I SA/Wa 1982/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] potwierdzającą Z.S. prawo do rekompensaty w tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia decyzji Ministra Skarbu Państwa wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. potwierdził Z.S. prawo do rekompensaty w tytułu pozostawienia przez J.M. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego uznając, że w sprawie spełnione zostały przesłanki konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż J.M. jako właściciel pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości U., powiat [...] w województwie [...] majątek nieruchomy o pow. [...] ha. Właściciel pozostawionego mienia ewakuował się na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej w dniu [...] lipca 1945 r. W konsekwencji, po przedłożeniu przez stronę operatu szacunkowego z dnia 28 lutego 2010 r., organ wojewódzki potwierdził Z.S. prawo do rekompensaty w wysokości [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji Z.S. zarzuciła, że organ wojewódzki błędnie wyliczył wysokość należnej jej rekompensaty, gdyż do całości sumy nie została wliczona część przysługująca jej ze wskazania dokonanego przez L.K.. Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa. Organ odwoławczy podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż Z.S. pismem z dnia 16 grudnia 1992 r. złożyła do Urzędu Rejonowego w S. wniosek w sprawie przyznania prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez jej ojca – J.M.. Z postanowienia z dnia [...] maja 2009 r. Sądu Rejonowego w S. sygn. akt I [...] wynika zaś, że spadek po J.M. na podstawie ustawy nabyły Z.S. oraz L.K. po ½ części spadku każda z nich. Pismem z dnia 29 grudnia 2008 r. Z.S. wystąpiła do Wojewody [...] z ponownym wnioskiem w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty po J.M.. Z kolei przy piśmie z dnia 30 czerwca 2009 r. przesłała do [...] Urzędu Wojewódzkiego dokumenty potrzebne do potwierdzenia prawa do rekompensaty oraz pełnomocnictwo z dnia 27 listopada 2008 r., udzielone jej przez siostrę L.K., upoważniające do reprezentowania mocodawczyni w sprawie realizacji prawa do rekompensaty. W tej sytuacji pismem z dnia 6 października 2009 r. wezwano Z.S. do wyjaśnienia okoliczności związanych z wnioskiem, którego celem było wyjaśnienie w jakim charakterze występuje w sprawie, tj. czy działa jedynie w imieniu własnym czy też prowadzi również sprawy swojej siostry. W odpowiedzi na powyższe w piśmie z dnia 9 października 2009 r. Z.S. wskazała, że składając wniosek z dnia 29 grudnia 2008 r. nie była świadoma, iż występuje jedynie w imieniu własnym. Z treści przedmiotowego pisma wynika, że strona była przekonana, że działa także w imieniu L.K.. Oświadczeniem z dnia 30 października 2009 r. L.K. wskazała natomiast jako osobę uprawnioną do rekompensaty Z.S.. Minister Skarbu Państwa podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Organ odwoławczy zaznaczył, że istotny z punktu widzenia przeniesienia praw na wskazaną osobę jest termin w jakim powyższa czynność powinna zostać dokonana. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. termin, do którego wnioski w sprawie przyznania prawa do rekompensaty mogły być składane, został określony do dnia 31 grudnia 2008 r. Powyższy termin – zdaniem organu - jest także wiążący dla czynności wskazania dokonanego na podstawie art. 3 powołanej ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty przez współwłaścicieli majątku pozostawionego lub spadkobierców właściciela odnosi skutek prawny jedynie w przypadku, gdy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony przed dniem 31 grudnia 2008 r. W ocenie Ministra Skarbu Państwa w niniejszej sprawie czynność prawna wskazania dokonana została po terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W związku z powyższym Z.S. nie nabyła żadnych uprawnień wynikających z powyższego wskazania. Może ona jedynie realizować prawo do rekompensaty w zakresie w jakim dziedziczy spadek po samym właścicielu pozostawionego mienia. Organ odwoławczy podkreślił dodatkowo, że L.K. nie złożyła wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty po J.M.. Oprócz wskazania na rzecz Z.S. jedyną czynnością prawną L.K. było udzielenie pełnomocnictwa z dnia 27 listopada 2008 r. jej siostrze do prowadzenia jej spraw związanych z prawem do rekompensaty za pozostawione mienie. Co prawda Z.S. pismem z dnia 29 grudnia 2008 r. ponowiła wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, to jednak pomimo udzielonego jej pełnomocnictwa nie wskazała w/w wniosku, że występuje również w imieniu swojej siostry. Tym samym organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia Z.S. prawa do rekompensaty w części wynikającej ze wskazania dokonanego przez L.K.. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa L.K. nie złożyła wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, nie uczyniła tego również w jej imieniu jej siostra Z.S. Dwa wnioski złożone zostały przez Z.S., która jak wynika z treści wniosków, występowała o potwierdzenie prawa do rekompensaty wyłącznie w swoim imieniu. Organ odwoławczy podkreśli również, że wskazanie dokonane przez L.K. z uwagi na termin jego dokonania (tj. po dniu 31 grudnia 2008 r.), a także ze względu na fakt, że nie złożyła ona wniosku, nie może być skuteczną podstawą do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty po niej. W tej sytuacji Minister Skarbu Państwa uznał, że organ wojewódzki prawidłowo ustalił stan faktyczny i właściwie wyliczył wysokość rekompensaty należnej Z.S.. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z.S., zarzucając zaskarżonej decyzji: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na błędnym uznaniu, że upłynął termin do złożenia oświadczenia wskazującego osobę uprawnioną do rekompensaty, - naruszenie przepisów postępowania przez błędne uzasadnienie faktyczne i prawne, w tym naruszenie art. 9, art. 10, art. 28, art. 33, art. 61 i art. 64 kpa, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, - niedokładnie wyjaśnienie stanu faktycznego, - załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca opisała przebieg dotychczasowego postępowania przed organami administracji publicznej oraz przedstawiła szereg argumentów na poparcie podnoszonych zarzutów podkreślając, że organy rozpoznające sprawę błędnie uznały, iż nie spełnia ona wymogów do uzyskania rekompensaty w pełnej wysokości, tj. [...] zł. Skarżąca zaznaczyła m.in., że do postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego oprócz przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stosuje się również przepisy kpa. Wszczynając postępowanie na wniosek strony organ administracji publicznej ma obowiązek ustalić kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek, a także zapewnić wszystkim stronom czynny udział w postępowaniu. Skarżąca podkreśliła, że występując o przyznanie prawa do rekompensaty działała nie tylko w imieniu własnym, ale również w imieniu siostry L.K., czego potwierdzeniem jest złożone do akt sprawy pełnomocnictwo z dnia 27 listopada 2008 r., udzielone jej przez siostrę. Zdaniem skarżącej ponadto ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewiduje końcowego terminu do złożenia oświadczenia wskazującego osobę uprawnioną do rekompensaty. Określony w art. 5 ust. 1 ustawy termin (do dnia 31 grudnia 2008 r.), jest przewidziany tylko na złożenie wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, a nie - jak uważa Minister Skarbu Państwa - również do złożenia oświadczenia wskazującego uprawnionego do rekompensaty. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do treści art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron złoży wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a pozostałe strony nie zażądają przeprowadzenia rozprawy w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. W myśl natomiast art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Organy administracji publicznej rozpoznające przedmiotową sprawę uznały, że Z.S. spełnia wymogi określone w powołanych wyżej przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego przez jej ojca J.M.. Jednocześnie stwierdzono, że skarżąca uprawniona jest jedynie do rekompensaty w części w jakiej dziedziczy spadek po właścicielu pozostawionego mienia, nie jest natomiast uprawniona do rekompensaty w części wynikającej ze wskazania dokonanego przez jej siostrę L.K.. Zdaniem organów L.K. nie złożyła wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie uczyniła tego również w jej imieniu siostra Z.S., wskazanie Z.S. jako osoby uprawnionej do rekompensaty dokonane ponadto zostało po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem Sądu stanowisko organów administracji publicznej jest wadliwe. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika co prawda, tak jak przyjęły to organy orzekające w sprawie, że zarówno wniosek z dnia 16 grudnia 1992 r. jak i wniosek z dnia 29 grudnia 2008 r., złożony w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, podpisany został przez Z.S.. Zauważyć jednak należy, że przy piśmie z dnia 30 czerwca 2009 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu z dnia 9 marca 2009 r. do usunięcia braków wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty zgodnie z art. 6 powołanej ustawy, Z.S. poza postanowieniem Sądu Rejonowego w S z dnia [...] maja 2009 r., sygn. akt [...] stwierdzającym nabycie spadku po zmarłym J.M., nadesłała również pełnomocnictwo z dnia 27 listopada 2008 r. udzielone jej przez siostrę L.K., upoważniające ją do działania w imieniu mocodawczyni "w sprawie realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej". Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem organów rozpoznających sprawę, że w niniejszym postępowaniu administracyjnym Z.S. działała wyłącznie w imieniu własnym. Złożenie przedmiotowego pełnomocnictwa świadczy o tym, że intencją skarżącej było działanie również w imieniu siostry L.K., będącej wraz ze Z.S. spadkobierczynią J.M.. Przy czym zaznaczyć trzeba, że treść pełnomocnictwa jest jasna i nie budzi wątpliwości. Jednoznacznie z niego wynika, że L.K. udziela siostrze Z.S. umocowania do działania w jej imieniu w postępowaniu dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty. Zdaniem Sądu o tym, że zamiarem skarżącej było działanie w sprawie również w imieniu siostry świadczy także treść znajdującego się aktach administracyjnych pisma z dnia 9 października 2009 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie organu z dnia 6 października 2009 r. do wyjaśnienia okoliczności związanych ze złożeniem wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. W piśmie tym skarżąca zaznaczyła, że składając wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia przez ojca J.M. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej "nie była świadoma, że składa prośbę tylko we własnymi imieniu mając pełnomocnictwo siostry L.K. z dnia 27 listopada 2008 r." Z treści przedmiotowego pisma wynika zatem – co podniósł także Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – że Z.S. była przekonana, że działa również w imieniu siostry. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy orzekające w sprawie błędnie uznały, iż Z.S. występuje w sprawie wyłącznie w imieniu własnym. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Z treści powołanego przepisu nie wynika więc, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania. Nawet zatem gdyby przyjąć, tak jak uczyniły to organy rozpoznające niniejsza sprawę, że Z.S. złożyła wniosek wyłącznie w imieniu własnym, to obowiązkiem organów było zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu L.K., która jako spadkobierczyni właściciela pozostawionego mienia, powinna brać w nim udział. Z analizy akt sprawy wynika tymczasem, że organy administracji nie uznały L.K. za stronę postępowania i nie zapewniły jej czynnego udziału w tym postępowaniu. Zdaniem Sądu ponadto, z przepisów powołanej ustawy, a zwłaszcza z treści art. 5 ust. 1, określającego termin złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r., nie wynika, jak to przyjęły organy administracji publicznej, że oświadczenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wskazujące osobę uprawnioną do rekompensaty, powinno zostać złożone nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., złożone zaś po tym terminie jest bezskuteczne. Powołany przepis określa jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Określony we wskazanym przepisie termin nie ma natomiast – w ocenie Sądu - zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zauważyć trzeba, że art. 6 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy stanowi, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2. Niedołączenie wskazanego oświadczenia stanowi natomiast brak formalny wniosku, który podlega usunięciu na stosowne wezwanie organu, w trybie art. 6 ust. 6 ustawy. Oczywiste zatem jest, że złożone przez L.K., potwierdzone notarialnie oświadczenie z dnia 30 października 2009 r., wskazujące jako osobę uprawnioną do rekompensaty Z.S., było prawidłowe i powinno zostać przez organy administracji publicznej uwzględnione. Innymi słowy organy rozpoznające niniejszą sprawę błędnie uznały, że Z.S. uprawniona jest jedynie do rekompensaty w zakresie w jakim dziedziczy spadek po właścicielu pozostawionego mienia. Zdaniem Sądu prawo do rekompensaty powinno zostać przyznane Z.S. w pełnej wysokości, obejmującej również część wynikającą ze wskazania dokonanego przez jej siostrę L.K.. W świetle powyższego stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a także z naruszeniem art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 10 kpa i art. 77 § 1 kpa, co uzasadnia ich uchylenie. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.