I SA/Wa 1985/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr .) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2018 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z [...] stycznia 2017 roku Burmistrz [...] (Burmistrz) zobowiązał S. M. (skarżący) do zwrotu należności w łącznej kwocie [...] złotych za pobyt matki, W. M., w Domu Pomocy Społecznej w Z. za okres od [...] czerwca 2015 roku do [...] grudnia 2016 roku, oraz odsetek ustawowych od nieuregulowanych w terminie należności naliczonych na dzień [...] grudnia 2016 roku w łącznej kwocie [...] złotych na rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w T. w terminie 14 dni od dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że [...] grudnia 2016 roku zastało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu należności za pobyt matki skarżącego, W. M. w Domu Pomocy Społecznej w Z. (DPS). Wyjaśnił następnie, że 25 października 2011 roku skarżący zgłosił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o wydanie decyzji o skierowaniu jego matki do DPS. Następnie skarżący dobrowolnie zobowiązał się do opłacenia w całości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS w Z., a opłatą wnoszoną przez jego matkę. Ustalenia te zostały potwierdzone poprzez podpisanie przez skarżącego z Kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu [...] października 2011 roku umowy w sprawie odpłatności za pobyt jego matki w DPS. W związku ze zmianami podstawy odpłatności za pobyt w DPS skarżący podpisywał kolejne aneksy do umowy. Początkowo skarżący regulował należności w terminie, następnie z opóźnieniami, a ostatecznie zaprzestał w ogóle ich płacenia. Z uwagi na zaległości w zapłacie za pobyt w DPS, Ośrodek Pomocy Społecznej zwracał się do skarżącego z prośbą o złożenie wyjaśnień jak również wielokrotnie wzywał go do zapłaty w formie pisemne. Skarżący za każdym razem ustnie uznawał swoje zobowiązania wobec Ośrodka Pomocy Społecznej i twierdził, że ureguluje zaległości, ponieważ oczekuje na zapłatę od kontrahentów albo oczekuje na zwrot nadpłaconego podatku. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 61 art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 roku, poz. 930 ze zm., dalej "ustawa o pomocy społecznej"). Skarżący złożył od powyższej decyzji odwołanie, wnosząc o jej zmianę i umorzenie postępowania. Decyzji organu pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 60 ust. 1 art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez brak wskazania sposobu ustalenia wysokości żądanej należności, a nadto art. 59 ust. 1 ustawy poprzez brak wydania decyzji o skierowaniu do DPSu i decyzji ustalającej opłaty za pobyt w DPSie. W uzasadnieniu wskazał, że z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ wydał decyzję o skierowaniu jego matki do DPS, nie wynika również czy był to organ właściwy ze względu na miejsce jej zamieszkania. Z zaskarżonej decyzji nie wynika także, aby przeprowadzone zostały jakiekolwiek dochodzenie czy też proces ustalenia miejsca zamieszkania jego matki. Podkreślił, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby została wydana jakakolwiek decyzja, tym bardziej przez właściwe organy ustalająca wysokość kosztów pobytu jego matki w DPS. Podkreślił, że z uzasadnienia decyzji nie wynika w jaki sposób została ustalona wysokość opłaty za pobyt w DPS. Decyzją [...] października 2017 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało, że nie są zasadne twierdzenie zawarte w odwołaniu, iż brak jest decyzji o skierowaniu W. M. do domu pomocy społecznej i decyzji ustalającej opłatę za jej pobyt. SKO wyjaśniło, że matka skarżącego skierowana została do DPS decyzją z [...] października 2011 roku. W tym samym dniu skarżący zawarł umowę w sprawie odpłatności za jej pobyt w DPS z Kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w T., którą zobowiązał się do ponoszenia opłaty w wysokości [...] złotych miesięcznie. Decyzją [...] października 2011 roku Starosta [...] orzekł o umieszczeniu matki Skarżącego w DPS w Z. Następnie decyzją z [...] listopada 2011 roku ustalono odpłatność za pobyt matki skarżącego w DPS na kwotę [...] złote miesięcznie co stanowiło 70 % jej dochodu. W decyzji wskazano również, że różnicę w wysokości [...] złotych między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS, a kwotą odpłatności wnoszoną przez matkę skarżącego ponosić będzie skarżący. SKO przywołało następnie kolejne decyzje ustalające wysokość odpłatności matki skarżącego za pobyt w DPS oraz stwierdzające, że różnica pomiędzy ponoszoną przez nią odpłatnością, a średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca ponosić będzie skarżący. SKO opisało również szczegółowo kolejne aneksy do umowy o ponoszenie kosztów pobytu matki skarżącego w DPS, podpisywane przez skarżącego i zobowiązujące go do ponoszenia tych kosztów. Końcowo SKO wyjaśniło, że bezsporne jest w realiach niniejszej sprawy, iż osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS był skarżący, z którym zawarto w tym przedmiocie odpowiednią umowę. