 r. jednoznacznie nie wynika, że stanowi ono nowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W związku z powyższym należy wezwać wymienioną do sprecyzowania żądania zawartego w powyższym piśmie. Pismem z [...] marca 2019 r. E. G. wskazała, że jej pismo z [...] czerwca 2018 r. stanowiło ponaglenie na niezałatwienie przez Wojewodę sprawy dotyczącej potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie należące do jej rodziców. Minister postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. uznał ponaglenie za zasadne i wyznaczył Wojewodzie 30 dni na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Wojewoda [...] ponownie rozpatrując sprawę decyzją z [...] czerwca 2019 r. umorzył postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. H. i W. H. opisanej na wstępie nieruchomości, wszczęte w następstwie pisma E. G. z [...] czerwca 2018 r. Organ wskazał, że w aktach sprawy brak jest wniosku, na podstawie którego mogłoby się toczyć przedmiotowe postępowanie. Na skutek odwołania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody z [...] czerwca 2019 r., podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. Na powyższą decyzję E. G. wniosła w dniu [...] września 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2152/19 uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r. Następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] marca 2022 r. wystąpił do Sądu ze skargą o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powyższym prawomocnym wyrokiem wskazując, że E. G. zmarła [...] maja 2019 r., a więc kilka miesięcy przed wniesieniem skargi na decyzję Ministra z [...] lipca 2019 r. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 723/22 wznowił postępowanie sądowe, uchylił wyrok z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2152/19 i odrzucił skargę. Na skutek powyższego, Minister postanowieniem z [...] grudnia 2022 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] lipca 2019 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r. W następnej kolejności Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] stycznia 2023 r. stwierdził nieważność własnej decyzji z [...] lipca 2019 r., zaś decyzją z [...] lutego 2023 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r. W uzasadnieniach tych dwóch decyzji Minister stwierdził, że E. G. zmarła [...] maja 2019 r., a zatem w chwili wydania przez Ministra decyzji z [...] lipca 2019 r. nie była ona stroną w sprawie. Jej następcami prawnymi stali się J. G. i D. G., a po śmierci J. G. jego następcami prawnymi stali się: U. G., A. G. i M. G.. W tych okolicznościach sprawa powróciła na etap rozpoznawania jej sprzed dnia wydania przez Wojewodę decyzji z [...] czerwca 2019 r., tj. na etap po wydaniu przez Ministra postanowienia z [...] kwietnia 2019 r., którym uznał ponaglenie E. G. za zasadne i wyznaczył Wojewodzie 30 dni na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Wojewoda [...], stosując się do wskazania zawartego w powyższym postanowieniu Ministra z [...] czerwca 2019 r. wydał [...] czerwca 2023 r. decyzję, którą umorzył postępowanie administracyjne wszczęte w następstwie pisma E. G. z [...] czerwca 2018 r., doprecyzowanego pismem z [...] marca 2019 r. wyjaśniając, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek nierozpatrzonego wniosku E. G. o rekompensatę. Na skutek odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez D. G. i U. G., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] czerwca 2023 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wyjaśnił, że Wojewoda [...] pismo E. G. z [...] czerwca 2018 r. początkowo potraktował jako nowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i W. H. nieruchomości opisanej na wstępie i dlatego decyzją z [...] września 2018 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Na skutek złożonego odwołania od tej decyzji Minister decyzją z [...] października 2018 r. uchylił decyzję Wojewody z [...] września 2018 r. i wskazał, że organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien ustalić żądanie strony wyrażone w piśmie z [...] czerwca 2018 r. Wówczas organ I instancji dokonał tej czynności i w piśmie z [...] marca 2019 r. E. G. wskazała, że jej pismo z [...] czerwca 2018 r. stanowiło ponaglenie w sprawie wydania decyzji o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej rodziców opisanej na wstępie nieruchomości. Z akt sprawy jednak wynika, że sprawa administracyjna dotycząca wydania decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i W. H. spornej nieruchomości, została zakończona ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] października 2010 r., co świadczy o tym, że żadna sprawa administracyjna we wskazanym przedmiocie w chwili złożenia ponaglenia przez E. G. w dniu [...] czerwca 2018 r. nie toczyła się, a pismo E. G. z [...] czerwca 2018 r. nie było wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, lecz ponagleniem w sprawie, która zakończyła się ostateczną decyzją Wojewody z [...] października 2010 r., to zdaniem Ministra organ I instancji - z uwagi na brak przedmiotu postępowania - słusznie umorzył postępowanie administracyjne, stosując art. 105 § 1 kpa. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosły D. G. i U. G., zarzucając jej naruszenie: 1. przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 7 kpa, w zw. z art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa, poprzez nieuprawnione przyjęcie, że postępowanie w przedmiotowej sprawie stało się bezprzedmiotowe, co skutkuje umorzeniem tegoż postępowania - podczas gdy w sprawie powinno zostać wydane rozstrzygnięcie w przedmiocie potwierdzenia prawa E. G., a następnie jej spadkobiercom do rekompensaty; 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 7 w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 77 § 1 oraz 61 § 1 kpa w zw. z art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i uznanie, że E. G. nie złożyła wniosku o rekompensatę -podczas gdy złożenie wniosku przez innego spadkobiercę (M. H.) wywoływało te same efekty materialnoprawne i procesowe co złożenie wniosku przez wszystkich spadkobierców i wszczynało postępowanie również względem nich; 3. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 104 § 1 i 2 kpa, poprzez uznanie, że decyzja Wojewody z [...] października 2010 r. stanowiła ostateczną decyzję rozstrzygającą w całości postępowanie wszczęte wnioskiem M. H. - podczas gdy decyzja ta miała charakter jedynie decyzji częściowej, albowiem rozstrzygała jedynie o prawach jednego uprawnionego (M. H.), nie rozstrzygając o prawach innych uprawnionych (E. G.); 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2 ustawy, poprzez jego nieprawidłową interpretację i uznanie, że złożenie wniosku przez jednego z kilku spadkobierców wywołuje skutki wyłącznie w odniesieniu do tego jednego spadkobiercy - podczas gdy przepis ten powoduje, że złożenie wniosku przez jednego z uprawnionych spadkobierców wywołuje skutki względem wszystkich uprawnionych spadkobierców; 5. błędne uznanie przez Wojewodę [...], że podanie E. G. z 30 czerwca 2018 r., doprecyzowane pismem z 14 marca 2019 r., które stanowi ponaglenie, zostało już rozpatrzone przez organ drugiej instancji postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r., a tym samym nie ma podstaw do dalszego prowadzenia przedmiotowego postępowania przez organ I instancji. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie prawa do rekompensaty spadkobiercom E. G., a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. W treści skargi skarżące powołały się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., I OPS 3/17, która ma ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 ppsa. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu. Biorąc pod uwagę treść tej uchwały, organy orzekające w sprawie błędnie uznały, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do prowadzenia w stosunku do E. G. postępowania w przedmiocie mienia zabużańskiego. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi podniósł, że decyzja Wojewody [...] z [...] października 2010 r., jest decyzją ostateczną i dotyczy tylko sytuacji prawnej M. H.. Postępowanie prowadzone z wniosku M. H. o potwierdzenie prawa do rekompensaty zostało zakończone i brak jest podstaw do twierdzenia, że na skutek złożenia przez niego wniosku organ wojewódzki nadal jest zobowiązany do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w stosunku do spadkobierców E. G.. Podkreślił stanowczo, że uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, zgodnie z którą złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do pozostałych osób uprawnionych, została podjęta 7 lat później po wydaniu ostatecznej decyzji Wojewody z [...] października 2010 r. Tym samym w przedmiotowym przypadku stronie przysługiwało ewentualnie złożenie wniosku o wznowienie tego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Za chybione uznał założenie skarżących, że Wojewoda [...] powinien wydać na obecnym etapie decyzję w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty wobec skarżących w trybie zwyczajnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem organy orzekające w sprawie dopuściły się zarówno naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...). Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. W tym miejscu należy wskazać, że 9 października 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę I OPS 3/17 (dostępna na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Sąd uznał, że jeżeli kilku osobom przysługuje uprawnienie wynikające z norm prawa materialnego, tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości) występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązki stron są wspólne. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Tak samo według art. 3 ust. 2, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego. Uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 ppsa), ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) powoływana jako "ppsa" - jak słusznie zwróciły uwagę skarżące. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Moc wiążąca uchwały NSA wobec stron postępowania (w tym także i organów) przed sądami administracyjnymi polega na tym, że nie są oni w stanie swą interpretacją przełamać wykładni uzyskanej w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie można bowiem zapominać, że uchwały NSA oddziałują na orzecznictwo administracyjne na zasadzie uznania autorytetu NSA oraz siły przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu. Biorąc pod uwagę treść powyższej uchwały i przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że organy orzekające w sprawie błędnie uznały, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do prowadzenia w stosunku do E. G. (obecnie jej następców prawnych) postępowania w przedmiocie mienia zabużańskiego. Zauważyć bowiem należy, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że