I SA/Wa 1983/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa, po rozpoznaniu odwołania M. S., decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr [..] o potwierdzeniu M. S. nabycia [..] części prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. w miejscowości W., woj. [...] nieruchomości obejmującej gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha, dom mieszkalny, stodołę, oborę i spichlerz. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] orzekł o potwierdzeniu M. S. nabycia [...] części prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. w miejscowości W., woj. [...] nieruchomości obejmującej gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha, dom mieszkalny, stodołę, oborę i spichlerz. W uzasadnieniu organ wskazał, że z operatu szacunkowego złożowego przez wnioskodawczynię wynika, że wartość nieruchomości wynosi [...] zł, a zatem przysługuje jej [...] zł, co stanowi [...] % należnego jej udziału w wartości pozostawionej nieruchomości. Od powyższej decyzji M. S. wniosła odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania rekompensaty w wysokości [...] zł. Skarżąca wskazała, że została wskazana przez swą matkę jako jedyna uprawniona do rekompensaty i złożyła wniosek w dniu [...] grudnia 1992 r., a do chwili obecnej w tym względzie nic się nie zmieniło. Decyzję organu pierwszej instancji uważa za podjętą z naruszeniem prawa i zasad współżycia społecznego. Do dowołania załączyła oświadczenia dwóch sióstr i brata z podpisami notarialnie poświadczonymi wskazujące ją jako uprawnioną do rekompensaty po A. B. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wskazanie M. S. przez matkę J. S. było bezskuteczne, ponieważ z przepisu art. 81 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30, poz. 127 ze zm.) – zwanej dalej "uggwn", jak i z obecnego przepisu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą" wynika, że wskazanie osoby uprawnionej mogło nastąpić wyłącznie pomiędzy spadkobiercami A. B. właściciela pozostawionego mienia, natomiast M. S. jest spadkobiercą J. S. Odnosząc się do złożonych na etapie odwołania wskazań rodzeństwa odwołującej się organ wskazał, że skoro siostry i brat M. S. (spadkobiercy po J. S.) nigdy nie występowali o przyznanie prawa do rekompensaty, to obecnie nie mogli skutecznie przenieść swego uprawnienia na M. S. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła organom naruszenie art. 81 ust. 3 uggwn, art. 922, art. 924, art. 925, art. 931 Kodeksu cywilnego i art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W skardze wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], a także o zasądzenie na rzecz skarżącej całości wartości pozostawionych nieruchomości w wysokości [...] zł, ewentualnie o: 2) uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania: 3) zasądzenie odsetek ustawowych od dnia [...] stycznia 1992 r., tj. od miesiąca po złożeniu wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty: 4) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że jej babcia A. B. właścicielka pozostawionych nieruchomości zmarła w 1947 r. Na mocy prawomocnego postanowienia spadkowego z dnia [...] listopada 1990 r. spadkobiercą po niej była J. S. – matka skarżącej. J. S. jako nowa właścicielka nieruchomości pozostawionych w oświadczeniu z dnia [...] grudnia 1990 r., z grona czwórki swoich dzieci, wskazała jako osobę uprawnioną do rekompensaty skarżącą. Wobec tego matka skarżącej cały "zabużański" majątek przekazała M. S. na podstawie art. 81 ust. 3 uggwn. Skarżąca jako jedyna właścicielka mienia "zabużańskiego" wnioskiem z dnia [...] grudnia 1992 r. wystąpiła o przyznanie prawa do rekompensaty. Zdaniem skarżącej, Minister Skarbu Państwa w toku postępowania naruszył prawo materialne - art. 922, art. 924, art. 925, art. 931 Kodeksu cywilnego przez jego błędną wykładnię, ponieważ skarżąca nie dziedziczyła niczego po A. B. Minister pominął też to, że Wojewoda [...] nie wezwał jej w piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. do usunięcia braku formalnego wniosku. Skarżąca uważa, że jest jedyną wskazaną i uprawnioną do całej rekompensaty, na co załączyła oświadczenia o wskazaniu skarżącej przez trójkę rodzeństwa, co świadczy o tym, że wolą J. S. był taki sposób realizacji prawa do rekompensaty. Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Poza sporem w niniejszej sprawie jest to, że A. B. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiła w miejscowości W., gm. [...], woj. [...] nieruchomość obejmującą gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha, w tym dom mieszkalny, stodołę, oborę i spichlerz. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do dwóch zagadnień. Po pierwsze, czy J. S. matka skarżącej jako jedyny spadkobierca A. B. (właściciela pozostawionej nieruchomości) mogła wskazać w trybie art. 88 ust. 3 uggwn jako jedyną uprawnioną do rekompensaty za mienie pozostawione przez babcię swą córkę M. S. (wnioskodawcę), która nie dziedziczyła po babci. Po drugie, czy M. S. mogła zostać wskazana przez rodzeństwo w trybie art. 3 ust. 2 ustawy (pozostałych spadkobierców po J. S., którzy nie wnosili o przyznanie prawa do rekompensaty), jako jedyna uprawniona do rekompensaty, w sytuacji gdy oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej zostały sporządzone po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy. Odnosząc się do pierwszego z wyżej wymienionych zagadnień trzeba zauważyć, że oświadczenie J. S. z dnia [...] grudnia 1990 r. o wskazaniu M. S. jako osoby uprawnionej do zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami państwa polskiego z podpisem notarialnie poświadczonym zostało złożone na podstawie art. 88 ust. 3 uggwn. Przepis ten przewidywał, że zaliczenie wartości mienia pozostawionego następuje na rzecz właściciela tego mienia lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego. Jak wynika z akt sprawy J. S. nie była właścicielem pozostawionego mienia. Właścicielem tym była A. B. (orzeczenie [...] z dnia [...] marca 1947 r., nr [..]). J. S. natomiast jedynym spadkobiercą właściciela, który pozostawił mienie. Wobec tego J. S. jako spadkobierca właściciela, a nie właściciel nie mogła wskazać skarżącej jako uprawnionej w trybie art. 88 ust. 3 uggwn, ponieważ przepis ten nie miał do niej zastosowania. Sąd zwraca uwagę, że do J. S.j jako spadkobiercy właściciela pozostawionego mienia znajdował zastosowanie przepis art. 88 ust. 4 uggwn. Zgodnie z tym przepisem w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 (prawa do zaliczenia wartości pozostawionego za granicą mienia nieruchomego) przysługiwały łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Trafnie stwierdził Minister Skarbu Państwa, że skoro J. S. była spadkobiercą po właścicielu pozostawionego mienia, to nie mogła wskazać swej córki jako uprawnionej do prawa zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą (obecnego prawa do rekompensaty), ponieważ skarżąca w momencie sporządzania oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej nie była jednym ze spadkobierców po A. B. (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1988 r., sygn. akt I SA 498/87, ONSA 1988/1/27). Sąd nie podzielił natomiast stanowiska Ministra Skarbu Państwa, jeżeli chodzi o drugie z opisanych wyżej zagadnień. Poza sporem jest to, że na etapie postępowania odwoławczego M. S. złożyła oświadczenia W. S., K. S. i A. M. (jej sióstr i brata -pozostałych spadkobierców po J. S.) o wskazaniu osoby uprawnionej do rekompensaty. Wszystkie oświadczenia zostały sporządzone przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, są zaopatrzone w notarialnie poświadczone podpisy. Nie budzi wątpliwości to, że właściciel przedmiotowej nieruchomości nie żyje, a zatem zastosowanie ma przepis art. 3 ust. 2 ustawy, który stanowi, że w takim przypadku prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, a wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Z tak sformułowanego przepisu wynika, że tylko spadkobiercom byłego właściciela nieruchomości przysługuje prawo do rekompensaty i tylko oni mogą decydować o przekazaniu swojego prawa na innego lub innych spadkobierców. Przepis ten odnosi się do kręgu osób posiadających prawo do rekompensaty, natomiast przepis art. 5 ust. 1 ustawy odnosi się do kwestii potwierdzenia prawa do rekompensaty. Sąd zauważa, że spadkobierca posiadający prawo do rekompensaty nie jest zobligowany do wystąpienia z wnioskiem o jego potwierdzenie w trybie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Niewystąpienie ze stosownym wnioskiem w określonym terminie powoduje, że wygasa jego uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty w formie decyzji administracyjnej, co w konsekwencji powoduje niemożność realizacji przez tego spadkobiercę prawa do rekompensaty, ale to nie oznacza, że nie jest on nadal spadkobiercą właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami kraju, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Czym innym jest bowiem bycie osobą, której przysługuje prawo do rekompensaty, a czym innym osobą, która żąda potwierdzenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Oczywiste jest, że osoba żądająca potwierdzenia prawa do rekompensaty powinna posiadać te uprawnienia, ale osoba posiadająca prawo do rekompensaty nie musi żądać ich potwierdzenia. Fakt, że nie składa wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie pozbawia jej uprawnienia do wskazania osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. W żaden sposób nie jest bowiem powiązany ten przepis z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy. Natomiast określony w art. 5 ust. 1 ustawy termin odnosi się do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, ale nie ma zastosowania do oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1625/11, opubl. CBOSA). Wobec tego wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać złożony przez jedną z osób uprawnionych. W takiej sytuacji obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest ustalenie wszystkich stron postępowania (por. wyrok NSA z dnia z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 585/11, LEX nr 121884). Skoro zatem organ odwoławczy otrzymał oświadczenia trzech spośród czterech spadkobierców J. S. wskazujące jednego z nich, tj. M. S. jako jedyną uprawnioną do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez babcię, to winien zastosować przepis art. 138 § 2 Kpa i uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji musi bowiem przeprowadzić postępowanie z udziałem wszystkich żyjących spadkobierców po A. B. i ustalić prawo do rekompensaty, z uwzględnieniem tego, że M. S. przysługuje prawo do rekompensaty w wysokości [...] % wartości całej pozostawionej przez jej babkę nieruchomości w miejscowości W. Wobec tego, że Minister Skarbu Państwa dokonał błędnej wykładni przepisów art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy i w konsekwencji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, to należało uznać, że organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy, a także z mającym wpływ na wynik sprawy istotnym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Skarbu Państwa wyda decyzję mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że Minister Skarbu Państwa nie mógł naruszyć przepisów art. 922, art. 924, art. 925 i art. 931 K.c., ponieważ przepisy te nie miały w niniejszej sprawie zastosowania. Skarżąca pomija to, że prawo do rekompensaty nie wchodzi w skład spadku, o którym mowa w przepisach Kodeksu cywilnego. Jest ono jedynie uprawnieniem przyznanym przez ustawodawcę spadkobiercom byłego właściciela pozostawionych nieruchomości na mocy szczególnego przepisu prawa. Prawo do rekompensaty (poprzednio tzw. "prawo zaliczenia") nie ma charakteru cywilnego, ponieważ jest niezbywalnym prawem publicznym (administracyjnym), a zatem nie może być przedmiotem dziedziczenia. Takim przedmiotem mogą być wyłącznie prawa cywilne i to prawa zbywalne. Wynikający z dziedziczenia tytuł prawny spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest konieczny do nabycia rekompensaty przewidzianej ustawą, ale to nie fakt spadkobrania jest źródłem tego uprawnienia. Prawo to powstaje dopiero na mocy przepisów ustawy. To wojewoda, a nie sąd spadku, dokonuje w toku postępowania administracyjnego oceny, czy dany spadkobierca spełnia warunki do ubiegania się o potwierdzenie mu prawa do rekompensaty (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 606/11, opubl. CBOSA). Sąd nie mógł uwzględnić wniosków skarżącej zawartych w pkt 1 i 3 skargi. Sąd administracyjny uprawniony jest jedynie do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej skargą decyzji. Sąd administracyjny ma jedynie uprawnienia kontrolne w stosunku do działalności organu administracji publicznej, a zatem w wydanym wyroku nie może orzec merytorycznie – ustalić na rzecz skarżącej prawo do rekompensaty. Taki zakres kompetencji sądu administracyjnego pierwszej instancji wynika z art. 3 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Wbrew temu co twierdzi skarżąca w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, ponieważ Minister Skarbu Państwa nie naruszył prawa w sposób oczywisty. Wadliwość działania organu wynikała z błędnej interpretacji przepisów ustawy, a tego rodzaju uchybienia nie można zakwalifikować jako rażącego naruszenia prawa. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 152, art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.