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do tutejszego sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zarzucając jej naruszenie : 1. art. 6 art. 7 art. 77 § 1 art. 107 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia w tym przedmiocie oraz błędne uzasadnienie wydanej decyzji ograniczające się do podtrzymania stanowiska organu pierwszej instancji i stwierdzenia, że z analizy materiału dowodowego wynika, iż zasadne jest roszczenie regresowe gminy T., 2. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 w, art. 107 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że skarżący jest osobą zobowiązaną do uiszczenia opłaty za pobyt mieszkańca domu opieki społecznej, podczas gdy zobowiązanym z ustawy był mąż W. M., nie sprawdzenie sytuacji majątkowej skarżącego i zaniechanie ustalenia przyczyny braku uiszczenia żądanych opłat. Skarżący podkreślił, że leczy się [...] cierpiąc na [...] i aneksy do umowy jak również samą umowę podpisywał w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli. 3. naruszenie przepisów postępowania w stopniu istotnym dla jego wyniku, to jest art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w wyniku czego organ błędnie uznał, że kwota partycypacji skarżącego w pokrywaniu kosztów pobytu matki w DPS winna wynosić [...] złotych podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny wskazuje, że sytuacja życiowa skarżącego i jego sytuacja finansowa w ogóle nie pozwala mu na ponoszenie odpłatności, 4. rażące naruszenie art. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez doprowadzenie strony do zadłużenia, niewydolności finansowej i spirali kredytów, 5. rażące naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez pozbawienie skarżącego środków do życia, 6. naruszenie zasady, że przed wydaniem decyzji należy przeprowadzić wywiad środowiskowy. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 60 ust. 1 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie dzieli się równo na wszystkich zobowiązanych. Wskazał, że w sytuacji, gdy nie mógł uiszczać opłaty, powinien zostać poinformowany, że może ubiegać się częściowo lub całkowite zwolnienie z obowiązku jej uiszczenia wówczas, gdy decyzja ustalająca jej wysokość stanie się ostateczna. Tymczasem organ nie przeprowadził nigdy wywiadu alimentacyjnego. Podniósł, że w sytuacji wielu postępowań egzekucyjnych jego dochód wynosi [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji zaistniały podstawy do tego, by jego kwota partycypacji w kosztach pobytu matki w DPS zastała obniżona. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego, wydana została decyzja o skierowaniu jego matki do DPS (decyzja z [...] października 2011 roku) a następnie decyzja o jej umieszczeniu w DPS w Z. (decyzja z [...] października 2011 roku). Decyzją z [...] listopada 2011 roku Burmistrz T. ustalił odpłatność W. M. za pobyt w DPS, przy czym w uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że różnicę pomiędzy kwotą płaconą rzez W. M. a średnimi kosztami utrzymania mieszkańca ponosić będzie skarżący. Opłata ta miała być przekazywana na konto DPS w Z., za pośrednictwem Gminy T. – Ośrodka Pomocy Społecznej w T. W aktach administracyjnych znajdują się kolejne decyzje (z [...] maja 2011 roku, [...] września 2012 roku, [...] kwietnia 2013 roku, [...] kwietnia 2014 roku, [...] kwietnia 2015 roku i [...] marca 2015 roku) ustalające odpłatność za pobyt W. M. w DPS oraz wskazujące, że różnicę pomiędzy uiszczaną przez nią kwotą a średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPSie ponosić będzie Skarżący. Z akt wynika również, że po każdorazowym wydaniu decyzji ustalającej wysokość odpłatności, skarżący zawierał kolejny aneks do umowy z [...] października 2011 roku, zawartej pomiędzy nim a Kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Aneksy zawarte zostały [...] maja 2012 roku, [...] września 2012 roku, [...] kwietnia 2013 roku, [...] kwietnia 2014 roku, [...] marca 2015 roku, [...] stycznia 2016 roku i [...] kwietnia 2016 roku. Zatem wbrew twierdzeniom Skarżącego, kwestia odpłatności za pobyt jego matki w DPSie uregulowana została zarówno decyzjami administracyjnymi jak i umową z kolejnymi aneksami, zawartymi pomiędzy nim a kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej. Odnosząc się do ponoszonych w toku postępowania zarzutów skarżącego dotyczących wydania decyzji o umieszczeniu w DPSie i o ustaleniu odpłatności przez organ niewłaściwy, sąd wyjaśnia, że w ramach niniejszej sprawy badał zgodność z prawem decyzji zobowiązującej skarżącego do ponoszenia zwrotu należności za pobyt jego matki w DPSie. W ramach tej sprawy, sąd zobligowany był do uwzględnienia stanu prawnego wynikającego z ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych w innej sprawie i nie był uprawniony do badania ich prawidłowości. Tym niemniej zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W aktach administracyjnych przekazanych sądowi znajduje się podanie W. M. z [...] października 2011 roku o skierowanie