M. H. w ustawowym terminie złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wraz z wnioskiem załączył m.in. postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] I Wydział Cywilny z dnia [...] października 1990 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po J. H. nabyła również E. Skutkiem powyższego wniosku oraz załączonych do niego dokumentów stało się pismo Wojewody z 22 stycznia 2009 r. skierowane do M. H., w którym to organ poinformował, że za właścicieli pozostawionej nieruchomości należy uznać E. H., W. H. i E. G.. Ponadto w piśmie tym organ poinformował, że w prowadzonym postępowaniu powinna wziąć udział także spadkobierczyni J. i W. H. – E. G.. Organ zaznaczył, że wymóg taki wynika z art. 3 ust. 2 ustawy, który stanowi, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeśli posiadają obywatelstwo polskie. Organ pouczył także, że niezbędne jest przedłożenie przez E. G. pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o dotychczasowym stanie prawa do rekompensaty oraz uwierzytelnionej kserokopii dowodu osobistego lub polskiego paszportu. Reakcją na powyższe pismo organu było pismo E. G. z 31 marca 2009 r. wraz z załączonym do niego oświadczeniem o dotychczasowym stanie prawa do rekompensaty wraz z przedłożeniem kserokopii jej dowodu osobistego oraz oświadczenia o dacie i miejscu repatriacji. Dodatkowo 18 czerwca 2009 r. M. H. przedłożył kolejne dokumenty w sprawie, do których przedłożenia zobowiązał go organ pismem z 22 stycznia 2009 r., a wśród nich złożone zostały dokumenty dotyczące E. G., tj.: poświadczenie posiadania obywatelstwa polskiego z 22 maja 2019 r. oraz zaświadczenia z 18 lutego 2009 r. i 24 lutego 2009 r. o miejscach jej zameldowania. Ponadto organ pismami z 12 października 2009 r. zwrócił się do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we [...], do Archiwum Państwowego w [...], do Archiwum Państwowego w [...] i do Archiwum Akt Nowych w [...] o nadesłanie kolejnych dokumentów, a pisma te przesłał do wiadomości m.in. do E. G. W związku z powyższym uznać należy, że Wojewoda prowadził postępowanie w sprawie mienia zabużańskiego z udziałem E. G., traktując ją jako stronę postępowania i z niewiadomych dla Sądu powodów pominął ją następnie przy doręczaniu postanowień w sprawie oraz nie uwzględnił w decyzji Wojewody z [...] października 2010 r., którą to przyznano M. H. prawo do rekompensaty w 1/2 części. Skutkiem pominięcia E. G. było jej ponaglenie z 30 czerwca 2018 r. (jak wynika z jej późniejszych wyjaśnień) na niezałatwienie przez organ sprawy w terminie. Tym samym uznać należy, że organ uznając najpierw E. G. jako stronę postępowania zabużańskiego, a następnie pomijając ją, naruszył art. 7, art. 8 i art. 10 kpa, podważając zaufanie E. G., a obecnie jej następców prawnych, do organów administracji publicznej. W tym miejscu wskazać należy, że zasadą w postępowaniu administracyjnym powinno być rozpatrzenie i rozstrzygnięcie całej sprawy administracyjnej co do jej istoty jedną decyzją administracyjną. Jednak przepis art. 104 § 2 kpa przewiduje również możliwość wydania decyzji częściowej. Zgodnie bowiem z tym przepisem decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Zgodnie z zasadą prawdy materialnej, decyzja częściowa może być wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, że może być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia (zob. A. Wróbel, Komentarz LEX, art. 104 kpa, pkt II, t. 2). W ocenie Sądu, wydanie decyzji częściowej – jaką jest decyzja Wojewody z [...] października 2010 r. – nie kończy postępowania w sprawie, a jedynie w części objętej rozstrzygnięciem. Taka sytuacja wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Charakter przedmiotu postępowania pozwalał na wydanie decyzji częściowej w odniesieniu do samodzielnego uprawnienia wnioskodawcy. Decyzja ta, rozstrzygająca o części świadczenia wynikającego z przysługującego M. H. samodzielnego uprawnienia, nie była kwestionowana. Nie oznacza to jednak zakończenia sprawy w zakresie dotyczącym E. G., a obecnie jej następców prawnych. Obowiązkiem organów będzie – niezwłocznie po otrzymaniu z Sądu akt administracyjnych, kierując się zasadą szybkości postępowania wynikającą z art. 12 § 1 i 2 kpa – prowadzić postępowanie w dalszym ciągu, w celu wydania rozstrzygnięcia odnoszącego się do rekompensaty przypadającej E. G., a obecnie jej następcom prawnym. Jak zauważa się w powołanej wyżej uchwale składu siedmiu sędziów NSA, sygn. akt I OPS 3/17, jeżeli po wszczęciu postępowania okaże się, że interes prawny w sprawie mają inne jeszcze osoby, obowiązkiem organu jest zawiadomienie tych osób o wszczęciu postępowania. Obowiązek ten wynika z art. 61 § 4 kpa. Ze względu na charakter postępowania i cele ustawy, organ powinien z uwagi na ochronę interesu jednostki, ale także dla zabezpieczenia interesu publicznego i porządku prawnego, z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony i umożliwić im aktywny udział w sprawie (por. A. Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Oficyna 2009, s. 256-257). Prawo spadkobierców do rekompensaty wywodzone jest z prawa nieżyjącego właściciela pozostawionego mienia, a udziały poszczególnych spadkobierców w tym prawie uwarunkowane są wielkością przynależnych im udziałów spadkowych (por. np. wyroki NSA z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2025/14 i z dnia 24 września 2019 r., I OSK 2808/17 - dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło