I SA/Wa 1983/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego specjalnego. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że Prezydent W., po rozpoznaniu wniosku J.S., decyzją z dnia [...] maja 2013 r. odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na [...]. Organ pierwszej instancji podkreślił, że miesięczny dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku wynosił [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej na kwotę 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ uznał, że w przypadku J.S. nie ma zastosowania przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Prezydent W. zaznaczył, że J.S. posiada majątek w M., którego wartość ustalono na kwotę [...] zł oraz że posiadając stały miesięczny dochód powinien on wykorzystywać własne możliwości utrzymania. Organ przede wszystkim musi mieć na względzie potrzeby osób spełniających kryterium dochodowe. W decyzji wskazano również, że w pierwszym kwartale 2013 r. zostały przyznane 1924 świadczenia dla 945 osób, co oznacza, że średnia wysokość zasiłku wyniosła 108,31 zł. Pozostałe środki w wysokości 627 155 zł, pozwalają na przyznanie 641 świadczeń w średniej wysokości 71,76 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.S. kwestionując jej rozstrzygnięcie i podkreślając swoją trudną sytuację osobistą i zdrowotną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), w tym w art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1, art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 oraz podkreślił, że w sprawie bezsporne jest, iż J.S. przekracza znacznie kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. kwotę 542 zł (posiada stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie), nie kwalifikuje się zatem do otrzymania pomocy obligatoryjnej. Sprawę należy więc rozpatrywać w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowego może być przyznany 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że zasiłek celowy specjalny ma charakter wyjątkowy. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej i w szczególnie uzasadnionych przypadkach. O możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Przyznanie bądź odmowa przyznania tego zasiłku uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia, mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Zdaniem organu w przypadku J.S. sytuacja taka nie występuje. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Organ pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie właściwej sytuacji strony, łącznie z przeprowadzeniem szczegółowego wywiadu środowiskowego. Prawidłowo też wyliczony został dochód wnioskodawcy. Brak było zatem podstaw do uwzględnienia złożonego odwołania. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.S.. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skardze oraz zarzucił nieuwzględnienie jego sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego, nie uwzględnia, że jest on osobą bardzo schorowaną, niepełnosprawną, korzysta ze stałej opieki oraz ponosi wysokie wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Majątek w M. podlega zaś licytacji. W piśmie z dnia 15 stycznia 2014 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarzucił dodatkowo zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, dochód skarżącego, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł zaś [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, tj. 542 zł. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo zatem uznały, że w związku z przekroczeniem przez skarżącego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. W ocenie Sądu słusznie też stwierdzono, że w przypadku skarżącego nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy. Z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na zakup [...] oraz na [...]. Wskazać należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący uzyskuje stały, miesięczny dochód w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, który w marcu 2013 r. wyniósł [...] zł. Posiada on ponadto majątek w M., którego wartość określona została na kwotę [...] zł. Córka skarżącego, prowadząca osobne gospodarstwo, z tytułu opieki nad nim pobiera zaś świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł i - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy – pomaga mu i partycypuje w opłatach za mieszkanie. Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja wnioskodawcy, znana organom od dawna, nie jest sytuacją wyjątkową i szczególną, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Za zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu powołanego wyżej art. 41 ustawy o pomocy społecznej, wbrew podnoszonym przez skarżącego twierdzeniom, nie można uznać konieczności zakupu [...], czy też [...]. Istotne jest przy tym, że z akt sprawy wynika, iż skarżący zajmuje mieszkanie bez tytułu prawnego, zajmowany lokal jest zadłużony, a wyrokiem z dnia [...] listopada 2011 r. zasądzona została eksmisja z zajmowanego mieszkania z prawem do lokalu socjalnego. Powyższe okoliczności dodatkowo uzasadniały odmowę uwzględnienia wniosku strony o przyznanie zasiłku z przeznaczeniem na [...]. Zgodzić się ponadto trzeba z organami orzekającymi, że posiadając majątek o znacznej wartości (nieruchomość w M.) skarżący ma możliwość zadbania o poprawę swojej sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Jak wskazały organy administracji publicznej OPS dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności musi udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają. Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącego do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia powołanych w piśmie z dnia 15 stycznia 2014 r. przepisów kpa. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. Odnosząc się zaś do zgłoszonych w skardze wniosków dowodowych wskazać trzeba, że brak było podstaw do ich uwzględnienia, podnoszone w nich okoliczności wynikają bowiem ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów przed sądem administracyjnym jest możliwe natomiast, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W świetle powyższego stwierdzić należy, że wniesiona skarga jest bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.