jej do DPS w Z. Z podania tego wynika, że w dacie jego składania zamieszkiwała ona w T. (ul. [...]). Ten sam adres matki skarżącego wskazany był w decyzji o waloryzacji emerytury z [...] marca 2011 roku, zaświadczeniu lekarskim o stanie zdrowia z [...] października 2011 roku, opinii dotyczącej sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do DPS z [...] listopada 2011 roku, karty informacyjnej szpitala [...] z [...] października 2011 roku. Zatem zarówno decyzja o skierowaniu do domu pomocy społecznej jak i następnie decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w tymże domu wydane zostały przez organ, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie sądu, w realiach niniejszej sprawy przed ustosunkowaniem się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania przypomnieć należy przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie oraz wskazać jaką ich wykładnię sąd przyjmuje dla rozpoznania niniejszej sprawy. Zgodnie z treścią art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, a także małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2. Przy czym podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (z dalszymi zastrzeżeniami opisanymi w tym przepisie). Według art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku niewywiązywania się wskazanych wyżej osób z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W sytuacji zatem zastępczego poniesienia przez właściwą Gminę ww. opłat przysługuje jej prawo domagania się ich zwrotu od obowiązanego. Zgodnie natomiast z treścią art. 104 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami tej ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ust. 4 tego artykułu ustawodawca przewiedział jednocześnie, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydaje decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 powołanej ustawy, bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12 i z 23 marca 2017 roku, I OSK 2734/15 ). Jak już wcześniej wskazano, w aktach administracyjnych przedstawionych sądowi znajduje się umowa z [...] października 2011 roku na mocy której skarżący zobowiązał się do ponoszenia opłat za pobyt swojej matki w DPSie. Umowa ta była potem zmieniana kolejnymi aneksami, tak by wskazana w niej kwota odpowiadała kwocie wynikającej z kolejnych decyzji ustalających wysokość odpłatności za pobyt W. M. w DPS. Odnosząc się w tym miejscu do podniesionego w skardze argumentu, że skarżący leczy się [...] cierpiąc na [...] i aneksy do umowy jak również samą umowę podpisywał w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli sąd zwraca uwagę, że ani umowa ani kolejne aneksy do niej nie zostały skutecznie usunięte przez skarżącego z obiegu prawnego np. poprzez uchylenie się od skutków prawnych oświadczeń woli. Skarżący nie wykazał również, by był osobą ubezwłasnowolnioną. Zatem w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej był jej syn, czyli skarżący, z którym zawarto odpowiednią umowę. Za niezasadne uznać należało zatem zarzuty objęte punktem 2 petitum skargi Sąd wskazuje, że za niezasadne uznać należało również zarzuty objęte punktem 1 petitum skargi. Organ drugiej instancji nie ograniczył się do podtrzymania stanowiska organu pierwszej instancji. SKO w uzasadnieniu decyzji odniosło się zarówno do zarzutów odwołania, jak i wyjaśniło szczegółowo na podstawie jakich decyzji, oraz umowy i aneksów do niej ustaliło, że skarżący zobowiązany jest do zwrotu należności za pobyt swojej matki w DPS. W szczególności, SKO wskazało kolejne decyzje, aneksy oraz wysokości kwot, które winny być uiszczone przez skarżącego. Sąd przypomina w tym miejscu, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te jako własne pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywistym, że realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny, ale i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, która to opłata może i powinna zostać poniesiona przez jego rodzinę, w tym przypadku, przez skarżącego. Odnosząc się do zarzutów objętych punktami 3, 4 i 5 petitum skargi sąd wskazuje, że przed zawarciem umowy określającej warunki uczestnictwa skarżącego w kosztach pobytu jego matki w DPSie przeprowadzony został z nim wywiad. Z wywiadu tego wynika, że miesięczne dochody skarżącego wynoszą [...] złotych. Zawierając kolejne aneksy do umowy skarżący nie wskazywał, by jego sytuacja rodzinna i majątkowa uległa jakiejkolwiek zmianie. Odnosząc się do zarzutu objętego punktem 6 skargi sąd wskazuje, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Przed wydaniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nie jest natomiast wymagane przeprowadzenie wywiadu. Kwestie związane z ewentualnym umorzeniem, odroczeniem lub zwolnieniem skarżącego z obowiązku zwrotu kwoty objętej zaskarżoną decyzją, w razie zgłoszenia przez skarżącego takiego wniosku, będą mogły być przedmiotem odrębnej decyzji wydanej na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Uznając zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.